આજની ખાટી મીઠી..

રાંધણકળા….આમ તો આનંદદાયક પ્રવૃતિ …..પરંતુ મુશ્કેલી એ વાતની છે કે તે રોજની બાબત છે..!

હડતાલ….

હડતાલ….
બે દિવસથી શહેરમાં રીક્ષા અને ટેક્ષીની સંપૂર્ણ હડતાલ હતી. લગભગ બંધ જેવું જ વાતાવરણ હતું. શહેરમાં અશાંતિ ફેલાયેલ હતી.કયાંક પથ્થરમારો ચાલુ થયો હતો. કોઇ બહાર નીકળવાની હિંમત કરતુ નહોતું.પોલીસ કમીસ્નર હોવાને નાતે તેમના પર જવાબદારી નો બોજ હતો. વાટાઘાટો ચાલુ હતી.પરંતુ યુનિયનનો લીડર માથાભારે હતો અને વ્યાજબી માગણીઓ સ્વીકાર્યા પછી યે તેણે હડતાલ જારી રખાવી હતી. હવે શું કરવું તેની અસમંજસમાં તેઓ હતા. અને જીપમાં બેસી શહેરમાં શું ચાલી રહ્યું છે તે જોવા નીકળ્યા હતા.

ત્યાં રસ્તામાં એક યુવાન ગાંડાની જેમ દોડતો જતો હતો.કોઇ રીક્ષા ..ટેક્ષી આવે તેમ નહોતી.કોણ પોતાના જીવનું જોખમ લે? તેને આમ દોડતો જોઇ શાહ સાહેબે જીપ ઉભી રખાવી અને તેને બોલાવી પૂછતાં ખબર પડી કે તેની પત્ની હોસ્પિટલમાં હતી અને તેને તાત્કાલિક બોલાવ્યો હતો. પણ કોઇ સાધન હાથવગુ નહોતુ. તરત શાહ સાહેબે તેને પોતાની જીપ માં બેસાડયો ને હોસ્પિટલ પહોંચાડયો. જરૂરી બધી મદદ પણ કરી અને સમયસર બધી મદદ મળી જતા તેની પત્ની બચી ગઇ. યુવાન ગળગળો થઇ ગયો અને શાહસાહેબનો આભાર માન્યો.શાહ સાહેબે પણ એક સારું કામ કર્યાનો સંતોષ માણ્યો.

બસ…આજની વાત તો આટલી જ હતી પણ આ બનાવે તેમને ઉંચકીને અતીતમાં લાવી મૂકયા.તેમનું સમગ્ર માનસ ખળભળી રહ્યું.શુંકરવું એ એક જ વિચાર તેમના મનમાં રમતો રહ્યો. સામે દિવાલ પર રહેલ પત્ની અને નાનકડા દીકરાની તસ્વીર સામે એકીટશે જોતા રહ્યા.

બીજા દિવસે સવારે તે ઉઠયા ત્યારે મન શાંત હતુ. રોજની જેમ બધું પતાવી તે ઓફિસે ગયા.પહેલુ કામ તેણે ઓફિસમાં જઇ પેલા યુનિયન ના લીડરને અને તેના બીજા સાથીદારો ને વાટાઘાટ માટે બોલાવ્યા.એ લોકો આવે ત્યાં સુધીમાં આગલે દિવસે મળેલ પેલા યુવકને જેની પત્ની સમયસર મદદ મળતા બચી ગઇ હતી તેને પણ બોલાવ્યો.

થોડીવારમાં તો આખું ટોળું આવી પહોંચ્યું. .યુનિયનનો લીડર મોખરે હતો.ઘણી બધી વાર મંત્રણા ચાલી પણ ….પરિણામ શૂન્ય.શાહ સાહેબે હવે પેલા યુવાનને પોતાની વાત કરવા કહ્યું. તે યુવકે બધી વાત કહી.પણ જાણે પથ્થર પર પાણી……પોતાના અંગત સ્વાર્થ આગળ માનવતા ગૌણ બની ગઇ હતી.

અંતે શાહ સાહેબે જાણે છેલ્લો પ્રયત્ન કરતા કહ્યુ.’ ઓકે,તમે બધા સાચા.તમારી બધી વાત નો વિચાર જરૂર કરીશું અને તમને નુકશાન નહીં થાય એ પણ જોઇશું. પણ આજે મારે તમને બધાને એક પર્સનલ વાત કરવી છે. તમે સાંભળશો ? જવાબ હકારમાં આવતા તેમણે શરું કર્યું. આ પળે હવે તેઓ એક પોલીસ અફસર નહોતા .એક આમ આદમી બની ગયા હતા.

‘ દોસ્તો. આજે તમારી આગળ એક પોલીસ કમીષ્નર વાત નથી કરતો. એક સામાન્ય માણસ..તમારી જેવો જ…એક અદનો માણસ વાત કરે છે. આજ્થી ઘણાં વરસો પહેલા હું યુનીયનનો લીડર હતો. અને તમારા આ લીડરની જેમ જ ઉત્સાહી ને આગળ પડતો હતો. બધાના હિત અને હક્ક નો જાણે મેં ઠેકો લીધો હતો. હું મારી જાતને બધા કામદારોનો નેતા માનતો હતો. શાહ સાહેબ જાણે નજર સામે તે દિવસો જોઇ રહ્યા હોય તેમ ભાવાવેશ અને દિલની પૂરી સચ્ચાઇથી બોલતા હતા અને તેથી મોં પર આપોઆપ એક ઓજસ અને શબ્દોમાં ઇમાનદારી છલકતી હતી. આમ પણ સચ્ચાઇ અને પ્રામાણિકતાથી બોલાતા શબ્દોમાં વજન આપમેળે આવી જ જતુ હોય છે. આજે તેમનો એક એક શબ્દ જાણે આત્માની ગહેરાઇમાંથી આવતો હતો.

‘ મિત્રો, તે દિવસે પણ આવી જ એક ચક્કાજામ હડતાલ હતી.કહો કે મેં જ પડાવી હતી. થોડો મારો અંગત સ્વાર્થ અને થોડા મોટાભા થવાની મહેચ્છા ,,,! યુવાનીના કેફ માં હું મશગૂલ હતો. કોઇ ની તક્લીફ જોવા તે દિવસે મારી પાસે દ્રષ્ટિ કયાં હતી? કોઇ મુશ્કેલી માં ફસાયેલ વ્યક્તિ મને આજીજી કરતી તો થતુ કે મારે શું ? હું શું કરું?

પણ …પણ અચાનક મને સંદેશો મળ્યો મારી પત્ની અને મારો એક માત્ર નાનકડો પુત્ર દાદર ઉપરથી પડી ગયા હતા. સ્થિતિ ગંભીર હતી.પાડોશીઓએ બંનેને હોસ્પિટલ પહોંચાડવાનો ઘણો પ્રયત્ન કર્યો હતો પણ ત્યારે યે આવી જ હડતાલ હતી. મને સંદેશો મળ્યો ત્યારે હું ઘરથી ઘણો દૂર હતો.હું બેબાકળો બની ગયો. પણ કહ્યું છે ને ‘ખાડો ખોદે તે પડે’ કે પછી કોઇ માસૂમના નિસાસા ની હાય ક્યારેય વ્યર્થ નથી જતી..ગમે તેમ પણ બેકાબૂ બનેલા એ ટોળા એ મારું પણ સાંભળ્યું નહી.કોઇ રીક્ષા કે ટેકસીવાળા આવવા તૈયાર થયા નહીં. હું ગાંડાની માફક .અથડાતો..કૂટાતો દોડતો રહ્યો…ઘર તરફ….પણ હું પહોંચુ એ પહેલા જ મારી પત્ની અને પુત્રે અંતિમ શ્વાસ લીધો હતો. તેમને જો સમયસર મદદ મળી શકી હોત તો તેઓ જરૂર બચી જાત.! હડતાલ મેં જ પડાવી હતી અને મેં જ ચાલુ રખાવી હતી.મારે લીધે કેટલા ગરીબ કામદારો..મજૂરો ના ઘર માં બે ટાઇમ ચૂલો નહોતો સળગ્યો.પણ…પણ.. હું તો મગરૂર હતો, પણ તે દિવસે જ્યારે મારા પોતાના પગ નીચે રેલો આવ્યો ત્યારે……ત્યારે જ મને જીવનની વાસ્તવિકતા સમજાણી,જે સત્યો ક્યારેય નહોતા દેખાણા તે અચાનક સામે આવી ગયા.જે વાર્યો ન વળે ..એ હાર્યો વળે. કુદરત નો તમાચો લાગે ત્યારે અવાજ નથી સંભળાતો.
ત્યારે જીવનનું જે સત્ય હું નહોતો સમજયો તે આજે સમજીને તમને સૌને સમજાવવા આવ્યો છું. બસ..આથી વિશેષ મારે કશું કહેવાનું નથી..તમને જે સાચું લાગે તે કરવાની છૂટ છે.

અને ભીની આંખે શાહ સાહેબ બેસી ગયા. વાતાવરણમાં થોડી વાર સન્નાટો છવાયો. કંઇકના હૈયામાં ઉથલપાથલ..એક ખળભળાટ મચી રહ્યો. યુનીયન લીડરે શાહ સાહેબની આંખોમાં જોયું. ત્યાં નરી સચ્ચાઇ નીતરતી હતી.

બીજે દિવસે કોઇ શરત સિવાય હડતાલ સમેટાઇ ગઇ

( સન્દેશમાં પ્રકાશિત કોલમ ” વાત એક નાની ” )

આજની ખાટી મીઠી..

જયાં જુઓ ત્યાં કાગડા કાળા…

જયાં જુઓ ત્યાં પ્રધાનના સાળા….

આજની ખાટી મીઠી..

ફિલસૂફ એટલે એવો માણસ જે પોતાને ન થાય ત્યાં સુધી કયા પ્રસંગે શું કરવું જોઇએ તે હમેશા સમજતો હોય છે.

ચપટી ઉજાસ…52

જૂઇબેન મામાને ઘેર..

મામા સાથે હું સ્ટેશનની બહાર નીકળી. બે મિનિટ હું ને મામા ત્યાં ઉભા રહ્યા. મમ્મીની રાહ જોતા હતા. મામાએ પેલા મજૂર નામના માણસને પૈસા આપ્યા. ત્યાં મમ્મી આવી. અમે બધા રીક્ષામાં બેઠા…અને રીક્ષા અમને લઇને ઉપડી..બહારથી આવતા ઠંડા પવનને લીધે મારી આંખો ઘેરાતી હતી.ગાડીમાં હું સૂતી નહોતી..જોકે મારે તો હજુ પણ સૂવું નહોતું. પરંતુ છતાં મારી આંખો વારેવારે બંધ થઇ જતી હતી.

‘ ભાઇ, જૂઇને પકડજે..એ ઝોલા ખાય છે. આજે આખા દિવસમાં સૂતી નથી. હવે બેન થાકયા લાગે છે. ‘

નિશા, તું ચિંતા ન કર..મારું ધ્યાન છે જ..જૂઇને મેં પકડી જ છે. ‘

થોડીવારમાં મામાનું ઘર આવી ગયું. રીક્ષા ઉભી રહી..મારી ઉંઘ ઉડી ગઇ.. અમે બધા નીચે ઉતર્યા. હું જરા અચકાઇ..મામાને ઘેર પહેલીવાર આવી હતી. મને ઉભી રહી ગયેલી જોઇને મામા અને મમ્મી બંનેએ કહ્યું,

’ જૂઇ, ચાલ..જો સામે નાનીમા ઉભા છે. હજુ એટલું બોલે તે પહેલાં તો સામેથી ફૈબા જેવડી એક છોકરી આવીને મમ્મીને ભેટી પડી… ’ફૈબા કહે,

‘ વાહ…મારી નાનીબેનના ચહેરા ઉપર તો તેજ આવી ગયું. કયા રાઝ હૈ ? ‘

‘ બસ..બસ….દીદી..તેં તો આવતાની સાથે જ મારી ખેંચાઇ શરૂ કરી દીધી… ચાલ, જલ્દી મમ્મી કયારના તારી રાહ જોઇ રહ્યા છે. તેના સ્વભાવ મુજબ કયારના આંટા માર્યા કરે છે.

‘ નિશા, હજુ ન આવી. ગાડી તો સમયસર છે ને ? ‘ હા..મમ્મીને હું ઓળખું ને ? એ ચિંતા કર્યા સિવાય રહી જ ન શકે.

પછી મમ્મી મને કહે..જૂઇ, આ તારા માસી છે..સ્વરા માસી..તારા ઉમંગી ફૈબા છે ને ? બરાબર એવા જ..’

માસીએ હસીને મને સીધી ઉંચકી જ લીધી..હું કંઇ આનાકાની કરું એ પહેલા તો એ દોડીને મને ઘરમાં ઉપાડી ગયા.

મમ્મી પણ જયભાઇને તેડીને અંદર આવી. મામા અમારો સામાન અંદર લેવામાં મશગૂલ હતા. મેં પાછળ ફરીને જોઇ લીધું હતું કે મામા મારો થેલો ભૂલી તો નથી જતા ને ? ફૈબાએ મને મારી વસ્તુનું ધ્યાન મારે જ રાખવાનું છે એવું સમજાવ્યું હતું. એ હું કેમ ભૂલું ?

‘નિશા, બેટા આવી ગઇ ? ગાડી લેઇટ હતી ? ‘

અરે. મમ્મી..લેઇટ કયાં છું ? સમયસર તો છું..તું કયારની ઉતાવળી થતી હશે એટલે તને એવું લાગે.’

કહેતી મમ્મી તેમને ભેટી પડી. એ મારા નાનીમા હતા..એમ મને માસીએ તુરત કહ્યું. હું તો જોઇ જ રહી.
નાનીમા અને મમ્મી બંને કેમ રડી પડયા ?

મમ્મી, તારી તબિયત કેમ છે ? ‘ આંસુ લૂછતાં મમ્મીએ પૂછયું. પણ મમ્મીને રડતી જોઇને ભાઇએ ભેંકડો તાણ્યો…

નિશા, તને રડતી જોઇને આ જય ગભરાઇ ગયો લાગે છે..એને કેમ સમજાય કે આતો માને મળ્યાની ખુશીના આંસુ છે. ત્યાં વળી બીજું કોઇ આવ્યું.

‘દીદી, આવી ગયા ? મમ્મી કયારના તમારી રાહ જોતા હતા. આવો..ઓહ..અને આ અમારા જૂઇબેન..બાપ રે..જૂઇ તો કેવડી મોટી થઇ ગઇ નહીં ?

હા..અઢી વરસની થવા આવી..

નાનીમા બોલ્યા, ’દિવસોને જતા વાર લાગે છે ? મને તો હજુ બે ચોટલા ઝૂલાવતી, નિશાળે જતી નિશા દેખાય છે..ત્યાં તો નિશાના છોકરા પણ નિશાળે જવા જેવડા થઇ ગયા..

માસીએ મને કહ્યું, જૂઇ, આ તારા મામી છે. મામીને અને નાનીને જે જે કરો.

મેં નીચા નમીને બંનેને જે જે કર્યા. ફૈબાએ શીખડાવ્યું હતું એમ જ. નાનીમા અને મામી કહે,

’ વાહ..જૂઇ તો ઘણી હોંશિયાર અને ડાહી છે.’

એના ફૈબાની કેળવણી છે. ‘ મમ્મીએ કહ્યું.

તારા સાસુ અને નણંદ અને અમારા જમાઇરાજ બધા મજામાં ? એ લોકો કયારે આવે છે ? નાનીમાએ પૂછયું. હવે અમે બધા ઘરમાં અંદર સોફા પર ગોઠવાઇ ચૂકયા હતા.

મમ્મી, ઉમંગીબેનને કંઇક પરીક્ષા છે તેથી એ આવી શકે તેમ નથી.અને મારા સાસુ તો હવે કયાંય બહારગામ જતા જ નથી. હા. તારા જમાઇ સમયસર આવી જશે.

ઉમંગીબેન તો મને સમજાયું..પણ આ જમાઇ, અને સાસુ એ વળી કોણ ?

( જનસત્તા..લોકસત્તામાં દર રવિવારે પ્રકાશિત થતી શ્રેણી )

આજની ખાટી મીઠી…

તરૂણાવસ્થા એટલે એવો સમય કે જયારે સંતાનો માબાપને ઉછેરવાનું કાર્ય શરૂ કરે છે…

ચપટી ઉજાસ..51

મમ્મી કેમ બદલાઇ ?

ગાડી ઉભી અને મમ્મીએ જલદી જલદી મારો હાથ પકડયો. અને ભાઇલાને તેડયો.

‘જૂઇ ચાલ..જલદી..જો મામાનું ઘર આવી ગયું ..આપણે ઉતરવાનું છે. ચાલ, જલદી..’

હું તો ફટાફટ ચાલતી થઇ. સામેવાળા અંકલે મમ્મીને અમારો સામાન ઉતારવામાં મદદ કરી. અંકલે મને તેડીને નીચે ઉતારી..મમ્મી પણ ધીમેથી ઉતરી.અને આસપાસ જોયું. ત્યાં તો સામેથી કોઇ દોડતું આવ્યું. મમ્મી કહે, ’ જૂઇ, જો મામા આવ્યા… ’ મારું ધ્યાન તો બધું જોવામાં જ હતું. બાપ રે..! કેટલા બધા માણસો દોડતા હતા. કોઇ ગાડીમાં ચડતું હતું અને કોઇ ઉતરતું હતું. હું તો બસ..જોઇ રહી. આટલા બધા માણસો કયાં જતા હશે ? હું તો ગાડીને ધ્યાનથી જોઇ રહી.કેવી લાંબી લાંબી ગાડી છે. ચડતી વખતે તો ફૈબાએ ઝટપટ ચડાવી દીધી હતી..તેથી નિરાંતે જોવા નહોતી પામી..તેથી હવે ધ્યાનથી જોઇ રહી.ત્યાં જોશથી વ્હીસલ વાગી.હું જરાક ડરી ગઇ..આ શું થયું ?

ત્યાં તો મામા મને કહે,’

બેન, જૂઇ પહેલી વાર આવીને ?

હું મામા સામે જોઇ રહી..ફૈબા કહેતા હતા એ જ આ મામા ? આમનું નામ “મામા “ કેમ હશે ? મામા એટલે શું ?

મમ્મી કહે,’ તમે બધા કેટલા દૂર હતા.સારું થયું હવે નજીક આવી ગયા..તો આવવા જવા તો થાય..ભાઇ, તને કેટલા સમયે જોયો..’
કહેતા મમ્મીનો અવાજ ઢીલો પડી ગયો હોય એવું લાગ્યું.

’નિશા, હવે તો આપણે સાવ નજીક આવી ગયા છીએ..અમદાવાદ અને વલસાડ..એક પથરો ફેંકો એટલી જ વાર..ચાલ, હવે ઘેર બધા રાહ જોતા હશે. હું જૂઇને તેડી લઉં ? ‘

પણ મેં અને મમ્મીએ બંનેએ ના પાડી.

’મને તો ચાલતા આવડે છે..હું મારી જાતે ચાલીશ.’

મારું જોઇને ભાઇલો પણ નીચે ઉતરવા ધમપછાડા કરવા લાગ્યો. તેને પણ ચાલવું હતું. સાવ કોપીકેટ..

પણ મમ્મીએ તેને ઉતાર્યો નહીં.ભાઇને તો ચાલતા કેટલી બધી વાર લાગે ? એ કંઇ મારી જેમ ફાસ્ટ ફાસ્ટ થોડો ચાલી શકે છે ? હું તો દોડી પણ શકું છું. મામાએ ભાઇલાને તેડવા માટે હાથ લંબાવ્યો..પણ ભાઇલો તો મોઢું ફેરવી ગયો અને મમ્મીને ચોંટી ગયો.
’ભાઇ, હજુ એને અજાણ્યું લાગે છે..હમણાં નહીં આવે. એકવાર ઓળખતો થશે પછી તમને કોઇને નહીં છોડે.’

જૂઇ, તું તો મામાનો હાથ પકડીશ ને ? ચાલ..

મેં એકાદ મિનિટ અચકાઇને મમ્મી સામે જોયું.

મમ્મી કહે..જૂઇ, તારા મામા છે. એમનો હાથ પકડી લે..’

મામાએ એક ચોકલેટ કાઢીને મને આપી.પણ મેં તો ચોકલેટ લીધા સિવાય જ મામાનો હાથ પકડી લીધો.

મમ્મી કહે..જૂઇને કોઇ પાસે અજાણ્યું ન લાગે..એ તો બોલકી કાબર છે. ‘
અત્યારે તો મૂંગી ચકલી લાગે છે. ‘
એકવાર ઘેર પહોંચવા દે..જરાક બધા સાથે ઓળખાણ થવા દે..પછી એના ઓરીજીનલ સ્વરૂપની ખબર પડશે. ‘

‘ અમારી જૂઇ તો બહું ડાહી છે..હેં ને જૂઇ ?

મામાએ કહ્યું.

’વખાણી ખીચડી દાઢે ન વળગે એટલે ઘણું..

મમ્મી હસતી હસતી બોલતી હતી.

મને તો મારા વિશેની આ ચર્ચા જરા યે ન ગમી.હું કંઇ કાબર કે ચકલી એવું કંઇ થોડી છું ? હું તો જૂઇ છું..હું કોઇને એવું કંઇ કહું છું ? મારા વિશે તો બધાને જે મન થાય તે બોલવાની જાણે છૂટ જ હોય.

મમ્મી અને મામા ચાલતા ચાલતા કેટલી બધી વાતો કરતા હતા. અમારી બેગ મામાએ કોઇ બીજા માણસને માથે મૂકી હતી.
મામાએ કહ્યું હતું,’મજૂર જ કરી લઇએ ..દાદર ચડવાનો છે ને તેથી.

તો અમારી બેગ કોઇ મજૂર નામના માણસે ઉંચકી હતી. એણે કેમ ઉંચકી હશે ? અમને મદદ કરવા ?પણ એ તો અમને ઓળખતો પણ નહોતો. અમારો સામાન લઇને તે કેવી ઝડપથી ચાલતો હતો. મારો નાનકડો થેલો પણ તેણે ઉંચકયો હતો. ફૈબાએ મારી એકલીનો થેલો જુદો બનાવીને મને કહ્યું હતું,

’ જૂઇ, આમા તારી એકલીના કપડાં છે હોં..સાચવીશ ને ? ‘

મને ફૈબા યાદ આવી ગયા. શું કરતા હશે અત્યારે તે ?

ત્યાં મામા કહે..જરા જલદી ચાલીએ..મજૂર આગળ નીકળી ગયો છે. આમ તો અહીં એવો કોઇ ડર નથી..પણ સાવધાન રહેવું સારું..એમ કર હું ને જૂઇ જરા જલદી ચાલીએ છીએ..તું જય સાથે નિરાંતે આવ.

’ હા..ભાઇ, ચેતતા નર સદા સુખી..તમે બંને આગળ જાવ.’

હું મામાનો હાથ પકડી ફાસ્ટ ફાસ્ટ ચાલવા લાગી.

પણ થોડી થોડી વારે પાછળ ફરીને અચૂક જોઇ લેતી…’ મમ્મી આવે છે ને ? ‘

મને એક વાત ન સમજાણી..મમ્મીને આટલું બધું બોલતી..હસતી તો મેં કયારેય નથી જોઇ..ઘરમાં દાદીમા મને બોલકી કહેતા હોય છે. પણ અહીં તો મારા કરતા પણ મમ્મી વધારે બોલે છે. એવું કેમ ? અહીં તો મમ્મી સાવ બદલાઇ ગયેલી કેમ લાગી ? મારા આશ્ર્વર્યનો પાર ન રહ્યો.

જોકે મને તો આવી હસતી, બોલતી મમ્મી જ વધારે ગમી.

( જનસત્તા..લોકસત્તામાં દર રવિવારે પ્રગટ થતી શ્રેણી )

પહેલી ફરજ…

મધ્યમ વર્ગની રૈના પરણીને શ્રીમંત સાસરામાં આવી. બહેનપણીઓ તેના નસીબની ઇર્ષ્યા કરતી રહી ગઈ. અને હકીકતે ઇર્ષ્યા થાય તેવું જ હતું. ફક્ત પૈસાની શ્રીમંતાઈ જ નહીં. દિલની શ્રીમંતાઈ પણ અહીં મોજુદ હતી. રૈનાના સાસુ, સસરા વહુને દીકરીની માફક જ રાખતા હતાં.

લગ્ન વખતે માએ રાજરાણી થાઓ એવા આશીર્વાદ આપેલ જેને ભગવાને કદાચ તથાસ્તુ કહ્યું હતું.

દિવસો ઝડપથી દોડી રહ્યાં હતાં. દિવસે દિવસે બિઝનેસ વિકસતો જતો હતો. શાંતનું સ્વાભાવિક રીતે જ વધારે વ્યસ્ત બની ગયેલ. આમ પણ ઘરની કોઈ ચિંતા થાય તેમ નહોતી. કે પત્ની રૈના પણ એકલી પડે તેમ નહોતી. સાસુ-સસરા ઘરમાં હોવાથી રૈનાને કોઈ તકલીફ પડે તેમ નહોતી. અને સસરા જ પુત્રને ધમકાવતા રહેતા. રૈનાને થોડો સમય આપવા માટે.

“બેટા, બિઝનેસ આપણા માટે છે. બિઝનેસ માટે આપણે નથી. કોઈ પણ વ્યક્તિ… સ્ત્રી હોય કે પુરુષ… તેની પહેલી પ્રાથમિકતા તેનું ઘર… તેનું કુટુંબ જ હોવું જોઈએ.

અને એ વાત જાણવા- સમજવા છતાં એનો અમલ કરવો શાંતનું માટે બહુ અઘરો બની રહેતો. સવારથી રાતના દસ વાગ્યા સુધી તે ઑફિસમાં… ફાઇલોના ઢગલામાં કે મીટિંગોમાં ખોવાયેલ રહેતો. તે મહત્ત્વાકાંક્ષી હતો. બિઝનેસ વિકસાવવામાં મગ્ન રહેતો. બસ… આટલું થઈ જાય… આ પ્રોજેક્ટ પૂરો થઈ જાય પછી શાંતિ. એમ મનને મનાવતો રહેતો અને કામમાં ખોવાતો રહેતો રવિવાર પછી શાંતિ… એમ મનને મનાવતો રહેતો. અને કામમાં ખોવાતો રહેતો રવિવાર પણ એમાં જ પૂરો થતો. આ કંઈ નોકરી થોડી જ હતી? રૈના કદીક કંટાળીને ફરિયાદ કરતી. પણ મોટેભાગે તે મૌન રહેતી. પતિને લાગણી છે… પણ સમય નથી આપી શકતો. એ સત્ય તેણે સ્વીકારી લીધું હતું અને સાસુ, સસરા તરફથી કોઈ બંધન નહોતું. પોતાની ઇચ્છા મુજબ તે કરી શકતી હતી. આમ જીવન સરળતાથી ચાલતું હતું.

એવામાં રૈનાના સાસુ, સસરાને વિદેશ જવાનું થયું. તેમની પુત્રી યુ.એસ.માં હતી અને હવે તેને ડિલિવરી આવે તેમ હતી. તેથી ગયા સિવાય છૂટકો નહોતો.

જતાં જતાં પુત્રને સખત તાકીદ કરતાં ગયા હતા. રૈનાનું ધ્યાન રાખવા માટે અને તેને થોડો સમય આપવા માટે. શાંતનું અને રૈનાએ તેમને પોતાની ચિંતા ન કરવા જણાવ્યું. પોતે બધું સંભાળી લેશે…

હવે રૈના આવડા મોટા બંગલામાં એકલી પડી. શાંતનુ ઘર વહેલો આવવાનો પૂરો પ્રયત્ન કરતો… પણ મોટેભાગે સફળ થતો નહીં.
એવામાં રૈનાને તાવ આવ્યો. દવા લેવા છતાં બે-ત્રણ દિવસ સુધી તાવે મચક ન આપી. રૈના પડી પડી કંટાળતી હતી. આખો દિવસ એકલા શું કરે? અલબત્ત ઘરમાં આખા દિવસની બાઈ હતી… ફેમિલી ડોક્ટર રોજ ઘેર આવીને તપાસી જતાં. શાંતનુ ફોન કરીને સમાચાર પૂછી લેતો. જલદી ઘેર આવવાની ઇચ્છા છતાં એક કે બીજા કારણસર આવી શકાતું નહીં. રૈનાને ફરિયાદ કરવાનો કોઈ અર્થ નહોતો દેખાતો.

આજે રવિવાર હતો. રૈનાને તાવ થોડો ઓછો થયો હતો. પણ હજુ સંપૂર્ણ સારુંં નહોતું થયું. આજે શાંતનુએ આમ તો આખો દિવસ પત્ની પાસે રહેવાનું નક્કી કર્યું હતું. પરંતુ હમણાં જ એક અગત્યની પાર્ટી સાથે મીટિંગ ગોઠવાઈ હતી એમ ફોન આવ્યો હતો. શાંતનુ મૂંઝવણમાં હતો. એક તરફ પત્ની તરફની ફરજ સાદ દેતી હતી…. બીજુ બાજુ આ મીટિંગમાં ન જાય તો હાથમાંથી પ્રોજેક્ટ નીકળી જાય તેમ હતો. શું કરવું? રૈના પતિની મૂંઝવણ સમજી ગઈ હતી. ફિક્કું હસીને તેણે ધીમેથી કહ્યું,

તમે તમારે જાવ… મારી ચિંતા ન કરો. આમ પણ….

હજુ વાત ચાલતી હતી ક્યાં જ શાંતનુનો ડ્રાઇવર આવ્યો.

‘સાહેબ, ચાર દિવસની રજા જોઈએ છે.’

સોરી…. આજે રજાનો સવાલ જ નથી.
સાહેબ, મારી પત્ની બીમાર છે.

તો તું એમાં શું કરી શકવાનો? તું ડોક્ટર છે?

ના, પણ સાહેબ. હું એનો પતિ જરૃર છું. અત્યારે એને મારી જરૃર છે.

તારી નોકરી ચાલી જશે. આમ ચાર દિવસની રજા મને પોસાય તેમ નથી.

જેવા મારા નસીબ. સાહેબ, નોકરી તો બીજી યે મળી જશે. મારી પહેલી ફરજ મારી પત્ની… મારું કુટુંબ છે. મારે એ ફરજ ચૂકવી નથી.
અને ડ્રાઇવર સોરી કહીને ચાલ્યો ગયો.

શાંતનુ વિચારમાં પડયો. બે-પાંચ મિનિટ પછી તેણે ફોન જોડયો.

સોરી, આજે મીટિંગમાં નહીં આવી શકું.

( સ્ત્રીમાં પ્રકાશિત થતી કોલમ જીવનની ખાટી મીઠી..)

ચપટી ઉજાસ…50

પંખીનો મેળો

વાહ..ગાડીમાં તો મને મજા આવી ગઇ. બે છોકરાઓ કંઇક વગાડતા હતા અને મોટેથી ગાતા હતા. મને એ જોવાની મજા આવી ગઇ.મને થયું હું પણ મોટી થઇને આમ વગાડતી વગાડતી ગાઇશ..કેવી મજા..અને પાછા બધા તેને પૈસા આપતા હતા. મમ્મીએ પણ આપ્યા. પૈસાથી તો આઇસક્રીમ લઇ શકાય એની મને ખબર હતી. ફૈબા કે કોઇ મને રોજ આઇસ્ક્રીમ નહોતા લઇ દેતા.કયારેક જ અપાવતા. બસ હું મોટી થઇશ પછી આમ જ ગીત ગાઇશ અને પૈસા આવશે એટલે આટલો બધો આઇસ્ક્રીમ લઇશ. ફૈબાને કે કોઇને પૂછવું યે નહીં પડે..!

મારી કલ્પનાથી મરક મરક થતી હું એકલી એકલી હસી રહી.

ત્યાં ફૈબાનો ફોન આવ્યો

’ ભાભી, કંઇ તકલીફ તો નથી ને ? જૂઇ અને જય બરાબર છે ને ? ‘

મેં મમ્મીના હાથમાંથી ફોન પડાવી લીધો..મને ખબર પડી ગઇ કે મારા ફૈબાનો ફોન છે. હવે તો ફોનમાં વાત કરતા મને બરાબર આવડી ગઇ છે. બરાબર ફૈબાની જેમ જ મેં હેલ્લો એમ કહ્યું. દાદીમા તો ફોનમાં બોલે
‘ એલાવ..કોણ બોલો છો ? ‘

ફૈબા તેમની ઉપર ઘણી વાર હસતા હોય તેથી મને ખબર પડી ગઇ છે કે ફોનમાં એલાવ ન બોલાય..હેલ્લો..એમ બોલાય.
ફૈબા કહે,

‘ જૂઇ,મમ્મીને હેરાન નથી કરતી ને ? ‘ મેં માથું ધૂણાવ્યું. મમ્મી હસી પડી.

.’ બોલીને જવાબ દે..તારું માથું ધૂણાવવાનું એ કંઇ અત્યારે જોઇ શકવાના નથી. ‘

મેં ફૈબાને મમ્મીની ફરિયાદ કરી..મમ્મીએ ફુગ્ગો ન લઇ આપ્યો..એમ સમજાવ્યું. ‘ ફૈબા કહે,

’ મામા ફુગ્ગો લઇ આપશે હોં..’

પછી હું તો કયાંય સુધી મોબાઇલમાં વાત કરતી રહી. સામે ફૈબા બોલતા હતા કે નહીં એની કંઇ ખબર નહોતી પડતી.મમ્મી કહે, ’ ફોન પૂરો થઇ ગયો. લાવ, હવે મોબાઇલ…આમાં મૂકી દઉં.’

પણ મેં જોશથી ડોકું ધૂણાવ્યું..અને ઉંધી ફરીને બેસી ગઇ..નાક ઉપર હાથ રાખીને મમ્મીને ચૂપ રહેવાનો ઇશારો કર્યો.અને ફૈબા સાથે એકલી એકલી વાત કરતી રહી. મમ્મી તો મારી વાત સાંભળતી જાય અને હસતી જાય..મમ્મી જ નહીં..બાજુવાળા આંટી પણ હસતા હતા..હું કંઇ હસવા જેવું બોલતી હતી ? હું મારી વાત ફૈબાને કરતી હતી..ઝાડ કેવા દોડે છે..અને આપણે પણ એવા ઝાડ લાવીશું..એ બધું ફોનમાં ફૈબાને કહેતી હતી..એમાં હસવા જેવું શું હતું એ મને ન સમજાયું. એ લોકો કોઇ બારીમાંથી બહાર કયાં જોતા હતા ? તે એમને દોડતા ઝાડની ખબર કયાંથી પડે..? એ બધા તો ન જાણે કેવી કેવી વાતો કરતા હતા…મારી ચાંચ કંઇ એમાં ડૂબે તેમ નહોતી..તેથી મને એમાં મજા નહોતી આવતી. હું તો બસ મારા વહાલા ફૈબા સાથે વાત કરતી રહી.

‘ તમારી દીકરીને ફૈબાની ભારે માયા લાગે છે. ‘

કોઇએ મમ્મીને પૂછયું. હા..અને ફૈબાને પણ એની બહું માયા છે.’

’ નસીબદાર છો..બાકી મારી નણંદને તો એમ જ થાય કે ભાભીની છોકરી છે. ભાઇની હાજરીમાં બોલાવે..બાકી કોઇ માયા નહીં..જાણે કેમ હું મારે પિયરથી તેને લાવી હોઉં..’

’સાવ સાચી વાત..મારા સાસુને પણ એવું જ છે. તારા છોકરા તું સંભાળ..બાળકો વહુના છે એ દ્રષ્ટિથી જ જુએ..પોતાના દીકરાના છે એવું કેમ નથી માનતા ? હા..વાતો મોટી મોટી કરે કે અમને તો મૂડી કરતા વ્યાજ વધારે વહાલું..પણ એ વ્યાજનું કંઇક કરવાનું આવે કે એને સાચવવાનું આવે ત્યારે વહુના છોકરા બની જાય ‘

બીજું કોઇ બોલ્યું.

‘ ઘેર ઘેર માટીના ચૂલા છે બહેન..કોની ફરિયાદ કરવી ? ‘

’ હા..આ તો ઘર ઘરકી કહાની…’ ઓલી એકતા કપૂર એટલે તો આવી સીરિયલો બનાવ્યા કરે છે. ‘

એકતા કપૂરને શા માટે વગોવો છો..? આપણે બધા ટીકા ભલે કરીએ પણ સાથે સાથે સીરિયલના સમયે ટી.વી. સામે ગોઠવાઇ પણ જઇએ છીએ ને ? બાકી આપણે કોઇ જોતા ન હોઇએ તો એકતાકપૂરની હિંમત છે કે એવી સીરિયલ બનાવે…વાંક એનો નથી..આપણો છે.’ હા..એને તો બીઝનેસ કરવાનો છે..જે માલ ખપે એ જ એ બનાવે ને ? ‘

ન જાણે કેવી કેવી વાતો ચાલતી રહી હતી. ફૈબા સાથે મેં મન ભરીને વાત કરી લીધી હતી..અને હવે આ બધા શું બોલે છે તે સાંભળતી હતી. પણ આ મોટા લોકો તો ન જાણે કેવી કેવી વાતો કરતા હોય છે..કંઇ ખબર જ ન પડે…મને જરાયે મજા ન આવી.મમ્મી તો વાત સાંભળતા સાંભળતા ખાલી હસતી રહી હતી.

હું હવે થાકી હતી..કયારે આવશે મામાનું ઘર ?

ત્યાં કોઇ બોલ્યું..લો, તમારું વલસાડ તો આવી ગયું. આ તો પંખીનો મેળો છે. ઘડી બે ઘડી મળ્યા અને છૂટા પડયા…

( જનસતા..લોકસત્તામાં દર રવિવારે પ્રકાશિત થતી શ્રેણી )

આજની ખાટી મીઠી..

ખાનગી શાળા એટલે એવું સ્થાન કે જયાં શિક્ષકોએ આચાર્યથી ડરવાનું અપેક્ષિત છે…આચાર્યે ટૃસ્ટીઓથી,, ટૃસ્ટીઓએ વાલીઓથી , વાલેઓએ સંતાનોથી ! ……….અને સંતાનોએ કોઇથી ડરવાનું હોતું નથી. ! ત