પરમ સખા..

પરમ સખા…mamta ..july 2016

ઘરમાં જાણે ઉત્સવનો માહોલ રચાયો હતો. દીકરો વહુ તો સાથે જ હતા.દીકરી જમાઇ પણ આવી પહોંચ્યા હતા. આવતી કાલે મમ્મીનો સાઠમો જન્મદિવસ  હતો. છોકરાઓએ માની ષષ્ઠિપૂર્તિ ઉજવવાની જોરદાર  તૈયારીઓ આદરી હતી. મંજરીની લાખ ના છતાં પતિ કે બાળકો કોઇ માન્યા નહોતા. હવે આ ઉંમરે જન્મદિવસના ઉધામા શા ? મંજરીએ તો હસીને કહ્યું હતું,

બેટા, આજ સુધી મારી ઉમરમાં બે ચાર વરસો ઓછા કરીને કહી શકતી. હવે મારે જખ મારીને કહેવું પડશે કે હા ભાઇ હવે સાઠ વરસની ડોસી થઇ ગઇ છું. તમારે એની જ જાહેરાત કરવી છે ને ?  કે મારી મા ગમે તેટલા વરસો કહે પણ એ પૂરા છ દાયકા વીતાવી ચૂકી છે.

મંજરીએ મોં બગાડતા કૃત્રિમ ગુસ્સો કર્યો.

અને બધા ખડખડાટ હસી પડયા હતા.

યેસ,અંશુ, મમ્મીની આ વાત સાવ સાચી છે. હવે એને આ તકલીફ પડવાની. આપણે એનો તો વિચાર જ ન કર્યો ? હવે એ બિચારી બે ચાર વરસ ઘટાડી નહીં શકે ? આપણે આ પોઇન્ટથી તો વિચાર જ ન કર્યો.

ઓકે..પપ્પા, તો આપણે ફકત મમ્મીનો જન્મદિવસ છે એટલું જ કહીશું. સાઠમો છે એ કહેશું જ નહી. પૂત્રવધૂ આરતીએ ટહુકો કર્યો.

યેસ આમ પણ મારી મમ્મી તો આ ઉમરે યે ચાલીશ જેવી જ લાગે છે. દીકરી કેમ પાછળ રહી જાય ?

એ ય, તાની, આ ઉમરે એટલે ? એમ કહીને તેં મારા મમ્મીજીને સંભળાવી તો દીધું જ ને ?

આરતી, તારા મમ્મીજી, પણ મારી તો મમ્મી…મારી એકલીની..

તાની,સોરી, પહેલા મારી મમ્મી હોં. પહેલા હું આ ઘરમાં આવ્યો હતો અને પહેલી વાર મેં મમ્મી શબ્દ ઉચ્ચાર્યો હતો. માટે મારી એકલીની એવો શબ્દ તો ઉચ્ચારતી જ નહીં.તારો નંબર તો હમેશા બીજો જ..તું બે નંબરી..

અંશુ બહેનને ચીડવવામાં પાછળ પડે તેમ નહોતો.

તમે બંને રહેવા દો..જુઓ હું આ ઘરની પૂત્રવધૂ…અર્થાત પુત્રથી વધારે એવી વધૂ.. એટલે સૌથી પહેલો હક્ક મારો .

આરતી, હક્ક જમાવવામાં આમ પણ તારો જોટો જડે એમ નથી. આ ઘરમાં સૌથી છેલ્લે આવીને પહેલો હક્ક જમાવવો છે.

ખાસ્સીવાર હસી મજાકનો આ દોર ચાલુ રહ્યો.ત્યાં નાનકડી જિયા અને જિનલ આવી અને મંજરીને વળગી પડી..

મંજરીએ હસી પડી..

તમારા બધાની આ વાત ખોટી છે.હું તો સૌથી પહેલા મારી આ પરીઓની..જિનલ અને જિયાની.કહેતા મંજરીએ જિયાને તેડી લીધી.અને જિનલની આંગળી પકડી.

લો  હવે બધાના હક્કદાવા રદબાતલ. . હવે આમાં કોઇનું ચાલવાનું નહીં.  મારો તો વારો જ ન આવ્યો.

અનિકેતે પત્ની સામે જોતા કહ્યું.

પપ્પા, તમે તો મમ્મીના ચમચા છો..

હવે અંશુ અને તાન્યા..ભાઇ બહેન એક થઇ ગયા.

બધા ખડખડાટ હસી પડયા. જિનલ અને જિયા કશું સમજયા સિવાય તાળીઓ પાડવા લાગી.

દાદી, તમે પણ આમ કલેપ કલેપ કરો. જિયાએ દાદીના બે હાથ પકડીને દાદીને શીખવ્યું.

બધા અમારી જેમ કલેપ કરો..  હાસ્યના ફુવારા વચ્ચે બધાની તાળીઓના ટહુકા ભળી રહ્યા.

આજે જમવામાં મમ્મીની પસંદગીનું મેનુ છે.

પણ મારો બર્થ ડે તો હજુ કાલે છે.આજે તમને બધાને ભાવે એવું બનાવો.

મમ્મી, આજે બર્થ ડેનું પ્રી લંચ છે.રીહર્સલ..આગોતરી ઉજવણી.. જે કહે તે. અને આ બે દિવસ તારે અમને ફોલો કરવાનું છે. ઓકે ?

ઓકે..બાબા ઓકે..ખુશ ?

ધેટસ લાઇક અ ગુડ ગર્લ..આઇ મીન માય ગુડ મોમ..

નો પાપા..માય ગુડ દાદી..પાંચ વરસની જિનલ બોલી ઉઠી.

અને ત્રણ વરસની જિયા તો  જિનલની પૂરી કોપી કેટ..

માય ગુડ દાદી..

નો તારી ગુડ નાની..એમ કહેવાય.ઓકે ?

ઓકે.. આપણા બેયની નાની.

હાસ્યના વાદળો મન મૂકીને વરસતા રહ્યાં.   

પપ્પા, તમે આજે મમ્મીને પિક્ચર જોવા લઇ જાવ. કાલે તો એવો સમય નહીં મળે.આજે અમે તૈયારીમાં બીઝી રહેવાના..સમ સ્પેશીયલ પ્રોગ્રામ.

અને હા, પપ્પા, તમારી પસંદગીનું ફાઇટીંગ વાળું પિકચર નહીં હોં.

મમ્મીને ગમે એવું કલાસીક મુવી

એટલેકે રોવા ધોવાવાળું એમ જ ને ?

નો પપ્પા..આજના બધા કલાસીક મુવી કંઇ રોવાધોવાના નથી હોતા. એ જમાના ગયા.

ના..મારે મુવી જોવા નથી જવું. એના કરતા હું ને પપ્પા, જિયા અને જિનલને લઇને સાંજે સરકસ જોવા જશું. હમણાં સરકસ આવ્યું છે ને છોકરીઓને મજા આવશે.

પણ મમ્મા, આજે તમારી ચોઇસનું..

મંજરીએ દીકરીને વચ્ચે જ અટકાવી,

મારી પહેલી ચોઇસ તો મારી આ દીકરીઓ છે. તેની તમને ખબર છે ને ?

તાની, હવે આ વાતમાં તારી  મમ્મી નહીં માને.એની આપણને બધાને ખબર છે. મને પણ એ ગમશે.તો સાંજનો અમારો પ્રોગ્રામ પાક્કો.

અનિકેત પત્ની સામે સ્મિત વેરી રહ્યો.

ઓકે પપ્પા, હું હમણાં બહાર જવાનો છું ત્યારે ટિકિટ લેતો આવીશ.

ઓકે..

અને આજે મમ્મીની પસંદગીનું મેનુ છે અર્થાત ખીચડી, કઢી, રોટલા, ઓરા,છાશ, પાપડ અને સલાડ..પૂરું કાઠિયાવાડી મેનુ બરાબર ?

યેસ..આજે પ્યોર દેશી ખાણું.

સાથે તમને અને આ છોકરીઓએ ભાવે એવું પણ કંઇક બનાવજો હોં.

એ બધું અમારા ચાર્જમાં છે. યુ નીડ નોટ વરી.મમ્મા..

ત્યાં અનિકેતનો ફોન વાગતા બધા વિખેરાયા..અને પોતપોતાને કામે વળગ્યા.

ઘરમાં ઘણીવાર નેટવર્કનો પ્રોબ્લેમ આવતો તેથી અનિકેત બાલ્કનીમાં ગયો.

મંજરી જિયા, જિનલને વાર્તા કરવામાં ગૂંથાઇ હતી.

ફોન પૂરો કરી અનિકેત ઘરમાં આવ્યો ત્યારે તેના ચહેરા પર સ્મિત ગાયબ હતું. તેની જગ્યાએ ગંભીરતાએ સ્થાન લીધું હતું

મંજરી, ચાલ, આપણે બહાર જવાનું છે.

બહાર? અત્યારે ? કયાં ?

અનિકેત બે પાંચ ક્ષણ પત્ની સામે જોઇ રહ્યો.

જવાબ  આપવો પડે એમ હતો.

મારા એક મિત્રને અકસ્માત થયો છે.હોસ્પીટલમાં છે. તેની પાસે બીજું કોઇ નથી.તાત્કાલિક જવું પડે એમ છે.

કયો  ફ્રેંડ ?  ત્યાં  તમે એકલા જઇ આવો..મારું શું કામ છે ?

મંજરી પ્લીઝ..કોઇ સવાલ કર્યા સિવાય મારી સાથે નહીં આવી શકે ? જરૂરી હોય તો જ કહેતો હોઇશ ને ?

ત્યાં દીકરો, દીકરી બધા આવી ગયા.

પપ્પા, તમે એકલા જ જઇ આવો.મમ્મી ત્યાં આવીને શું કરશે ? મમ્મી, તમારા ફ્રેન્ડ્ને કયાં ઓળખે છે ?

 પપ્પા, કયા મિત્રને,  કઇ જગ્યાએ અકસ્માત થયો છે ?

એ મિત્રને તમે કોઇ નથી ઓળખતા.અમેરિકા રહે છે. બે દિવસ પહેલા જ અહીં આવ્યો હતો. અને આજે સુરેન્દ્રનગર પાસે અકસ્માત થયો છે.

ઓહ..એટલે તમારે અમદાવાદથી ત્યાં છેક જવું પડશે ? તેના બીજા કોઇ સગા અહીં  નથી ? આજે ન જાવ તો ચાલે એમ નથી ? બધો પ્રોગ્રામ ડીસ્ટર્બ થઇ જશે.

ના..જવું પડે એમ છે. અને મમ્મી પણ મારી સાથે આવશે. હવે વધારે સવાલ જવાબ કર્યા સિવાય મંજરી જલદી તૈયાર થા. આપણે નીકળવાનું મોડું થાય છે .

મંજરીને થયું ગયા સિવાય ચાલશે નહીં.આ વળી કયો મિત્ર પાતાળમાંથી ફૂટી નીકળ્યો ?

ઓકે..હું કપડાં બદલીને આવું છું.

કહેતા મંજરી તેના રૂમમાં ગઇ.તેની પાછળ અનિકેત પણ ગયો.

મંજરી, આજે આ યલો કલરની સાડી પહેર ને..કેટલા સમયથી હું લાવ્યો છું પણ તેં કદી હાથ નથી અડાડયો.

યલો ? અત્યારે કંઇ સાડીના કલરની પસંદગી કરવાની છે ?

વાત શું છે ? અનિકેત મને કંઇક વિચિત્ર લાગે છે બધું.

અનિકેત એકાદ ક્ષણ  મંજરીની આંખોમાં ન જાણે શું  નીરખી  રહ્યો.પછી હળવેથી બોલ્યો.

મંજરી, અનીશને અકસ્માત થયો છે.

અનીશ ? મંજરીની ભીતર જાણે સુનામીના મોજા  ઉછળી આવ્યા.

અનિકેતના મોઢામાં અનીશનું નામ ? જે નામને પોતે કદી હોઠ સુધી પહોંચવા નથી દીધું એ નામ અનિકેત પાસેથી ?

મંજરી આખ્ખેઆખ્ખી થરથરી ઉઠી.

અત્યારે ? આ ક્ષણે ? જે અનીશ તેની ભીતરના કોઇ ઊંડા, અજાણ્યા ખૂણામાં વરસોથી અડ્ડો જમાવીને ચૂપચાપ બેઠો છે. એ આજે કેવી રીતે બહાર આવ્યો ?અને તે પણ પતિને હાથે ? અર્થાત…

મંજરી અનિકેતની સામે જોઇ રહી કશુંક ઉકેલવા મથી રહી.  

મંજરી, અત્યારે બધી વાત કરવાનો સમય નથી. રસ્તામાં કહું છું. તું અત્યારે જલદી કર. બહું મોડું થઇ જાય  એ પહેલા આપણે પહોંચવાનું છે.

મંજરી, બને તો પેલી યલો કલરની જ પહેર ને ? અનીશને સારું લાગશે.તું કપડાં બદલાવી લે ત્યાં હું પણ બે મિનિટમાં ફ્રેશ થઇને આવું પછી નીકળીએ.કહેતો અનિકેત ઓરડાની બહાર નીકળી ગયો. કદાચ મંજરીને થોડી સ્પેશ..મોકળાશ  આપવા માગતો હતો. આ પળે મંજરીને એના આગવા, નાનકડા એકાંતની જરૂર હશે. ઠલવાવા માટે તેને એ મળવું જ જોઇએ.

હાથમાં પીળી સાડી લઇને મંજરી સ્તબ્ધ બની ઉભી રહી.

અનિકેતને બધી ખબર છે ?કયારથી ?  આજ સુધી પોતાને કોઇ અણસાર સુધ્ધાં નથી આવવા દીધો.?

સોનેરી પીળો..અનીશનો સૌથી પ્રિય રંગ.એ રંગના વખાણ કરતા એ કદી થાકતો નહી. મંજરીએ ધ્રૂજતા હાથે સોનેરી પીળા રંગની સાડી કાઢી.પહેરતા પહેરતા આખા અસ્તિત્વમાં જાણે એક ઝણઝણાટી ફરી વળી.ને કાનમાં પડઘાઇ ઉઠયા અનીશના વરસો પહેલાના શબ્દો.

મંજરી,  આ તો ઉઘડતા સૂરજનો  રંગ..એના ઉજાસમાં અનેક પ્રતિબિંબો આપોઆપ ઉઘડી રહે. તું  સોનેરી પીળી સાડી પહેરે છે ત્યારે મને હમેશા એમ જ લાગે કે સૂરજનો રંગ લઇને જાણે કોઇ પરી સીધી આકાશમાંથી  ઉતરીને મારે આંગણે આવી છે. ઝગમગ સૂર્યના કિરણો જેવી દેદીપ્યમાન બની રહે છે તું. મારું ચાલે ને તો હું તારા દરેક કપડા આ એક જ કલરના લઉં.સોનેરી પીળો રંગ એ તારી પહેચાન બની રહે. સૂરજની જેમ.

વરસો પછી આજે મંજરીએ પીળા  રંગની સાડી હાથમાં લીધી હતી. આજે  પણ રૂંવે રૂંવે  રોમાંચ ફૂટી નીકળ્યો.

નસીબ તેને અનીશને બદલે અનિકેતને ઘેર લાવ્યું હતું. અનિકેતની સહ્રદયતા જોઇને ઘણીવાર મન થતું કે અનીશને પોતાના પહેલા પ્રેમની બધી વાત કહીને ખાલી થઇ જાઉં. ઠલવાઇ જાઉં..પણ બધાની સલાહ તેને રોકતી રહી..મંજરી, એવી ભૂલ ન કરતી.કયારેક એ ભારે પડી જાય.પુરૂષની જાત રહી વહેમીલી.કઇ પળે શંકાની કોઇ નાની શી ચિનગારી તારા સુખી સંસારમાં આગ લગાડી દે. માતા પિતાએ, મિત્રોએ બધાએ એ સલાહ વારંવાર  ગણીને ગાંઠે બંધાવી હતી.  આજ સુધી કયારેય પોતે એ ગાંઠ છોડવાની હિમત કરી શકી નહીં.

અને આજે..અચાનક..સાવ અચાનક એ અનાવૃત થઇ ગઇ હતી. પૂરા ચાર દાયકા પછી સાવ અચાનક કોઇએ તેના ભીતરના વસ્ત્રોને ખેંચીને જાણે તેને ઉઘાડી કરી દીધી હતી.

શરૂઆતના વરસોમાં અનિકેતમાં અનીશને કલ્પીને જ જીવાયું હતું.બાજુમાં અનિકેત હોય અને ભીતરમાં અનીશ શ્વસતો રહેલો. કદીક પોતે અનિકેતને અન્યાય કરે છે એવી અપરાધભાવના પણ ઘેરી વળતી.પણ મનના ખેલ તો હમેશા નિરાળા જ રહ્યા છે ને ?મન આગળ ભલભલા  મજબૂર બની રહેતા હોય છે તો તેનું શું ગજું ?

પણ ધીમે ધીમે પતિના અપાર સ્નેહને લીધે  અનીશ આપોઆપ અનિકેતમાં ઓગળતો ગયો. બંને અસ્તિત્વ જાણે એકાકાર બની ગયા. મંજરી પૂરી અનિકેતમય બની રહી.  

અનિકેતે કદી કોઇ લપ્પન્છપ્પન કરી નથી. સાવ સરળ વ્યક્તિત્વ..બધી વાતનો સ્વીકાર.. શરૂઆતમાં  પોતે  ભીતર ન  ખોલી શકી.અને પછી  એવી જરૂર ન અનુભવાઇ. હવે મંજરી માટે અનિકેત એ જ તેના જીવનનું એક માત્ર સત્ય.વર્તમાન, .ભૂત, ભવિષ્ય..બધું એક માત્ર અનિકેત.

સૂરજવર્ણી સાડી શરીર પર યંત્રવત વીંટાતી રહી. સાથે..મનના તાણાવાણા ઉકેલાતા હતા કે વીંટાતા હતા એ સમજાતું નહોતું. બસ..અનિકેતે આ સાડી પહેરવાનું કહ્યું હતું અને એ પહેરશે.અનિકેત જે કહેશે એ કરશે..એ જ એકમાત્ર સત્ય.

થોડીવારે બંને કારમાં બેઠા.અનિકેતે ગાડી ભગાવી. હજુ સુધી મૌનનો પરદો અકબંધ હતો.અનિકેત શું કહેશે ?શું બોલશે ? એવો વિચાર આવતો હતો.પણ કોઇ ફફડાટ નહોતો. સાવ અચાનક,અણધારી  રીતે અનાવૃત થવાથી બે પાંચ ક્ષણ ફફડાટ અવશ્ય જાગ્યો હતો. પણ એને શમી જતા વાર નહોતી લાગી.અનિકેત જે પૂછશે એના સાચા જવાબ જ આપશે.વરસો પછી એક અતીતના દરવાજાઓ ખોલવા અણગમતા જ બની રહેવાના..પણ એ સિવાય કોઇ ઉપાય પણ નહોતો. વહેલો મોડો અનિકેત એક વાર કુતુહલ ખાતર પણ પૂછશે તો ખરો જ ને ?

 અનિકેતને અનીશની જાણ છે. એના પ્રિય રંગની સુધ્ધાં  જાણ છે. એનો અર્થ શું ? એ અનીશને ઓળખે છે ? કયારથી ? કેવી રીતે ? અનીશ ઠીક તો હશે ને ? અનેક તર્ક, શંકા,  પ્રશ્નો ખળભળાટ મચાવતા રહ્યા. પણ કશું પૂછવાનું  મન ન થયું.  મૌન ઓઢીને એ બેસી રહી.

અનિકેતે ડ્રાઇવીંગ કરતા કરતા તેના  હાથ પર ધીમેથી પોતાનો હાથ મૂકયો.

મંજરી, તારા મનમાં અનેક પ્રશ્નો ઉઠતા હશે. મને કેમ, કયારે જાણ થઇ ?

મંજરી, સોરી, એકવાર મારા હાથમાં અનીશનો પત્ર આવી ગયેલો. ને હું વાંચ્યા સિવાય નહોતો રહી શકયો. કોઇ શંકાને લીધે નહીં. માનવસહજ કુતૂહલ માત્ર. અને મેં તારી જાણ બહાર, એ વાંચી લીધો હતો. એમાં છલકતી તારી પીડાનો એહસાસ કરી શકયો હતો.પણ ત્યારે અંશુ તારા ગર્ભમાં હતો એટલે કશું કહેવું કે પૂછવું યોગ્ય ન લાગ્યું.  એમ જ સમય પસાર થતો રહ્યો. તારા અતીત સાથે મારે કોઇ સંબંધ ન હોય.એના પર ફકત તારો જ અધિકાર હોય શકે. તારી અંગતતાનો પૂરા આદર સાથેનો એ સ્વીકાર  હતો. મારે મન એ જ પ્રેમનો સાચો અર્થ હતો.  મારે ફકત પતિ જ નહોતું બનવું. મારે તો બનવું હતું તારો પરમ મિત્ર..તારો સખા..

એક દિવસ બીઝનેસ ટુરમાં હું ને અનીશ મળી ગયા હતા. હું તેને ઓળખતો નહોતો. તેની નિખાલસતા મને સ્પર્શી ગઇ હતી.  થોડા સમયમાં  અમે ખાસ મિત્રો બની ગયા હતા. એક દિવસ અનીશે એની ભૂતપૂર્વ  પ્રિયતમાનો  ફોટો મને બતાવ્યો.. અનીશ ધરાઇને તારી વાતો કરતો.હું  થાકયા સિવાય સાંભળતો રહેતો.

અને..

મેં તેને કદી જણાવા ન દીધું કે એની મંજરી મારી પત્ની અને મારા બે બાળકોની મા બની ચૂકી છે.

બસ..એ તેનો પ્રેમ , પીડા ઠાલવતો રહ્યો.નિર્દોષ ભાવે. એણે તારે માટે થઇને લગ્ન નહોતા કર્યા.થોડા વરસ અમેરિકા ચાલ્યો ગયો હતો.તમારા લગ્ન શા માટે ન થયા..હું એમાં કેવી રીતે પ્રવેશી ગયો એ ત્યારે સમજાયું.

અને આજે આ અકસ્માત..? મને થયું અનીશને મળવા તારે જવું જ જોઇએ.

બસ..મંજરી..તારી પીડાનો મને અંદાજ છે. પણ…

મંજરીની આંખો વહેતી રહી.અનિકેતના, પરમ સખાના  હાથના હૂંફાળા સ્પર્શની શાતા તેના અસ્તિત્વને વીંટળાઇ વળી.

અને કાર ફુલ સ્પીડમાં હોસ્પીટલ તરફ દોડી રહી.

Nilam doshi

c/o Harish Doshi.

G.M. Biral sagar colony,

Saurashtra Chemicals.

Porbandar..360 576

094277 97524

E mail.nilamhdoshi@gmail.com

www.paramujas.wordpress.com

 

 

 

 

 

 

ગુજરાત દીપોત્સ્વી અંક..2016માં પ્રકાશિત મારી વાર્તા..” શરત “

શરત..gujarat dipotsvai..2016

 ફલેટ પાસે પહોંચીને બેલ મારવા જતા પ્રોફેસર સલીમના  હાથ એક મિનિટ અટકયા. શું જવાબ આપશે આજે પણ પોતે સાઇદાને ? એ જ નિરાશા, એ જ જવાબ..પત્નીનું એક નાનું સરખું સપનું પણ પૂરું કરવા પોતે અસમર્થ.. સાઇદાના ચહેરા પર છવાતી ઉદાસી તેમનાથી સહન નહોતી થતી.. પણ ઉપાય ? શું કરે પોતે ?મનમાં આક્રોશ છવાતો હતો. પણ એ કેવો વાંઝિયો આક્રોશ હતો એનું ભાન આ થોડા સમયના અનુભવે થઇ ચૂકયું હતું.

પ્રો.સલીમ જીવનમાં પહેલી વાર લાચારી અનુભવી રહ્યા.આજ સુધી કેવી ખુમારીથી જીવતા આવ્યા હતા.

અને આજે..?

વરસોથી જે આદર, માન સન્માન અનુભવતા આવ્યા હતા એ આજે જાણે પળવારમાં ભાંગીને ભૂક્કો થઇ ગયા હતા.

આજે સવારે  કેવી હોંશથી, વિશ્વાસથી નીકળ્યા હતા. હાશ ! આજે  નકાર નહીં સાંભળવો પડે. આજે  પોતે પોતાના ખાસ વિધાર્થી ચિરાગ ત્રિવેદી  પાસેથી ખાલી હાથે પાછા નહીં જ ફરે.  આવીને સાઇદાનો દામન ખુશીથી ભરી દેશે.સાઇદાની આંખો કેવી ચમકથી ઉભરાશે.. એની આંખોમાં કેવી ખુશીની લહેર ફરી વળશે. ત્રણ મહિનાથી ચાલતી રઝળપાટનો અંત આવી જશે..પણ…એક નિશ્વાસ સાથે પ્રો.સલીમે બેલ વગાડી.  કહો કે વગાડવી પડી.

સાઇદા જાણે બેલની પ્રતીક્ષામાં બારણા પાસે જ ઉભી હતી. તુરત બારણું ખૂલ્યું. ચહેરા પર કૃત્રિમ હાસ્ય ફરકાવી પ્રો.સલીમ અંદર દાખલ થયા.

આજે તો થાકી ગયો. એકી સાથે કેટલા કામ પતાવતો આવ્યો.

સાઇદા, બહું ભૂખ લાગી છે.  પહેલાં ફટાફટ થાળી પીરસ ,બીજી બધી વાત પછી.. હું ફ્રેશ થઇને આવું. શ્યામા નથી દેખાતી ?

શ્યામા આજે તેની એક બહેનપણીનો બર્થ ડે હોવાથી તેની પાર્ટીમાં ગઇ છે.આવતા થોડું મોડું થશે.

હા, હમણાં રહીમ પણ નથી એટલે બિચારીને એકલું લાગે જ ને ?

શું થાય ? રહીમની જોબ જ ટ્રાવેલીંગની.ચાલ, હું બે મિનિટમાં આવું. આપણે પહેલા જમી લઇએ..પહેલા પેટપૂજા પછી બીજી બધી વાત.

 કહેતા પ્રો.સલીમ જલદીથી બાથરૂમમાં ઘૂસ્યા.અણગમતી વાત..જે  થોડી ક્ષણો પાછળ ઠેલાણી તે.

જમતા જમતા કોઇ ફાલતું જોક કરી હસતા રહ્યા.

સાઇદા અપાર ધીરજવાળી હતી.

જમીને મુખવાસ આપતા સાઇદા ધીમેથી પૂછી રહી.

શું થયું ? ચિરાગે પણ એ જ વાંધો ઉઠાવ્યો કે શું ?

શું કરે તે પણ ? તેની પોતાની ગમે તેટલી ઇચ્છા હોય પણ…

એ જ કારણ કે બીજું કંઇ ?

બીજા કોઇ કારણને  તો અવકાશ જ કયાં છે  ? પૈસાનો કે એવો કોઇ પ્રશ્ન હોય તો આસાનીથી સોલ્વ થઇ શકે.પણ આ પ્રશ્ન તો નથી આપણા હાથની વાત કે નથી અન્ય કોઇના હાથની વાત..

હકીકતે આ પ્રશ્ન જ પાયા વિનાનો ન કહેવાય ?  

એ બધું આપણે સમજીએ છીએ.. કદાચ બીજા બધા પણ મનમાં તો સમજે  છે પણ કદાચ અમલ કરી શકે એમ નથી. આપણા સમાજમાં આજે પણ..

કહેતા પ્રો.સલીમ અટકયા.. એક ને એક વાત કેટલી વાર કરવાની ? છેલ્લા  એક મહિનાથી આ વાત સેંકડો વાર તેમની વચ્ચે ચર્ચાઇ ચૂકી હતી. વ્યથા  ઠાલવવા કે આક્રોશ વ્યક્ત કરવા સિવાય બીજું શું કરી શકાય એમ હતું ?

પીડાભરી થોડી મૌન પળો..

જો કે સાવ ના નથી પાડી.પણ તેણે  એક શરત મૂકી છે. કંઇક અચકાતા  પ્રો.સલીમ ધીમે રહીને બોલ્યા.

શરત ? ફલેટ લેવામાં વળી શરત કેવી ? પૈસા તો આપણે એ કહે એ રીતે અને તુરત આપી શકીએ એમ છીએ.

વાત પૈસાની નથી.

તો ? કેવી શરત ?

ચિરાગે  કહ્યું,

‘ તમારી વહુ શ્યામા હિંદુ છે. ફલેટના નંબર સામે એના પિયરનું આખું નામ લખીએ.

.” શ્યામા મોહનલાલ ત્રિવેદી “ .

.તો એને બીજો કોઇ વાંધો નથી.દસ્તાવેજ તો ગમે તેમ કરીને એ  આપણા  નામે કરી આપશે. બસ આપણે મુસ્લીમ છીએ એની જાણ ફલેટમાં આસપાસ કોઇને ન થવી જોઇએ.

બિચારો કહે,

‘ સર, ઘરમાં તમે ગમે તે  ધર્મ પાળો..એ જોવા કોણ આવવાનું છે ?  તમે તો આમ પણ પૂરા વેજીટેરિયન છો એની મને કયાં જાણ નથી ?  બીજું બધું હું સંભાળી લઇશ.’

એ બિચારો તો ગળગળો થઇ ગયો હતો.આવી શરત કહેતા પણ અચકાતો હતો.

સર, મારા પર તમારા કેટલા ઉપકાર છે. આજે હું જે કંઇ છું એ તમારે લીધે જ તો છું. નાતજાતના ભેદભાવ પણ મને કયાં નડવાના  ? તમે જ તો અમને એ બધું શીખવ્યું છે. પણ સર, આ પ્રોજેકટ મારા એકલાનો  નથી.અને મારા પાર્ટનર ચુસ્ત હિંદુ છે..એને એ બધી દીવાલ આડે આવવાની જ.. એથી હું મજબૂર છું. એકવાર કોઇ મુસ્લીમનું નામ આવે એટલે બીજા ફલેટ વેચવામાં ખાસ્સી તકલીફ પડે.અહીં કોણ કોણ..કેવી જ્ઞાતિના લોકો રહે છે.એ પૂછપરછ નવો ફલેટ લેનાર પહેલાં કરતો હોય છે  આજકાલ કેવા સંજોગો છે એની તમને તો જાણ છે.એમાં તમારા જેવા વિદ્વાન, સજ્જનનો ભોગ પણ લેવાય છે.પણ સર, આઇ એમ હેલ્પલેસ.. બાકી જો તમે શ્યામાભાભીને નામે લેવા તૈયાર હો તો કાલે ફલેટ તમારો. ‘

અરે, પણ આવી તે કંઇ શરત હોતી હશે ? આપણી પહેચાન છિનવવાનો કોઇને હક્ક નથી. સાઇદાના અવાજમાં અકળામણ ઉભરી આવી.

‘ મને પણ એ જ વાત અકળાવે છે. વહુના નામ સામે મને કોઇ વાંધો નથી. એને આપણે દીકરી માનીને સ્વીકારી જ છે ને ?  પણ આવા કોઇ કારણસર આવું કરવું પડે એ મને કોઇ રીતે મંજૂર નથી. જે થવાનું હોય તે થાય. બરાબર ને ? ‘

સાઇદાનું માથું હકારમાં હલ્યું.પણ તેની આંખ છલકાઇ આવી. જિંદગી આખી જે એકતા  માટે ઝઝૂમ્યા..આજે તેનો જ ભોગ આપવાનો ? અરે, દીકરાના પ્રેમનો પણ હસતે મોઢે કોઇ જ આનાકાની સિવાય સ્વીકારીને શ્યામાને આ ઘરમાં એક માનભર્યું સ્થાન આપ્યું હતું. અને આજે..?

પત્નીની વ્યથા સમજતા પ્રો.સલીમે કંઇ બોલ્યા સિવાય પત્નીનો હાથ હાથમાં લીધો.

બંને મૌન બનીને કયાંય સુધી એમ જ બેસી રહ્યા. મૌન સ્પર્શ દ્વારા એકમેકને હૂંફ આપવા મથી રહ્યા.બંનેની નજર સમક્ષ અનેક દ્રશ્યો પસાર થતા રહ્યા.

સલીમ અને સાઇદા એટલે જાણે મેઇડ ફોર ઇચ અધર..સલીમ નાનપણથી હિંદુના પડોશમાં મોટો થયો હતો. બંને કુટુંબમાં ઇદ અને દિવાળી એકી સાથે ઉજવાતા આવ્યા હતા.મોટા થયા બાદ કોલેજમાં પણ હિંદુ છોકરાના રૂમ પાર્ટનર તરીકે વરસો સુધી રહેવાનું આવ્યું.માંસાહાર છૂટયો. અને સંપૂર્ણ શાકાહારી બન્યો. મિત્ર અનિલ ગીતાના પાઠ કરતો એ સાંભળીને ગીતામાં રસ પડયો. અને પછી  ગીતાના અધ્યયનમાં એવા તો ડૂબી ગયા કે પ્રોફેસર બન્યા પછી અનેક જગ્યાએ ગીતાના પ્રવચનો આપવાનું આમંત્રણ તેમને મળવા લાગ્યું. ગીતાના  નિષ્ણાત તરીકે તેમની ગણના થવા લાગી.

અભ્યાસ પૂરો થયા બાદ સલીમ કોલેજમાં લેકચરર તરીકે જોડાયા. રીટાયર થયા ત્યાં સુધી તેમની કારકિર્દી ઉજ્જ્વળ રહી. હેડ ઓફ ધ ડીપાર્ટમેન્ટ તરીક વરસો સુધી સેવા આપ્યા બાદ હવે એક મહિના પહેલા તેઓ રીટાયર થયા હતા. કોલેજમાં વિધાર્થીઓ વચ્ચે પ્રો.સલીમનું નામ આદરપૂર્વક લેવાતું હતું  તે કદાચ સૌથી વધારે વિધાર્થી પ્રિય પ્રોફેસર હતા. વિધાર્થીઓને તેમના માટે લાગણી અને સ્નેહ હતા. પ્રોફેસર પણ વિધ્યાર્થીઓને તેમના સંતાનની જેમ ચાહતા. હિંદુ કે મુસ્લીમ જે પણ વિધ્યાર્થીને કોઇ પણ જાતની જરૂર હોય તે પ્રો.સલીમનો દરવાજો ખખડાવતા અને કદી નિરાશ પાછા ન ફરતા. નાતજાતના ભેદભાવ સામે તેમને સખત નફરત હતી. તક મળતા જ એ સંદેશ આપવાનું તે કદી  ચૂકતા નહીં તેમને માટે મંદિર કે મસ્જિદનૂં સ્થાન સમાન હતું.અવારનવાર તેમના પ્રવચનોમાં પણ તેઓ કુરાન અને ગીતામાં કહેલી વાતોની સરખામણી કરીને બંનેના ઉપદેશમાં રહેલી સામ્યતા સમજાવતા રહેતા. નાતજાતના ભેદભાવ સિવાયનો સમાજ એ તેમનૂં સપનું હતું.

જોકે છેલ્લા ઘણાં સમયથી દેશમાં પ્રસરી રહેલી ધાર્મિક અસહિષ્ણુતાથી તેઓ વ્યથિત રહેતા.મંદિર મસ્જિદના  વિવાદના ઉકેલ માટે તેઓ હમેશા કહેતા કે ત્યાં એક હોસ્પીટલનું નિર્માણ કરવું જોઇએ.જયાં હિંદુ, મુસ્લીમ બધાને  નિઃશુલ્ક સારવાર મળી શકે. તેમના દરેક લેક્ચરમાં  આવા અનેક મુદ્દાઓ આવતા રહેતા. થોડા લોકોને પણ અસર થાય તો તેમની મહેનત વસૂલ..આવા કોઇ વિચારે જયારે પણ તક મળે ત્યારે આ મુદ્દો તે ચોક્ક્સપણે દાખલા દલીલો સાથે પૂરી નિખાલસતાથી ચર્ચતા.

સદનસીબે પત્ની સાઇદા પણ એવા જ વિચારો વાળી મળી હતી.તેમનું સહિયારૂ  જીવન કોઇ માટે ઇર્ષ્યારૂપ તો કોઇ માટે પ્રેરણારૂપ બની રહેતું. નાનકડા રહીમના આગમન પછી તો જીવન જાણે કિલ્લોલ કરી ઉઠયું. દિવસોને પાંખો આવી હતી.

મોટા થયા પછી રહીમે જયારે હિંદુ ધર્મની શ્યામાને પસંદ કરી ત્યારે પણ એક ક્ષણના હિચકિચાહટ સિવાય પતિ પત્ની બંનેએ પુત્રની પસંદગી પર સંમતિની મહોર લગાવીને  શ્યામાને પૂરા પ્રેમથી ઘરમાં અપનાવી હતી. તેનું નામ બદલવાની વાત વિચારી પણ નહોતી. શ્યામા  ઘરમાં કનૈયાની પૂજા કરતી. એ માટે એક નાનું મંદિર પણ હોંશે હોંશે પ્રો.સલીમે લાવી આપ્યું હતું. ધર્મને નામે ઘરમાં કોઇ પ્રોબ્લેમ નહોતા. નમાઝ અને આરતી બંને આ ઘરમાં સમાન રીતે થતા. શ્યામા પણ આવા સાસુ સસરા મળવાથી પોતાને જાતને નસીબદાર માનતી હતી. આ ઘરમાં તે દૂધમાં સાકરની માફક ભળી ગઇ હતી. કયાંય ધર્મના નામે કોઇ બંધન, કોઇ રોકટોક નહોતા.

 કોલેજના કવાર્ટરમાં રહેલા પ્રોફેસરને હવે નિવૃતિ બાદ સ્વાભાવિક રીતે જ કવાર્ટર ખાલી કરવાનું હતું. એમાં તો કોઇ પ્રોબ્લેમ નહોતો. પરંતુ વરસોથી આ એરિયામાં રહ્યા હોવાથી  પત્ની અને પુત્રને આ એરિયાનું એક આકર્ષણ હતું, એક લગાવ હતો. એથી  આજુબાજુમાં જ કયાંક ફલેટ લેવાના પ્રયાસો તેમણે શરૂ કર્યા હતા. ફલેટ શોધતી વખતે તેમને કલ્પના સુધ્ધાં નહોતી કે તેમની જ્ઞાતિ આમાં બાધારૂપ બની રહેશે અને તે પણ આટલી જડ રીતે.મુસ્લીમ શબ્દ સાંભળતા જ બિલ્ડર ચોખ્ખી ના પાડી દેતો અને તેમને કોઇ  મુસ્લીમ એરિયામાં ઘર શોધવાની સલાહ આપતો. અરે જાણીતો બિલ્ડર સુધ્ધાં તેમને સોરી કહીને એ  જ સલાહ આપતો. બધેથી આ એક જ વાત નડતરરૂપ બનીને ઉભી રહેતી.

ચિરાગ ત્રિવેદી તેમનો ખાસ વિધ્યાર્થી હતો. જેને પ્રોફેસર માટે ખૂબ આદર હતો અને તેના વિધાર્થી કાળમાં પ્રોફેસર સલીમે તેમને ખૂબ મદદ કરી હતી.આજે તે એક સફળ બિલ્ડર બન્યો હતો. તેથી પ્રોફેસરને ખૂબ આશા હતી કે ત્યાં તો નિરાશ નહીં જ થવાય..પરંતુ…

પ્રોફેસરની અંદર એક આગ ઉઠી હતી.પોતે મુસ્લીમ છે એ એક જ તેમના જીવનનો માપદંડ હતો ? સેંકડો હિન્દુ વિધ્યાર્થીઓને તેમણે શિક્ષણ નહોતું આપ્યું ? હિંદુઓ તેમના માર્ગદર્શન માટે નહોતા આવતા ? તેમની જાત કયાં એમાં આડી આવી હતી ? બધા સાથે મળીને તેમણે દિવાળી કે જન્માષ્ટમી નહોતી ઉજવી ? તેઓ હિંદુઓને શિક્ષણ આપી શકે, તેમને માર્ગદર્શન આપી શકે, તેમને ઘેર જમવા જઇ શકે  કે તેમને જમવા પણ બોલાવી શકે.એમાં કોઇને કશો વાંધો નહોતો આવતો પણ એમની બાજુમાં રહી ન શકે..આ કયાંનો ન્યાય હતો ? અરે, તેમના અનેક  હિંદુ મિત્રો હતા જે કહેતા..તમે તો સવાયા હિંદુ છો. અમે તો બહાર જઇએ છીએ ત્યારે નોનવેજની મજા પણ માણી લઇએ છીએ..અને ગીતાના સંદેશની જેટલી સમજણ તને પડે છે એટલી તો અમને પણ નથી પડતી.અમે તો અર્થ સમજયા વિના પોપટની જેમ શ્લોકો રટી જનારા..તમારી તો વાત જ ન્યારી..

આવું કહેનારા લોકો પણ આજે પાણીમાં બેસી ગયા હતા.

કોઇ બિલ્ડર તેમને આ એરિયામાં ફલેટ આપવા ટસનો મસ નહોતો થતો.અને આ જ તેમની વેદનાનું કારણ બન્યું હતું. થોડા વધારે પૈસા આપવા પણ તેઓ તૈયાર હતા પણ પરિણામ શૂન્ય.

જીવનભર જે સિધ્ધાંત માટે ઝઝૂમ્યા તે આજે  નેવે મૂકવાના હતા. જો આ એરિયામાં ફલેટ જોઇતો હોય તો તેમની પોતાની સ્વતંત્ર પહેચાન, સ્વમાન બધું હોડમાં મૂકવાનું હતું.એક સાચુકલા માણસ તરીકેની તેમની ઑળખાણ પૂરતી નહોતી ? શા માટે આવા કોઇ લેબલ ?  પણ તેમનો એ આક્રોશ વાંઝિયો સાબિત થયો હતો. તેમની જીવનભરની તપસ્યા જાણે નિષ્ફળ થઇ હતી.આજે પહેલી વાર કદાચ આ હદે તેઓ નિરાશ થયા હતા.શું કરવું તે સૂઝતું નહોતું. પોતાના અસ્તિત્વને નકારતી આવી કોઇ શરત કેમ સ્વીકારી શકાય ? આવી શરત સ્વીકારવી એટલે પોતે પોતાની જાતનું અવમૂલ્યન કરીને હાર માની લેવી એમ જ ને ?

શાંત અને સરળ સ્વભાવની  સાઇદા તો આવી શરતની વાત સાંભળીને જીવનમાં પહેલી વાર આક્રોશમાં કેટલું યે બબડી ઉઠી હતી.  

 આ તે કોઇ રીત છે ? આવી તે શરત હોતી હશે ?

 પતિ પત્ની  ન જાણે કયાં સુધી આમ જ મૌનનું કવચ ઓઢીને બેસી રહેત..

પણ  બેલ વાગતા સાઇદાને બારણું ખોલવા ઉભા થવું પડયું.

 ધારણા મુજબ શ્યામા જ પાર્ટીમાંથી આવી હતી.આવીને ઉત્સાહથી મમ્મી, પપ્પાને પાર્ટીની વાત કરવા લાગી.

અચાનક કંઇક યાદ આવતા તે બોલી ઉઠી..

‘ મમ્મીજી, આપણે તે દિવસે વાત થયેલી ને ?  લગાવવી છે શરત ? બોલો..હુ જ જીતવાની હોં.’

સાસુ વહુ વચ્ચે કોઇ ને કોઇ  શરતો અવારનવાર લાગતી રહેતી.

‘ શરત ? શાની શરત ? શરતની વાત હવે પછી કરી છે તો ખબરદાર છે. શરત શબ્દ આ ઘરમાં ન જોઇએ શું સમજી ? ‘

શ્યામા સ્તબ્ધ..

સસરાના ઇશારે તે ધીમે પગલે પોતાના રૂમમાં ચાલી.

પ્રો. મૌન રહીને સાઇદાને  સ્પર્શથી આશ્વાસન આપવા મથી રહ્યા.

Published in Gujarat Deepotsvai,2016

ચપટીક આકાશ

ચપટીક આકાશ..( મારી સહેલીમાં પ્રકાશિત )

 

દેવ, આજે આપણી આ અંતિમ મુલાકાત..

કેમ ? શું થયું ? એની પ્રોબ્લેમ ?

આમ તો તને આ વાત ફોનમાં જ કરવાની હતી. પણ પછી થયું કે ના, ફોન નહીં,  રૂબરૂ જ વાત કરીશ.

પણ જાનકી, આખરે થયું છે શું ?

દેવ, માલવ ગઇ કાલે જ યુકે.થી પાછો આવી ગયો છે.

ઓહ..ઓકે..સમજી ગયો. પણ જાનકી, આપણે કોલેજના મિત્રો છીએ. આપણે એકમેકને ગમતા હતા. પણ આપણી દોસ્તી પ્રેમમાં પરિણમે એ પહેલા જ તારા લગ્ન થ ઇ ગયા.  અને આપણો પ્રેમ અવયક્ત જ રહી ગયો.

દેવાયુ, એથી જ કહેવાયું હશે કે જોડીઓ સ્વર્ગમાં બને છે.

માલવ તારી જિંદગીમાં થોડો મોડો આવ્યો હોત તો..આપણી જોડી બનતા વાર ન લાગી હોત. હકીકતે મને હતું કે બસ કોલેજની આ છેલ્લી પરીક્ષા પૂરી થાય પછી જ તારી સમક્ષ પ્રેમનો એકરાર કરીશ ને તારો જવાબ માગીશ.

બની શકે મારો જવાબ હકારમાં પણ હોત. જાનકી ધીમું હસી પડી.

બની શકે નહી.એમ જ બન્યું હોત. મને ના પાડવાની ગંભીર ભૂલ તેં ન જ કરી  હોત. પણ માલવના નસીબ જોર કરતા હશે તે વચ્ચે આવીને મારી જાનકીનું હરણ કરી ગયો.

દેવાયુ ખડખડાટ હસી પડયો.

એ ય, દેવ, મારો માલવ રાવણ નથી હોં.

મેં કયાં એવું કહ્યું છે ? પણ કહી જરૂર શકું. મારી થનાર જાનકીનું હરણ કરે એને  હું બીજું  કયું નામ આપું ?

બસ..હોં. કોઇ નામ આપવાની જરૂર નથી.

દેવ, આ એક વરસની મારી એકલતાને સભર બનાવવા બદલ આભાર નહીં માનું.

જાનકી, આપણે હજુ પણ મિત્રો ન રહી શકીએ ? મળી ન શકીએ ?

ના, દેવ, એ લપસણો માર્ગ હશે આપણા માટે. આપણે આજ સુધી એવી કોઇ મર્યાદા નથી ઓળંગી. હા, તારા હાથનો હૂંફાળો સ્પર્શ, એ અનુભૂતિ હમેશ માટે મારી મૂડી બની રહેશે. એક મીઠા સમરણ તરીકે મારી ભીતર કોઇ ખૂણે હમેશા રહેશે. તારા ખભ્ભે માથું  મૂકી હું ઠલવાઇ છું. તારા ખોળામાં માથું રાખી ને મેં તારા ગીતો સાંભળ્યા છે. મારા કપાળે તારા હોઠનો એ  પ્રેમાળ સ્પર્શ  મને ચોક્ક્સ ઝંક્રુત કરી ગયો હતો. દેવ, મારી એકલતાને હૂંફાળુ  એકાંત તેં બનાવ્યું છે. આ ક્ષણો મારી જિંદગીનો અણમોલ ખજાનો બની રહેશે.

પણ દેવ, એ પણ હકીકત છે કે હું મારા પતિને, માલવને ખૂબ પ્રેમ કરું છું. બે વરસ એને યુકે જવાનું થયું ત્યારે મને હતું કે કેમ કાઢી શકીશ હું માલવ વિનાના આ બે વરસ ?

અને એક દિવસ આપણે ફરી એકવાર અચાનક મળી ગયા. આપણી અધૂરી દોસ્તી આ સમયમાં વધારે ગાઢ બની. એક દોસ્તથી કદાચ વધારે નિકટ અને પ્રેમી, પ્રેમિકાથી દૂર એવો કોઇ નામ વિનાનો સંબંધ આપણી વચ્ચે પાંગરી ઉઠયો. દેવ, આપણી આ નિકટતાને કયું નામ અપી શકાય એની જાણ નથી.

જાનકી, નામ આપવાની જરૂર પણ શી છે ? નહીં દોસ્ત, નહીં પ્રેમીઓ, નહી  કોઇ સગપણ, નહીં કોઇ દાવાઓ, કે ન કોઇ વચનો..બસ..એક વિશ્વાસ, એક હૂંફ, થોડો સ્પર્શ, હૂંફના એક માધ્યમ તરીકે માત્ર..જાનકી, બસ …આ થોડા સમયમાં આપણે બંને જે પામ્યા છીએ..એ બની શકે કદાચ લગ્ન કર્યા હોત તો યે ન પામી શકત. રોજિંદી ઘટમાળમાં આ ક્ષણો, આ નિકટતા કદાચ ગુમાવી બેઠા હોત. કહે છે ને જે થાય છે તે સારા માટે..

હા, દેવ, કદાચ તારી વાત સાચી છે.

પણ જાનકી, માલવ આવી ગયો એટલે આપણે સાવ નહીં મળવાનું એમ ? તું માલવને મારી ઓળખાણ કરાવી શકે..મિત્ર તરીકે.

હા, દેવ ,ચોક્કસ કરાવી શકું. અને એમાં માલવને કોઇ વાંધો પણ ન હોય. પણ દેવ, આપણા સંબંધમાં ફ્કત મિત્રતાથી કંઇક વત્તે ઓછે અંશે કશુંક વધારે પણ છે. જે આપણે બંને જાણીએ છીએ. પણ માલવ જાણતો નથી. અને એનો ડંખ મને ભીતરમાં હમેશા રહેશે. આપણે કોઇ પાપ નથી કર્યું.  માલવ પ્રત્યે મેં કોઇ બેવફાઇ નથી કરી. અને છતાં સાવ જ એમ નિર્દોષ મારી પોતાની કોર્ટમાં હું મને નથી જ લાગતી. એથી દેવ, આપણે અહીં જ છૂટા પડીશું. હમેશ માટે.આ ક્ષણોને ભીતરમાં સંઘરીને…કદીક રસ્તે મળી જશું તો પણ બસ એક મીઠું સ્મિત ફરકાવીને પસાર થઇ જશું. આટલો સરસ સમય આપણે સાથે ગાળી શકયા, સભર બની શકયા એ માટે ઇશ્વરનો આભાર માનીશું.

ઓકે..જાનકી,  તારી ભાવનાનો  હું આદર કરું છું અને કરીશ.  હવે પછી આપણે કદી મળીશું નહીં. પણ મનમાં પ્લીઝ કોઇ ભાર, કોઇ ડંખ ન રાખીશ.આપણે એવું  કશું  ખોટૂં કામ નથી કર્યું.

ખોટૂં કે સાચું ? એ તો ખબર નથી. પણ જે વાત માલવને કહી ન શકું, જે વાત છૂપાવવી પડે એવી હોય તેને સાવ સાચી તો કેમ કહી શકાય ? પતિ પત્નીના સંબંધમાં વિશ્વાસ એ મોટી મૂડી છે. જે મૂડી મેં…

પ્લીઝ..જાનકી, નહીં આજે યે તારી એ મૂડી સલામત છે. તું માલવને નથી કહેવાની..કેમ કે તને પણ દરેક સ્ત્રીની જેમ એક ડર લાગે છે કે પુરૂષ આવી કોઇ વાત કદી યે સહજતાથી સ્વીકારી શકતો નથી. તારી જગ્યાએ મારી પત્ની હોય ને મને આવી કોઇ દોસ્તીની વાત કરે તો મને યે ખબર નથી કે હું કેટલે અંશે એ પચાવી શકૂં ? હા, બની શકે હું એના પર કોઇ શંકા ન કરું. પણ અંદરખાને મને કદાચ ન જ ગમે એવૂં બની શકે. જાનકી, મનના તાણાવાણા બહું અજબ રીતે ગૂંથાયેલા હોય છે.  દરેકની ભીતર એક છાનો, અંગત..સાવ જ અંગત ખૂણો હોવાનો જ. જે એની સાથે જ આખરી પળે અગ્નિમાં સ્વાહા થવાનો.

કદાચ તારી વાત સાચી હશે. ગમે તેવી નિકટતા પછી યે કદાચ માણસને થોડી મોકળાશ, એક નાનકડા ખૂણા જેટલી પોતાની આગવી સ્પેશની જરૂર પડતી હશે.

હા, અને કમનસીબે બહું ઓછા સ્ત્રી, પુરૂષો આ વાત સમજી કે સ્વીકારી શકે છે. ખેર ! ચાલ, આજે સાથે આપણી સ્પેશય્લ કોફી મગાવીશું ને ? કદાચ આખરી વાર.

જાનકી કશું બોલી નહીં. મૌન બની દેવાયુ સામે જોઇ રહી. દેવાયુ એને કેટલી સાચી રીતે સમજી શકયો હતો. એનું એને ગૌરવ હતું.

થોડી વારે કોફી આવી. બંને ચૂપચાપ કોફી પીતા રહ્યા. હવે કોઇ સંવાદ નહોતો થતો. કદાચ જરૂર પણ નહોતી.

જાનકી, કંઇ ખાવાની ઇચ્છા છે ?

ના..દેવ, હવે મારે જવું જોઇએ. માલવનો આવવાનો સમય થઇ ગયો છે.

ઓકે.. ચાલ.

દેવાયુએ જાનકીના હાથ પર પોતાનો હાથ મૂકયો.

જાનકી, ટેઇક કેર.. બની શકે..કયારેક, કયાંક મળી પણ જઇએ. જીવનનો રસ્તો કયારે, કયાં ફંટાઇ જાય છે કોણ કહી શકે ? ત્યારે એકાદ સ્મિત તો આપીશ ને ?

જાનકી કશં બોલ્યા સિવાય આ દોસ્ત સામે જોઇ રહી. ન જાણે કેમ આંખોમાં જરીક અમથી ભીનાશ અનુભવાતી હતી.

અને બંને રેસ્ટોરંટની બહાર નીકળ્યા.

રેસ્ટોરંટને બીજે ખૂણે બેસેલા ચિરાગ અને માલવ બંનેને જતા જોઇ રહ્યા.

માલવ, ભાભી…

પ્લીઝ ચિરાગ, નો કોમેન્ટ..

પણ..આ રીતે ભાભી કોઇ સાથે…

કોઇ નહોતું, ચિરાગ, કોલેજ સમયનો એનો  દોસ્ત દેવાયુ  હતો. એ બંને કોલેજમાં સાથે ભણતા. અમારા મેરેજમાં પણ  આવેલો. જાનકીએ ત્યારે જ મને ઓળખાણ પણ કરાવેલી. અલબત્ત પછી કદી જોયો નહોતો.

પણ તને ખબર છે માલવ, તારી આ લાંબી ગેરહાજરીમાં મેં ભાભીને અનેક વાર એની સાથે જોયા છે.

હા, તો શું છે ? મિત્ર સાથે જઇ ન શકે ? ખાસ કરીને ઘરમાં કોઇ હોય જ નહીં ત્યારે આખો દિવસ માણસ કરે શું ?

પણ આમ..એક પુરૂષ સાથે તારી પત્નીને જોઇને તને કશું થતું નથી ?

શા માટે થવું જોઇએ ? એક સ્ત્રી ને એક પુરૂષ સાથે છે એટલે ? દોસ્ત, શંકાની કોઇ ચિનગારી મારે મનમાં જલાવવી નથી. એ માનસિકતામાંથી હવે આપણે બહાર નીકળવું જ રહ્યું. જો એને થોડી સ્પેસ આપી શકીશું તો સ્ત્રી મોટે ભાગે બહાર જવાનું પસંદ નહીં કરે.

ને મને ખબર છે કે એની સાથે જતી વખતે મને જાણ ન કરવા માટે એના મનમાં કોઇ એક ખૂણે ડંખ જરૂર છે જ. બસ..એ ડંખ છે ત્યાં સુધી પુરૂષે ડરવાનું કોઇ કારણ નથી.

 

 

 

 

ગુડ આઇડિયા..

 

ગુડ આઇડીયા…

કિશોરનું ધ્યાન આજે વાળવા કરતાં યે સાંજે અહીં પધારનાર મહેમાનોમાં વધારે હતું. એ મહેમાનોએ આજે તેના ચિત્તનો કબજો લઇ લીધો હતો. અને કેમ  ન લે ? છેલ્લા પાંચ વરસથી એ બધાની વાર્તાઓ વાંચીને વાંચીને તેના મનમાં એક આખી સૃષ્ટિ રચાઇ હતી..જે સૃષ્ટિમાં તે કયારેય પ્રવેશી શકવાનો નથી..જેને કયારેય માણી શકવાનો નથી..એવી  પરીલોક જેવી એક જાદુઇ સૃષ્ટિ..

આજે તેના બધા માનીતા લેખકો..વાર્તાકારો  પોતાના નાનકડા ગામમાં પધારવાના હતા. અહીં આ સામેના મંચ પર બિરાજવાના હતા. પોતાની વાર્તાઓ વિશે બોલવાના હતા. પોતે પણ દૂર ઉભો રહીને જરૂર સાંભળશે.

પંદર વરસનો કિશોર છેલ્લા પાંચ વરસથી વાંચવાની લતે ચડયો હતો. પૂરી સાથ ચોપડી પણ ભણવા નહોતો પામ્યો. ઘરમાં હાંલ્લા કુસ્તી કરતા હોય ત્યારે ભણવાનો વૈભવ કેમ પોસાય ? એક અતો ગરીબી, સાવકી મા, દારૂડિયો બાપ, ઘરમાં પોતાથી નાના બીજા ચાર ભાઇ, બહેન…સરકારી નિશાળમાં જમવાનું આપતા હતા તેથી થોડો સમય જઇ શકાયું. ને વાંચતા,લખતા શીખી શકાયું. એટલું જ. પરંતુ તેના એક શિક્ષકને કિશોરમાં ન જાણે શું દેખાયું તે વાંચવાના રવાડે ચડાવ્યો. ગામની નાનકડી લાઇબ્રેરીમાંથી પુસ્તકો લાવીને તે કિશોરને આપતા. કિશોર અકરાંતિયાની માફક તેના પર તૂટી પડતો. હવે તો મજૂરીએ જતો થયો હતો. પણ જયારે સમય મળે ત્યારે વાંચનની ભૂખ સંતોષવાનો પ્રયત્ન કરતો રહેતો.

 એ બધું વાંચતા વાંચતા જ અચાનક લખવાને રવાડે તો જાતે જ ચડયો. કોઇ વાર્તા વાંચીને.. આવું તો હું યે લખી શકું.. બસ..

 થોડાં  જૂના કાગળ અને એક રૂપિયાવાળી બોલપેનનો મેળ ગમે તેમ કરીને કરી લીધો.

અને રાતે આખા દિવસના વૈતરાથી થાકીને કાગળમાં અક્ષતો ચીતરતો રહેતો ને પેલો થાક કયાંય અદ્રશ્ય થઇ જતો. પાનાઓ ભરાતા ગયા. હવે પેલા શિક્ષકની બદલી થવાથી તે બીજે ગામ ચાલ્યા ગયા હતા. નહીંતર તેને બતાવી શકાત. બીજા કોઇને બતાવવાની કે કહેવાની હિંમત નહોતી. પણ લખ્યા સિવાય રહી શકાય તેમ નહોતું.

 આજે એકી સાથે બધા મોટા લેખકો અહીં પધારવાના હતા. તે કમ્પાઉન્ડ પોતાને સાફ કરવાનું હતું. એક મંદિર વાળતો હોય તેવી શ્રધ્ધા અને ચીવટથી..ભક્તિભાવથી આજે તેનાથી વળાતું હતું. સાંજે ભલે દૂરથી તો દૂરથી..પણ પોતાના આરાધ્યદેવોને તે જોવા પામવાનો હતો. એ કંઇ ઓછા નસીબની વાત હતી ?

મગજમાં ગાંડાઘેલા જેવો..કેપછી શેખચલી જેવો વિચાર પણ ઝબકી ઉઠયો. આમાંથી કોઇને મારી વાર્તાઓ બતાવી શકાય ?

જોકે બીજી જ મિનિટે એ વિચાર પોતાને જ એવો હાસ્યાસ્પદ અને અશકય લાગ્યો કે પોતે જ જોશથી નકારમાં ડોકી ધૂણાવી બમણા જોશથી વાળવા લાગ્યો.

 તે સાંજે  કિશોર  દૂર ઉભો ઉભો બધા વાર્તાકારોના એક એક શબ્દને પીતો હતો.અને  ફોટાઓમાં જોયેલા સાહિત્યકારોને ઓળખવા મથી રહ્યો હતો.

એવામાં એક વાર્તાકાર..મીનાઝ મોરઝરિયા…ઉભા થયા. ઓહ..આ તો પોતાના અતિ પ્રિય લેખક..આમની વાર્તાઓ તેણે સૌથી વધારે વાંચી હતી અને કદાચ લખવાનું પણ એમાંથી જ શીખ્યો હતો. તેના એક એક શબ્દને પીવા તે આતુર..ઉતાવળો થઇ રહ્યો. દૂરથી પોતાના આરાધ્યને વંદન પણ કરી લીધા. પોતે એકલવ્ય અને સામે જાણે ગુરૂ દ્રોણ..અરે, માગે તો અંગૂઠો આપવાની પણ કિશોરની પૂરી તૈયારી.

 ત્યાં લેખકે માઇક  હાથમાં લીધું.

પોતાના શૈશવમાં આવા જ કોઇ ગામડામાં રમીને  પોતે મોટા થયા હતા. ઘરમાં સાવકી માનો ત્રાસ સહન કરીને પણ ચોરીછૂપીથી કેવી રીતે લખતા હતા..એનું હ્રદયદ્રાવક  વર્ણન સાંભળીને કિશોરની આંખો ભીની બની ઉઠી..ઓહ..આ તો જાણે સાવ મારી જ વાત…

પછી એ કાગળિયા કેવી રીતે ડરતાં ડરતાં કોઇ મોટા લેખકને બતાવ્યા હતા. અને એ લેખકે તેમને મઠારીને ..સુધારીને પોતાને કઇ રીતે મદદ કરી હતી..એનો જાહેરમાં  ઋણસ્વીકાર કરતા કરતાં મીનાઝભાઇ ગળગળા બની ગયા. એકાદ ક્ષણ અટકી..પાણી પી તેમણે આગળ ચલાવ્યું.  આજે હું આ જગ્યાએ પહોંચ્યો છું તેનું સંપૂર્ણ શ્રેય તેમને ફાળે જાય છે. એમણે જો મારો હાથ તે દિવસે ન પકડયો હોત તો આજે પણ હું ગામના રસ્તા જ વાળતો હોત.બીજી કોઇ રીતે તો તેનું ઋણ ઉતારી શકું તેમ નથી.  પણ આ જ રીતે કોઇ નવોદિતને દિશા દર્શાવી..તેને આગળ લાવવાનો પ્રયત્ન કરી દીપથી દીપ જલાવવાનું કાર્ય કરતો રહું છું. એ જ મારી તેમને ગુરુદક્ષિણા છે.

 આગળ તેમનું ભાષણ તો ચાલતું રહ્યું.પણ કિશોરના કાન ત્યાં જ થોભી ગયા હતા. સમય જાણે એ ક્ષણમાં થીજી ગયો હતો.

એકી શ્વાસે તે દોડયો. માળિયે ચડી પેલા કાગળિયા કાઢયા…સરસ થપ્પી બનાવી.

પછી દોડયો.  હતી તેટલી બધી હિંમત ભેગી કરી બધાની વચ્ચેથી દોડી જ ઇને મીનાઝભાઇના પગમાં પડી ગયો. વંદન કર્યા. પછીપોતે લાવેલ કાગળિયા  બેહદ સંકોચ સાથે આગળ કર્યા. જાણે સુદામાએ શ્રીકૃષ્ણને તાન્દુલ ધર્યા..

  સાહેબ, મેં પણ થોડું લખ્યું છે. જોઇ આપશો ?

મીનાઝભાઇએ આસપાસ ઉભેલા મિત્રો તરફ જોયું. જરાક અમથું હસીને કાગળો લીધા.

શું નામ તારું ?

 કિશોર…

ઠીક છે..આમાં તારું સરનામું લખ્યું છે ?

 હા જી..

થોડા સમયમાં હું આ બધું વાંચીને તને મોકલાવીશ અને આગળ શું કરવું તે જણાવીશ.

કિશોર તો જાણે મોટું વરદાન પામી રહ્યો. હાશ કાગળિયા આખરે યોગ્ય જગ્યાએ પહોંચવા પામ્યા હતા.

મોટરમાં થોડે દૂર જતા મીનાઝભાઇ તે ગંદા  કાગળિયા ફાડીને ફેંકવા જતા હતા..ત્યાં મિત્રે ધીમેકથી કહ્યું.

ફેંકી તો ગમે ત્યારે શકાશે. એકવાર જરા નજર તો નાખી લે. ઘણી વખત આવા લોકો પાસેથી આપણે ન ધાર્યા હોય તેવા અનોખા વાર્તાબીજ મળી રહેતા હોય છે. મારી પેલી ખૂબ વખણાયેલી નવલકથા મને આ રીતે જ તો મળી હતી. હું તો નવોદિતો પાસેથી એટલે જ વાર્તાઓ મગાવતો રહું છું. આપણે નવું નવું કેટલુંક શોધતા રહેવું ?

મીનાઝભાઇ હસી ઉઠયા..

સા..તું તો મારા કરતાં પણ હોંશિયાર નીકળ્યો. ગુડ આઇડીયા…

ચાર ચિંતા..

ચાર ચિંતા….

શગુન અને આંચલની ચિંતાનો પાર નહીં.  જોકે  બંને કરોડપતિની વહુઓ હતી. બંને બહેનપણીઓ હમેશા શોપીંગમાં, કીટી પાર્ટીઓમાં, કલબોમાં નવી ફેશનમાં વ્યસ્ત રહેતી. તેમના બાળકો શિક્ષકો અને ડ્રાઇવરની છત્રછાયામાં મોટા થતા. કેમકે એટલો બધો સમય  બાળકો પાછળ બગાડવા માટે તેમની પાસે કયાંથી હોય ?

આ બંને બહેનપણીઓ હમેશા ચિંતામાં રહેતી.બંનેને કેટલા ટેન્સન હોય. કેટલી ચિંતાઓ હોય. જેમકે…

કઇ જગ્યાએ શું નવું આવ્યું છે..એ જાણવાની ચિંતા.  અને એ પછી પોતાની પહેલા બીજુ કોઇ ત્યાં પહોંચી ન જાય  એની ચિંતા ! પોતાનો ડ્રેસ ડિઝાઇનર કે જવેલરી ડિઝાઇનર બીજા કોઇ માટે ખાનગીમાં કામ નથી કરતો ને ? તેની પણ ચિંતા સ્વાભાવિક રીતે રહે જ ને ?

 

અને જમવામાં યે ઓછી ચિંતા હતી ? કયાંક કેલેરી વધી જાય ને ફીગર બગડી જાય તો ? તેમની કેટલીયે પ્રિય વાનગીઓ તેમને લલચાવતી રહેતી  પણ એ ખવાઇ ન જાય તેની કેટલી ચિંતા.

પાર્ટીમાં કોઇ પોતાનાથી વધું સુંદર તૈયાર થઇને નથી આવ્યું ને ? એની ચિંતા કંઇ ઓછી થોડી હતી ?

અને પોતે આપેલ પાર્ટીની રોનક કંઇક ઓર જ હોવી જોઇએ. અને એમાં કોણ કોણ આવ્યું છે. એ બધી ચિંતાઓ કમ નહોતી.

 હમેશાં પોતે જ ચર્ચામાં રહેવી જોઇએ અને બીજા પોતાનાથી કેમ નીચા દેખાય..અને તે માટે શું કરવું જોઇએ. એની યુક્તિઓ શોધવી, એ પ્રમાણે આયોજન કરવું. આ બધી જેવી તેવી ચિંતાઓ હતી ? એ તો આ બંને હિંમતવાન હતી એટલે પહોંચી વળતી !

 તો આ છે શગુન અને આંચલની ચિંતાનો થોડો ખ્યાલ. આ તો ફકત એક ઝાંખી છે. બાકી તેમની નાની મોટી ચિંતાઓનો તો પાર નથી.  બિચારી ! ખેર !

 દુનિયામાં કોને ચિંતા નથી ?

તો હવે મળીએ…અમિતા અને નમિતાને

 બંને ઉચ્ચ મધ્યમવર્ગની ગૃહિણીઓ. તેમને યે કંઇ ઓછી ચિંતા છે ?

પોતાના બાળકો હમેશાં આગળ, પ્રથમ જ રહેવા જોઇએ. સતત જીતતા જ રહેવા જોઇએ..એને દરેક પ્રવૃતિ આવડવી જોઇએ. અને  એટલે એક કલાસમાંથી બીજા અને બીજામાંથી ત્રીજા…એમ  સતત હાંફતા હાંફતા બાળકને લેવા..મૂકવાની ચિંતા ! ડાન્સીંગ, સીન્ગીંગ,  ડ્રોઇંગ..કરાટે…તો વળી કયારેક સમર કેમ્પમાં કયારેક ટ્રેકીંગમાં  મોકલવાની ચિંતા !  પોતાના બાળકને સારામાં સારી અર્થાત્  સૌથી મોંઘી સ્કૂલમાં એડમીશન લેવાની ચિંતા ! કયાંય ખરાબ ન દેખાવું જોઇએ કે પોતે કોઇથી ઉતરતા ન દેખાવુ જોઇએ. આ બધી ઓછી ચિંતા છે  ?

 આ ઉપરાંત વીક એન્ડમાં..રવિવારે કઇ હોટેલમાં જમવા જવું, કયા થિયેટરમાં  પિકચર જોવા જવું, કયા મોલમાં શોપીંગ કે વીન્ડો શોપીંગ કરવા જવું. સતત હરિફાઇમાં રહેવું  અને બાળકોને યે રાખવા.  ઓહ! કેટકેટલી ચિંતા !


તેમને મારુતિથી ચલાવી લેવું પડતું હોય. મોટી ગાડી લેવાના તેમના સ્વપ્નો કેમ જલ્દી પૂરા થાય . તેની સતત ચિંતા.  મધ્યમ વર્ગને તે નીચા સમજતા હોય એટલે એટલે હાઇ સોસાયટીના કલ્ચરમાં  સતત  ટકી રહેવાની ચિંતા તેમને સ્વાભાવિક રીતે જ રહેતી. તેમની પાર્ટીઓમાં આમંત્રણ મેળવવાની ચિંતા ઓછી થોડી કહેવાય  ?

બિચારી અમિતા અને નમિતા  !

અને હવે વાત સંગીતા અને કોમલાની ચિંતાની. બંને સામાન્ય મધ્યમ વર્ગની ગૃહિણીઓ…!

પોતાના બાળકને અંગ્રેજી માધ્યમની સ્કૂલમાં મૂકવાની તેમને ચિંતા રહેતી. સસ્તી છતાં સારી સ્કૂલની તેમને સતત શોધ રહેતી.  બાળકોને શકય તેટલું ઘેર ભણાવીને અને બીજા  એકાદ ટયુશનની વ્યવસ્થા કરવાની તેમને સતત ચિંતા રહેતી.  અને સાથે સાથે સાઇડમાં પોતે પણ  કંઇક આર્થિક ઉપાર્જન કરીને બે છેડા સારી રીતે ભેગા થઇ શકે તેની સતત ચિંતા.  નાની મોટી આવકનું સાધન  સતત શોધતા રહેવા માટે તેમને દોડતું રહેવું પડતું !  સમાજમાં રહી યોગ્ય વહેવાર સાચવવા..કયારેક સેલમાંથી સારી સાડી લેવી કે બાળકોને પ્રવાસે જવા દેવાની સગવડ કરવી. આ બધી ચિંતામાં તેઓ સતત ગૂંચવાયેલ રહેતી.

બિચારી સંગીતા અને કોમલા !

અને હવે વાત સવિતા અને મંજુલાની.   

 જોકે તેમને ખાસ કોઇ ચિંતા નહોતી ! તેમને નહોતી ચિંતા તેમના બાળકોને કઇ સ્કૂલમાં ભણવા મૂકવા તેની, ન’તી ચિંતા પાર્ટીઓમાં જવાની.  ન’તી કોઇ ફેશનની ચિંતા. કયાં કયું સેલ ચાલે છે તેવી તેને કોઇ ચિંતા કયાં હતી ? નહોતી કંઇ વસાવવાની ચિંતા

ના, ના, ભગવાન કોઇને પણ  સાવ ચિંતામુકત થોડો રાખે છે ?

પણ…આ સવિતા અને મંજુલાની ચિંતા તો ઠીક જાણે સમજયા…!  નાની નાની ચિંતા  !

જેમકે..આજે સાંજે પેટભરીને જમવા મળશે કે નહીં  ? આજે ચૂલો સળગાવવા લાકડા લેવા કઇ જગ્યાએ જઇએ તો વધુ લાકડા મળે કે પછી શિયાળામાં ઠંડીથી ધ્રૂજતા નાના બાળકોને કેમ બચાવવા એવી નાની નાની  ચિંતાઓ જ હતી. ! બાકી ખાસ કોઇ મોટી ચિંતા તેમને નહોતી !

અને…તેમની આવી સાવ નાની નાની   ચિંતાઓની આપણે થોડી  ચિંતા  કરવાની હોય  ?

એ તમને નહીં સમજાય..

 

 એ તમને નહીં સમજાય…

 બીજલી અને તેનો વર રોજ બાજુના ગામડેથી અહીં શાક, ફળ વેચવા આવતા. બંને મહેનતું હતાં. યુવાન હતા.  પોતાની મીઠી બોલીથી ઘરાકને પ્રસન્ન કરતાં તેમને આવડતું  હતું. તેમનો ભાવ હમેશાં વ્યાજબી.રહેતો. પતિ, પત્ની કયારેય કોઇને છેતરતા નહીં. સતત હસતા રહેતા આ દંપતીના આમ તો લગભગ બધા બાંધેલા, નિયમિત ઘરાક હતા. બધો માલ ખાલી કરીને જ રોજ જતા. સાંજે સાત વાગે તેમની છેલ્લી બસ આવતી.  પતિ, પત્ની હાથમાં આવેલ પૈસા ગણતા બસમાં રવાના થઇ જતા. છેલ્લા એક વરસથી તેઓ અહીં શાક વેચવા આવતા. તેમના જેવા બીજા પણ કેટલાયે શાકવાળા અહીં આવતા. તેમને કયારેક વધેલું  શાક પાછું લઇ જવું પડતું. પણ બીજલીને તો બધું શાક ખાલી થઇ જ ગયું હોય. કદાચ તેમની મીઠી જીભ, તેમની સરળતા અને કોઇને ન છેતરવાની તેમની વૃતિ આ માટે કારણભૂત હતી.

 

આજે બીજલીના વરને શરીરે થોડું અસુખ જેવું હતું. તેથી બીજલી એકલી  જ શાક લઇને આવી હતી.  શાક વેચીને જાય ત્યારે તેમનો ચૂલો પેટતો. એટલે બીજલીને અનિચ્છાએ પણ પતિને મૂકી ને આવવું પડયું. આજે બીજલીનો જીવ સ્વાભાવિક રીતે જ ઉતાવળમાં હતો. આજે બને તો શાક જલ્દી વેચી તેને વહેલાસર ઘર ભેગા થઇ જવું હતું. પણ સાથે સાથે શાક પડયું રહે એ પણ પોષાય તેમ નહોતું. અને મોટા ભાગના ઘરાકો સાંજે તડકો નમે પછી જ આવતા. એટલે બહુ વહેલું પહોંચવાની કોઇ શકયતા નહોતી.

 

થોડા ભાવ ઓછા કરીને યે તેણે જલ્દી જલ્દી શાક ખાલી કરવા માંડયું. મોટા ભાગનું શાક તો ખાલી થઇ ગયું. માત્ર થોડા બોર ઘરાકની રાહ  જોતા હતા. તેની બસનો સમય પણ થવા આવ્યો હતો. આજે બોર પાછા લઇ જવા પડશે કે શું ? બીજલી હવે કયારની ઉંચી નીચી થતી હતી. તેનું મન  તો ઘેર પહોંચી ગયું હતું. પણ બોર વેચાઇ જાય તો પાછા ન લઇ જવા પડે..વળી આજે તો પતિ માટે દવા પણ લઇ જવાની હતી. એટલે તે થોડી લાલચમાં પણ હતી. તેણે આશા રાખી બે  પાંચ મિનિટ વધુ રાહ જોવાનું નક્કી કર્યું.

 

 ત્યાં જ એક ગાડી પાસે આવી ને ઉભી રહી. એક શેઠાણી તેમાંથી ઉતર્યા. બીજલીને હાશ થઇ ! હવે બોર વેચાઇ જશે.  શેઠાણીએ પાસે આવી બોર હાથમાં લીધા. બોર  સરસ મજાના તાજા જ હતા.  પણ  ભાવ ઓછા કરાવવાના ઇરાદાથી બોલી ઉઠયા , કેવા છે ? તાજા નથી લાગતા.

 

બીજલી કહે, ના, ના, એકદમ તાજા અને મીઠા છે. લો, ચાખો.   કહી એક  મોટું સરસ મજાનું બોર આપ્યું. શેઠાણીએ ઉભા ઉભા મોટું બોર નિરાંતે ખાધુ. પછી કહે,  આ તો તું શોધીને આપે.એ તો સારું જ હોય ને. એમ ખબર ન પડે. કહી બીજા ત્રણ ચાર બોર જાતે લઇ ઉભા ઉભા ખાધા. બીજલી અકળાતી હતી. બોર લેવા આવ્યા છે કે ખાવા ? પણ આજે પોતાને બોર વેચવાની ગરજ હતી તેથી કંઇ બોલી નહીં. ત્યાં શેઠાણીએ ભાવ પૂછયો. ભાવ સાંભળીને કહે,  ના રે, વીસ રૂપિયે કિલો તે હોતા હશે ? બોલ, દસમાં દેવા છે  ?

બીજલી આમ પણ ગુસ્સે થઇ હતી. કદાચ જવાની ગરજને લીધે આપી પણ દેત. પણ શેઠાણીની વૃતિ જોઇ તેને ગુસ્સો આવ્યો હતો. તેથી બોર આપવાનું મન ન થયું. તેણે સાફ ના પાડી દીધી. ભલે પાછા લઇ જવા પડે..આને તો નથી જ આપવા.

 

શેઠાણીને ખબર હતી. કે આ લોકોને ગામડે પાછા જવાનો ટાઇમ થઇ ગયો છે. એટલે નહીં આપે ને જશે કયાં ? રાહ જોઇ જોઇને પાંચ સાત મિનિટ જોશે. એટલે ધીરજ ધરીને દલીલ કરતા રહ્યા.

ત્યાં સાઇકલ પર એક કાકા આવ્યા. અને ધીમેથી પૂછયું, બેન, કેમ આપ્યા બોર ?

બીજલીએ કાકા સામે જોયું અને બોલી, કાકા, લઇ  જાવ. તમને ઠીક લાગે તે આલજો.

કાકાએ કંઇ બોલ્યા સિવાય બધા બોર લીધા અને પૂછ્યું, પંદર રૂપિયા ચાલશે ?

બીજલી મીઠુ હસીને કહે, કાકા, દસ આપત તો યે ચાલત.

 અને બીજલીએ પ્રેમથી કાકાના હાથમાં બોરની કોથળી મૂકી.

પેલા શેઠાણી જરા ધૂંધવાઇને તરત બોલ્યા, હું કયારની કેતી તી તો મને કેમ ન આપ્યા ?

બીજલી શાંતિથી બોલી.

  એ તમને નહીં સમજાય.

 

સાંભળીએ સાદ સર્જનહારનો..

 

સાંભળીએ સાદ સર્જનહારનો..41

                                                                       શાને આટલો રઘવાટ ?

પ્રિય દોસ્ત,

મને અનેક વાર આશ્વર્ય થાય છે કે દોસ્ત, તારું મન આટલું જટિલ કેમ છે ? તારા મનમાં રાજકારણની જેમ અનેક કાવાદાવા, પ્રપંચો, આટાપાટાની ઘટમાળ સતત  કેમ  ચાલતી રહે છે ? તું  સરળ અને સહજ કેમ નથી બની શકતો ? જીવનના સાચા અને સાત્વિક આનંદ કેમ નથી માણી શકતો ?  ખુલ્લી હવાનો આનંદ, સમી સાંજના આકાશમાં ઉઘડતા સૂર્યાસ્તની રંગછટા, રાત્રિના આકાશમાં હીરાજડિત આસમાન, આછા અંધકારમાં ગીતો ગાવાનો આનંદ, ફૂલોને, વૃક્ષોને, પ્રાણીઓને, પુસ્તકોને ચાહવાનો આનંદ, અને સૌથી મોટો અર્થાત અન્યને ચાહવાનો, સુખી કરવાનો આનંદ. તારું જે પણ કાર્ય હોય તેને ઉત્તમોતમ રીતે કરવાનો આનંદ, ગમે તેવા કામકાજ વચ્ચે પણ થોડી પળો મારી સાથે ગોઠડી કરી લેવાનો આનંદ..આ બધા આનંદ કેમ નથી માણી શકાતા ?

તારી બધી ઇચ્છાઓ, આકાંક્ષાઓ મારી પર છોડી દે અને મારામાં વિશ્વાસ રાખ કે હું જે પણ કરીશ તે તારા હિત માટે કરીશ. કદાચ શરૂઆતમાં તને મારા દરેક કાર્યના હેતુ ન પણ સમજાય તો પણ મારા પરનો વિશ્વાસ ડગાવીશ નહી. મારી જે ઇચ્છા હોય તે ભાવ અને શ્રધ્ધાથી સ્વીકારી લઇશ ને ? તારા દરેક કાર્ય પર મારી મંજૂરીની મહોર હોય એ તને ન ગમે ? તારી દરેક પળ પર મારા હસ્તાક્ષર મળે  એવું તું ન ઇચ્છે ? તારી કહેવાતી શ્રધ્ધા નહીં પણ અંતકરણની સાચી શ્રધ્ધા પ્રગટે કે તું જયાં છો , જે પણ પરિસ્થિતીમાં છો  એ કોઇ ચોક્કસ હેતુ માટે નિયત થયેલું છે. યોગ્ય સમયે,બધું આપોઆપ થયા કરશે. કેમકે તું જ બોલે છે ને કે હે મારા વાલા, તારી ઇચ્છા વિના આ પાંદડૂં યે નથી હાલતું તો જો આ ખરેખર તું સાચા દિલથી સ્વીકારતો હોય તો પછી જીવનમાં આટલી હાયવોય શાની ? આટલા દાવપેચ શાના ? મારે જે  અને જયારે કરવાનું હશે ત્યારે એ હું કરીશ જ. અને મારા સમયે જ કરીશ. આમ પણ  મારા દરબારમાં  પક્ષપાત કે ભેદભાવને કોઇ સ્થાન નથી એ તું સારી રીતે જાણે જ છે ને ? તો પછી આટલો રઘવાટ શાને ? શાને આ બધા ઉધામા ? બીજાની લીટી નાની કરવાના અભરખા આખરે શા માટે ? દોસ્ત, જીવન સરળ છે, સુંદર છે, સહજ છે.એની સહજતાનો સ્વીકાર કરતા શીખ અન્યને પછાડતા નહીં, પડેલાને ઉઠાવતા શીખ. મનના બધા ઉચાટ શમી જશે ત્યારે શાંતિના સરોવરમાં તારું હ્રદયકમળ શહસ્ત્રદલે  કેવું ખીલી ઉઠશે એનો દિલથી અહેસાસ કર. એ અદભૂતઅનુભૂતિ દોસ્ત, ગુમાવવા જેવી હરગિઝ નથી. 

દોસ્ત, જયાં સુધી તું તારું સર્વોત્તમ અખિલતાને ન આપે ત્યાં સુધી એ અખિલતાનો ભાગ બનવાની આશા તું કેમ રાખી શકે ?

 રત્નકણિકા

મારા હ્રદયના યાયાવર ગીત ઉડી ઉડીને તારા સ્નેહ કંઠમાં શરણ શોધે છે.

આવજે પ્રિયા..

  ત્રણ  વરસની કમુએ બગીચામાંથી એક ફૂલ તોડયું. ત્યાં તો વાંસામાં માનો ધબ્બો પડયો.

 કેટલીવાર ના પાડી છે કે ફૂલ નહીં તોડવાના…કોઇને ખબર પડશે તો..?’

 નાનકડી કમુએ બે હાથમાં ગુલાબના મોટા બે ફૂલ લઇ દોડતી તેના જેવડી જ પ્રિયાને દૂરથી બતાવી. તેની નિર્દોષ આંખમાં પ્રશ્ન હતો કે તે તોડે છે તો હું કેમ નહીં.? રમા એ પ્રશ્નને સમજતી હતી. પણ  કમુને કેમ સમજાવવી ?

 પ્રિયા માલિકની એકની એક પુત્રી હતી. અને કમુ નોકરની પુત્રી. આ તફાવત પાંચ વરસની કમુના મગજમાં કેમ ઉતારવો ? અને અણસમજુ કમુ એક કે બીજા કારણસર માના હાથનો માર ખાતી રહેતી. રમા આ અબુધ દીકરીને કેમ સમજવે કે આપણે તો ફૂલને ઉછેરવાના હોય તેને પાણી પીવડાવી તેનું જતન કરવાનું કામ આપણું. તેને તોડવાનો..વાપરવાનો હક્ક તો શેઠ લોકોનો..

જીવનનું આ સત્ય આ બાળકીને કેમ સમજાવવું ?

 બંગલાના એક ખૂણામાં  સુન્દરમની પેલી માકોર ડોશીની જેમ એક ખોલી રહેવા મળી છે તે પણ કયાંક છિનવાઇ જાય તો ? તો ઉપર આભ અને નીચે ધરતી…આવડી નાની છોકરીને લઇને એક નિરાધાર વિધવા કયાં જાય ? તેથી આખો દિવસ શેઠના બંગલામાં કામ કરતી રમાનું ધ્યાન કમુ બંગલામાં કશું અડતી નથી ને ? એમાં સતત રહેતું. આમ તો તે કમુને બહાર ઓસરીમાં જ બેસાડી રાખતી.પરંતુ કયારેક કમુ  માનું ધ્યાન ચૂકવી બંગલામાં અંદર દોડી જતી.અને પોતાના જેવડી જ પ્રિયા જે કરતી..તે જોઇ રહેતી.  પ્રિયા કરતી તે બધું કરવાનું તેને બહુ મન થતું. પણ મા કંઇ કરવા દેતી નહીં. તેથી કયારેક રડતી.ખીજાતી અને બેબસ મા મારી બેસતી.

 કયારેક મા રાત્રે તેને વાર્તા કરતી. વાર્તામાં આવતી પરી તેને આ પ્રિયા જ લાગતી.કેવી સરસ દેખાય છે..રોજ નવા નવા ફ્રોક,મેચીંગ બૂટ મોજા…અને સરસ મજાની તૈયાર થતી પ્રિયાને તે પરી જ માનતી.  કયારેક તો તેને તે પરીને….પ્રિયાને અડકી જોવાનું મન થઇ આવતું.  પણ…

પ્રિયાને પણ  શરૂઆતમાં તો કમુ સાથે રમવું બહું  ગમતું. પરંતુ એકવાર તે રમતી હતી ત્યારે તેની મમ્મી જોઇ ગઇ હતી અને તેને ખેંચીને દૂર લઇ ગઇ હતી.. કમુને ખીજાઇને કાઢી મૂકી હતી. અને નાનકડી પ્રિયાને સમજાવેલ કે એ ગન્દા છોકરા કહેવાય તેની સાથે આપણાથી રમાય નહીં.

‘ પણ તો હું કોની સાથે રમું ? ‘ પ્રિયાના  પ્રશ્નના જવાબમાં મમ્મીએ તેના જેવડી જ સુંદર મજાની ઢીંગલી ..બાર્બી ડોલ તેના હાથમાં મૂકી હતી.

‘ પણ આ તો બોલતી નથી..દોડતી નથી..’ ત્યારે તેને બોલતી ઢીંગલી આપવામાં આવી..પણ બે દિવસમાં પ્રિયા તેનાથી પણ કંટાળી ગઇ. આ તો રોજ એ જ  બે ચાર વાકયો બોલે. તેને મજા ન આવી.

પરંતુ તેના બાળમાનસમાં એ વાત સમજાઇ ગઇ કે આ બધી વસ્તુઓ પોતાની છે.   કમુથી તે અડાય નહીં.  કમુને તો ગમે ત્યારે ખીજાઇ શકાય.  મમ્મી આખો દિવસ એ જ કામ કરે છે ને ?  હવે અણસમજુ પ્રિયા અનાયાસે તેમાં ભળી…

હવે પ્રિયાનું  ધ્યાન આખો દિવસ  કમુની પાછળ  રહેતું. જાણીજોઇને તે કમુને લલચાવતી રહેતી. અને પછી કમુ જેવી અડકે તરત તેને ધમકાવે..આ મારું છે..

 કમુ ડરીને તુરત આપી દે..અને પ્રિયાને મજા પડી જાય. તેને મન તો આ એક રમત જ થઇ હતી. પોતે તેને ખીજાઇ શકે..કોઇ તેનાથી ડરે છે એ વાત તેને ગમી ગઇ.

આજે પ્રિયાના હાથમાં તેની બાર્બી હતી. આમ તો હવે તે બાર્બીથી કંટાળી હતી. પરંતુ કમુને બાર્બી ખૂબ ગમે છે તેની તેને ખબર હતી. કમુ બગીચાના ઓટલા પર બેઠી હતી. તેના ઘરમાં સફાઇનું કામ કરતી હતી. ત્યાં પ્રિયા આવી.

‘કમુ, તારે બાર્બી જોઇએ છે ? રમવું છે ? ‘

લલચાઇ આંખોથી બાર્બીને જોઇ રહેલ કમુએ માથુ હલાવ્યું.

બાર્બીને એક વાર અડકવાનું તો તેનું સપનુ હતું. પ્રિયાએ બાર્બી તેના તરફ લંબાવી. કમુને થોડો ડર તો લાગ્યો. મા જોઇ જશે ને મારશે તો ? પણ આવી મહાન તક મળી છે..કેમ ગુમાવાય ? અને આજે તો પ્રિયા સામેથી આપે છે. ‘

તેણે પોતાનો હાથ લંબાવી બાર્બી લીધી.

ત્યાં પ્રિયાએ રડવાનું ચાલુ કર્યું. કમુ ગભરાઇ ગઇ. પ્રિયાનો અવાજ સાંભળી એક તરફથી તેની મમ્મી અંદરથી દોડી આવી.તો બીજી તરફથી કમુની મા દોડી આવી.

’બેટા, શું થયું તને ?

 કમુએ મારી  બાર્બી  લઇ લીધી. કમુના હાથમાં રહેલી બાર્બી બતાવતા પ્રિયાએ કહ્યું.

અને..પછી તો…

કમુને જે માર પડયો છે. તેની માને વોર્નીંગ મળી. તારી છોકરીને પ્રિયાથી દૂર રાખજે. પ્રિયા પણ આવા ચોરીના સંસ્કાર શીખશે…’

કમુ ગમે તેટલું કહે કે બાર્બી પ્રિયાએ પોતે રમવા આપી હતી..પરંતુ તેનું કોણ સાંભળે ?  કે કોણ તેની વાત માને ? પ્રિયા માર ખાતી કમુ સામે જોઇ હસતી હતી. આ રમતમાં તેને તો મજા આવતી હતી. પોતાની પાસે સત્તા છે. કમુ ઉપર પોતાનું જ રાજ્ય ચાલે છે. તેના બાળમાનસમાં આ વાત સ્પર્શી ગઇ હતી.

દિવસે દિવસે પ્રિયા આવી કંઇક હરકત કર્યા કરતી. કમુ માર ખાતી રહેતી. અને મોટી થતી રહેતી.

 ધીમેધીમે કમુને સમજાઇ જતાં વાર ન લાગી. ગરીબની છોકરીને જીવનના સત્યો આમ પણ જલદી સમજાઇ જતાં હોય છે. હવે પ્રિયા બોલાવે તો પણ તે જતી નહીં. તે જે કરે છે તે પોતાને કરાય નહીં..પ્રિયાની વસ્તુને અડાય નહીં. તેનો  પલંગ સાફ કરાય..પણ  તેના પર બેસાય નહીં. નહીંતર માર પડે. આ સમજણે તે સતર્ક બની ગઇ.

 જરા મોટી થતાં તેને શેઠાણીના ઘરમાં નાનું મોટું કામ કરવાનું આવ્યું.  હવે તે મ્યુનીસીપલ સ્કૂલમાં ભણતી  હતી. પ્રિયાના સુંદર યુનીફોર્મ,બૂટ મોજા કે દફતરની શરૂઆતમાં તેને ઇર્ષ્યા થતી.પણ પછી તે ટેવાતી ગઇ. સ્વીકાર કરતી થઇ.

પ્રિયાનો સાદ પડતો રહેતો.

’  કમુ, મારા બૂટને પોલીશ બરાબર નથી થયું. ફરીથી કરી આવ.

અને બૂટનો ઘા થતો.

દસ વરસની કમુ ચૂપચાપ પોલીશ કરવા બેસી જતી.

કમુ, મારી ચોપડી નથી મળતી.

કમુ કલાકો સુધી ચોપડી શોધ્યા કરતી. પ્રિયા પોતે સંતાડેલ ચોપડી જાતે શોધી આવતી.

’મમ્મી, કમુથી મારું એક કામ પણ નથી થતું. મારી એક ચોપડી પણ નથી શોધાતી.અંતે મહેનત કરીને મેં જ શોધી ત્યારે થયું.

પરિણામ… કમુને અને તેની માને બંનેને ઠપકો …

કમુની આંખો કયારેક ભીંજાતી. પોતાને લીધે માને સાંભળવું પડે છે. માની મજબૂરી હવે તે સમજી શકતી. માને પણ હવે પ્રિયાની હરકતોની ખબર પડી ચૂકી હતી.પણ કોઇ ઉપાય નહોતો. શેઠાણીની લાદકી દીકરીને ખોટી પાડવી..તેનો અર્થ પોતાની નોકરી જોખમમાં મૂકવી. ખાસ તો રહેવાનો આશરો મલ્યો હતો તે જાય એ કેમે ય પોસાય તેમ નહોતું.તેથી મનમાં જ સમસમીને રહી જતી. કમુ માને ખૂબ વહાલ કરતી. અનુભવોએ તેને ઘડી હતી. બહુ નાની ઉમરમાં તે મેચ્યોર થઇ ગઇ હતી.

સ્કૂલેથી આવીને તે માને કામ કરાવતી.કમુ પોતા કરતી હોય ત્યારે પ્રિયા જાણી જોઇને પગલાં કરતી રહેતી, બધું વેરવિખેર કર્યા કરે..કમુને હેરાન કરવામાં તેને આનંદ આવતો.  હવે કમુ કોઇ ફરિયાદ ન કરતી, તેને પ્રિયાની દયા આવતી. કમુ કરતા પોતે ચડિયાતી છે તે દેખાવા તે સતત મથતી રહેતી. કમુને પ્રિયાના કામ કરવા માટે જ રાખી લેવામાં આવી હતી. અને પ્રિયાના કામનો કોઇ અંત નહોતો.

મારી ચાદર બરાબર પથરાઇ નથી. કે કમુ ચાદર પાથરી લે એટલે..

ના, આ ચાદર મને નથી ગમતી. બીજી પાથરી દે…અને બીજી ચાદરનો કમુ ઉપર ઘા થતો. કમુ ચૂપચાપ ચાદર પાથરતી. તેના મૌનથી પ્રિયાને વધારે ગુસ્સો આવતો. અને તેને વધારે કેમ હેરાન કરાય તેની યુક્તિઓની ખોટ તેને કયારેય ન પડતી.

એમાં યે મોટી થતાં કમુનું રૂપ ખીલી ઉઠયું હતું. તે લાંબી, પાતળી, મોટી પાણીદાર આંખો, લાંબા વાળ, અને હસતો ચહેરો…કમુના આ રૂપે પ્રિયાને વધારે અસહિશ્ણુ બનાવી. પ્રિયાનું શરીર ખૂબ વધી ગયું હતું. ઉંચાઇ આમ પણ તેની ઓછી હતી. તેમાં શરીર વધવાથી તે બેડોળ લાગતી હતી. તેનું માનસ હજુ પણ કમુને હેરાન કરવામાં જ રચ્યુપચ્યું રહેતું. દસમા ધોરણમાં તો માંડ માંડ પાસ થઇ હતી.પરંતુ તેની ગાડી બારમા ધોરણમાં અટકી પડી હતી. બે વાર પરીક્ષા આપવા છતાં તે પાસ ન થ ઇ શકી ત્યારે તેણે જીદ કરીને ભણવાનું જ છોડી દીધું. તેના બસની વાત નહોતી..તે ઘરમાં બધા સમજી ગયા હતા.

કમુ કોલેજમાં આવી હતી. કમુ આગળ ન ભણે..કોલેજમાં ન જઇ શકે તે માટે પ્રિયાએ ખૂબ ધમપછાડા કરી જોયા હતા. પરંતુ તેમાં સફળ નહોતી થઇ. કમુ અન એતેની મા બંને આ વાતમાં મક્કમ હતા.

ધીમે ધીમે કરતા કમુ ગ્રેજયુએટ થઇ ગઇ. તેની માના આનંદનો પાર નહોતો. દીકરીને જોઇ તેની આંખો હરખથી છલકી રહેતી. તેવામાં દીકરીને પ્રાયમરી સ્કૂલમાં નોકરી મળી ગઇ. અને રહેવા માટેનું નાનકડું કવાર્ટર પણ મળ્યું. કમુએ માને નોકરી છોડાવી દીધી. અને મ દીકરી વરસો બાદ પોતાના કહી શકાય તેવા ઘરમાં રહેવા ગયા.

આજે કમુના લગ્ન  લેવાયા છે. તેની જ સ્કૂલમાં કલાર્ક તરીકે કામ કરતા કિસન સાથે. કમુ મા સાથે પ્રિયાને ઘેર કંકોત્રી આપવા ગઇ.

કમુના લગ્ન લેવાયા.

 કમુએ આજે સોળે શણગાર સજયા છે. પ્રિયાએ થાય તે બધી રીતે તેને હેરાન કરી લીધી છે. કમુ મૌન છે. પરંતુ જતી વખતે પ્રિયા સામે નજર પડતાં તેની આંખો બોલી ઉઠી.

’ પ્રિયા, હું જાઉં છું.  આજે હું તારાથી ચડિયાતી છું. હું મારે ઘેર જાઉ છું. મારી સાથે મારો  વર છે, ઘર છે..તારી પાસે બાર્બી છે અને મમ્મી, પપ્પાનો બંગલો છે. આજે મને તારી દયા આવે છે. માત્ર દયા..

 આવજે પ્રિયા…’

 

પરમ સખા પરમેશ્વરને..

પરમ સખા પરમેશ્વરને..17

સુખ દુખ મનમાં ન આણીએ, ઘટ સાથે રે ઘડિયા,

ટાળ્યા તે કોઇના નવ ટળે,રઘુનાથના જડિયા..

પ્રાર્થના એટલે પોતાની જાતને પામવાનો સરળ માર્ગ

હે પરમાત્મા, હું કદીક કંટાળીને  બોલતો રહું છું  કે જીવવું કેટલું અને વાત કેટલી ? મોજ કરોને યાર ! એક દિવસ મરી જ જવાનું છે ને ? શા માટે આટલી બધી પળોજણ ? આટલા  બધા નીતિ નિયમો ?  જલસાને જ જીવન સમજનારા અમે કોઈને કોઈ બહાનાં શોધી જ લઇએ છીએ. કોઇ અઘરું કે અણગમતું  કામ કરવાનુ આવે ત્યારે મારું મન અનેક છટકબારી વિચારીને પોતાની વાતને જસ્ટી ફાઇ કરી લે છે. પણ હે પ્રભુ, હવે જયારે મારી અંતરની આંખ ઉઘડી છે ત્યારે  આ જ  વાત   હું અલગ રીતે જોઇ શકું છું,  જુદી રીતે વિચારી શકું છું કે  પરમાત્માએ અપાર કૃપા કરીને માનવ  જીવન આપ્યું છે તો કંઈક સારું ન કરીએ ?  આ મહામૂલું જીવન એળે કેમ જવા દેવાય ? જીવન જેવા જીવનને વેડફી કેમ શકાય ?

હે ઇશ, જીવન તો તેં  બધાને એકસરખું જ આપ્યું  હોય છે પણ કેવી રીતે જીવવું એ જીવનકલા છે. એ કલા જેને આવડી જાય તેનું જીવન પુષ્પની જેમ મહેકી ઉઠે છે.  હે ઋગ્વેદમાં કહેવાયું છે કે, આ જગત શુભ, મધુર અને મંગલકારી પદાર્થોથી ભરેલું છે, પરંતુ તે તેને જ પ્રાપ્ત થાય છે જે તપશ્ચર્યા દ્વારા એનું મૂલ્ય ચૂકવવા તૈયાર રહે છે.  આમ પણ દરેક સારો વિચાર માણસને ઈશ્વરની સમીપ લઈ જાય છે.

હે ઈશ્વર, મને જાણ છે કે તું આત્માની ભાષા જ સમજે છે. એ સિવાય બીજી કોઇ ભાષા તું સાંભળતો કે સમજતો નથી.  જયારે કોઈ વાતનો કંઈ નિર્ણય લેવાનું આવે ત્યારે મને હમેશા એક કરતા વધારે જ વિચારો આવતા હોય છે. દરેક વખતે નિર્ણય લેવો આસાન નથી હોતો. જીવનમાં આવી કોઇ દ્વિધા ઉભી થાય, કોઇ ત્રિભેટે આવીને ઉભી જવાય ત્યારે કયો અવાજ આત્માનો  તે જો પારખી શકાય અને એને અનુસરી શકાય તો એ નિર્ણય, એ વળાંક હે ઇશ્વર, મને તારી સમીપ લઇ જનાર એક પગથિયા સ્વરૂપ સાબિત થતો હોય છે.

પણ હે પરમાત્મા, કમનસીબે આજ સુધી હું  આત્માને બદલે બુદ્ધિનો ઉપયોગ જ વધારે કરતો આવ્યો છું. કેમકે બુદ્ધિ મોટા ભાગે લાભનો જ વિચાર કરે છે. મને શું અને મારું શું ? એ વિચારનો અવાજ એટલો તીવ્ર બની જાય છે કે પછી આત્માની મધુર વાણી મને સંભળાતી નથી. હે પરમ સખા, હવે હું સમજી શકયો  છું કે આત્મા અને  બુદ્ધિની ભાષામાં બાંસુરીવાદન અને ડીસ્કો જેટલો જ તફાવત છે.

 હે મારા પ્રભુ, મારી પાસે સુખના, સગવડના અનેક સાધનો હોવા છતાં  મારી સુખ અને શાંતિની શોધ, સુખ, શાંતિની મારી ઝંખના તો આજે યે યથાવત જ છે. મને લાગે છે કે હું કદાચ ખોટી જગ્યાએ શાંતિ  શોધતો હતો. જયાં જે વસ્તુ હોય જ નહીં ત્યાં શોધવાથી એ કેવી રીતે પ્રાપ્ત થાય ? પણ હે કૃપાળુ,  હવે હુ તારે શરણે આવ્યો છું.  હે વિભુ, તારા જેવુ યે કોઇ નથી તો તારાથી અધિક તો કેમ હોય ? હે પરવરદિગાર, આજથી હુ મારી જાતને તારા પર છોડુ છું. હે સર્વેશ્વર, બહુ થયુ હવે મને તારો બનાવી લે. આ જીવન કેમ જીવવુ એની મને કદાચ ગતાગમ નથી. હવે મારો ભીષ્મ સંકલ્પ છે  કે તું જિવાડે એમ જીવીશ, તું રાખે એમ રહીશ. અને આ ફકત કહેવા ખાતર નહીં દિલના ઉંડાણમાંથી સાચી પ્રતીતિ કર્યા બાદ કહું છું. ઇશ્વર, તારે શરણે આવનારને તો તું કદી નિરાશ કરતો નથી ને ?

ચપટીક અજવાળું..

પ્રેમ ન બાડી ઉપજે, પ્રેમ ન હાટ બિકાય,

રાજા પ્રજા જેહિ રૂચે, શીશ દિયે લે જાય

પ્રેમ ખેતરમાં ઊગતો નથી કે બજારમાં વેચાતો મલતો નથી. પ્રેમ તો માથા સાટે મળે છે. અનેક ભોગ આપ્યા પછી મળે છે. રાજા કે પ્રજા જે ભોગ આપી શકે તે  પ્રેમને પામી શકે છે.

 

 

 

 

એક નવી શરૂઆત

વાત એક નાનકડી..એક નવી શરૂઆત( સંદેશમાં પ્રકાશિત વાર્તા )

લગ્ન પછી ઘણાંના દીકરા બદલાઇ જાય છે. પણ આપણો દીકરો તો લગ્ન પહેલાં જ..

બોલતા સુમનબેનનો અવાજ ભરાઇ આવ્યો.

અરે, એવું શું કામ વિચારે છે ? ? અહીં આવ્યો ત્યારે એના વર્તનમાં કોઇ ફરક હતો ?

પણ એનો પગાર આટલો સારો છે એ આપણે જાણીએ છીએ..એણે જ કહ્યું છે. તો કયારેય બાપને એક પૈસો મોકલ્યો છે ખરો ? આવ્યો ત્યારે થોડી સગવડ કરી દીધી એટલે જાણે બધી ફરજ પૂરી.અને હવે પોતે ઘરનું ઘર પણ લીધું આપણને ખાલી જાણ કરી એટલું જ.. એકવાર પૂછવાની પણ તસ્દી ન લીધી ?

તને નાની નાની વાતમાં ઓછું આવી જાય છે. જો સુમન, માણસે બને એટલી અપેક્ષા ઓછી જ રાખવી તો જ સુખી થવાય.

દીકરા પાસે પણ નહીં ?

શું ફાયદો ? દુખી જ થવાનું ને ? જેટલું કરે એટલું જ આપણે તો જોવાનું ન કરી ભૂલી જવાનું.બાકી એને ખબર છે કે આપણે એના માટે છોકરીઓ જોઇએ છીએ. એટલે લગ્ન થાય તો પહેલા ઘરની જરૂર તો પડે જ ને ? તો ઘર લીધુ એમાં ખોટું શું કર્યું ? પૈસા બીજી કોઇ જગ્યાએ વેડફયા તો નથી ને ?

વિશાલભાઇ પત્નીને સમજાવવા મથી રહ્યા.

જે હોય તે..ઘર લઇ લીધા પછી આપણને ખાલી જોવા માટે બોલાવે છે. નથી જવું મારે.

સુમન, આપણે મોટા છીએ.આવી બાલિશ વાત આપણને શોભે ? કાલે જવાનું છે. તૈયારી કરી લે.

સુમનબેન મૌન બનીને દીકરા માટે ભાવતો નાસ્તો બનાવવા લાગી ગયા.

વિશાલભાઇ એ જોઇ મનમાં જ હસી પડયા.મા છે ને ? કયારેક પ્રેમથી રિસાય પણ ખરી.  અને સુમનભાઇ બંનેની  બેગ ભરવા લાગ્યા.

સુમનબેન અને વિશાલ પતિ,પત્ની અને એક માત્ર પુત્ર અંકિત..ત્રણેનો જાણે એક મંગલ ત્રિકોણ રચાયો હતો. વિશાલ એક કલાર્ક હતો. સામાન્ય પગારમાંથી બચત કરીને, થોડી લોન લઇને નાનકડું પણ પોતાનું ઘર લીધું હતું. આમ તો એક રૂમ, રસોડાનું જ એ ઘર હતું. પણ એક એક તણખલું વીણી વીણીને રચાયેલ એ માળો પોતીકો હતો એની ખુશી બંનેના હૈયામાં હતી.

દિવસોને પાંખો ફૂટી રહી હતી. પુત્ર અંકિત બંનેના જીવનમાં ઉલ્લાસ ભરી રહેતો. એક નાનકડું કુટુંબ કિલ્લોલ કરી રહેતું. કોઇ ફરિયાદ સિવાય…અંકિતને ખૂબ ખૂબ ભણાવવો જેથી તે પ્રગતિ કરી શકે..દરેક માતા પિતાની માફક આ સ્વપ્ન તેમના અંતરમાં પણ સ્વાભાવિક રીતે જ હતું. અને સદનસીબે અંકિત પણ ભણવામાં હોંશિયાર હતો. સુમનબેન પુત્રને જાતે જ ભણાવતા. અને સતત પુત્રની સાથે જ રહેતા. ઘરનું બધું કામ જાતે જ કરતા હતા. અસહ્ય મોંઘવારી, કયારેક બીમારી, અને બીજી નાની મોટી તકલીફો તો જીવનમાં આવતી જ રહેતી પરંતુ પુત્રને કોઇ વાતે ઓછું ન આવે તેની કાળજી બંને પતિ, પત્ની રાખતા.પોતાની જરૂરિયાતોમાં કાપ  મૂકીને પણ પુત્રની સગવડ સાચવી લેતા.

વરસો વીતતા ગયા. તેમની મહેનત રંગ લાવી. અંકિત  સી.એ. પાસ થયો અને પતિ, પત્નીનું વરસોનું સપનું ફળ્યું. બંનેની ખુશીનો પાર નહોતો. અહીં નાના ગામમાં અંકિતને કોઇ સારી તક મળે તેમ નહોતી. સુમનબેન અને વિશાલભાઇ  પણ આ વાસ્તવિકતા સમજતા હતા.

અંકિતને શહેરમાં નોકરી મળી ગઇ. વિશાલભાઇ  અને સુમનબહેનને હતું. હવે કોઇ અભાવ સહન નહીં કરવો પડે. અંકિતની નોકરી પણ સારી હતી. પુત્રને ઘરની પરિસ્થિતિની જાણ હતી જ. જિંદગી આખી અનેક સગવડોથી વંચિત રહીને પણ પુત્રને  સારું ભણાવ્યો હતો. હવે તેનું ફળ જરૂર મળશે જ.

છ મહિના એમ જ પસાર થઇ ગયા. અંકિત નિયમિત રીતે ઘેર ફોન કરતો રહેતો.ઉંડે ઉંડે સુમનબહેનના મનમાં હતું કે પહેલો  પગાર આવતા જ પુત્ર ઘેર પૈસા જરૂર મોકલશે. પણ એવું કશું થયું નહીં. અને પુત્ર પાસે પણ હાથ લાંબો કરી માગે એવો તેમનો સ્વભાવ નહોતો. આટલા વરસો ચાલ્યું જ છે ને ? તો હવે પણ ચાલશે.

પતિ, પત્ની બંને એ એમ મન મનાવી લીધું હતું. અને કયારેય પુત્રને પરોક્ષ રીતે  પણ ઇશારો નહોતો કર્યો. બસ  હવે દીકરાને પરણાવી દે એટલે પોતાની ફરજ પૂરી. બે ચાર વાર દીકરાને કાને વાત નાખી જોઇ હતી. પરંતુ દીકરાએ ચોખ્ખી મનાઇ કરી હતી. હજુ બે ચાર વરસ સુધી હું લગ્ન અંગે વિચારવા નથી માગતો.

નાસ્તો બનાવતા બનાવતા સુમનબેનના મનમાં છ મહિના પહેલા આવેલા દીકરાની યાદો તાજી થઇ.

તે દિવસે સવારથી સુમનબેન રસોઇની ધમાલમાં પડયાં હતાં.  છ મહિના બાદ અંકિતને એક અઠવાડિયાની રજા મળતા તે ઘેર આવવાનો હતો. તેથી સુમનબેન પુત્રને ભાવતી રસોઇ બનાવવામાં વ્યસ્ત હતા.

છ મહિને આવેલ દીકરાને જોઇ પતિ, પત્ની બંનેની આંખો હરખથી છલકાઇ ઉઠી હતી.

પુત્ર સાથે તેની નોકરીની અને બીજી અનેક વાતો થતી રહી. છોકરી જોવા માટે પણ અંકિતને ખૂબ આગ્રહ કર્યો.પણ અંકિત એક નો બે ન થયો.

પાછા જતાં પહેલાં અંકિત ઘર માટે કામવાળીની વ્યવસ્થા કરતો ગયો,’

મમ્મી, ઘણાં વરસો તેં જાતે કામ કર્યું. હવે આરામ કર. ઘરમાં મોટું ટી.વી. લઇ આવ્યો.જેનો વિશાલભાઇને ખૂબ શોખ હતો. બીજી પણ ઘણી સગવડો કરીને જ અંકિત ગયો. મમ્મી માટે ચાર પાંચ સરસ સાડીઓ અને પપ્પા માટે પણ કપડાં  લેતો જ આવ્યો હતો.

’પપ્પા, હવે શાંતિથી રહો. રીટાયર થવાને હજુ પાંચ વરસની વાર છે ને ? થાય એટલું કામ કરો. ન થાય તો પણ વાંધો નહીં.

ના બેટા, સાવ ઘરમાં બેસી રહેવું તો ન જ ગમે.

અઠવાડિયું તો જાણે આઠ કલાકનું બની ગયું હતું.  અંકિત પાછો ગયો અને ફરી પતિ, પત્ની એકલા પડયાં.

અંકિત કયારેય પૈસા મોકલતો નહીં. સુમનબેનને કયારેક થતું બસ..એકવાર થોડું લઇ આવ્યો એટલે જાણે બધું પૂરું….

અંકિતનો પગાર ખૂબ સારો હતો. એની પોતાને જાણ હતી જ ને ?

ઠીક છે..જેટલું કર્યું એટલું ઘણું…

બે વરસ આમ જ  પૂરા થઇ ગયા હતા. અંકિત નિયમિત ફોન કરતો રહેતો.

ગઇ કાલે તેણે અચાનક સરપ્રાઇઝ આપતા કહ્યું.

’મમ્મી, મેં અહીં એક ઘર લીધું છે. આજે જ બધું ફાઇનલ કર્યું. તમે તુરત આવી જાવ.’

બસ..સુમનબેનને એ વાતનું જ  ઓછું આવી ગયું હતું. પુત્રએ ઘર લઇ લીધું અને પોતાને કહ્યું પણ નહીં. ખેર! હવે પુત્ર મોટૉ થઇ ગયો છે.તેને જે કરવું હોય તે કરે.

બીજે દિવસે બંને શહેરમાં ગયા. સાંજે અંકિત તેમને ઘર જોવા લઇ ગયો.ઘર ઉપર મોટા અક્ષરે “સુમન” નામની તકતી ઝળહળતી હતી.

‘ મમ્મી, મારા તરફથી તમને આ ગીફટ….

સુમનબેન સજળ આંખે તકતી સામે તાકી રહ્યાં.આ શું ? પોતે શું ધારી બેઠા હતા ?

સામે બે બેડરૂમનું સરસ મજાનું ટેનામેન્ટ હતું. અને સુમનબેનના હાથમાં તેમના નામનો મકાનનો દસ્તાવેજ  હતો.

’ મમ્મી, હજુ બીજા બે વરસ મારે લગ્ન નથી કરવા. બે વરસમાં તમારે માટે જીવનભરની સગવડ કરી લઉં..તમને બંનેને થોડાં ફેરવી લઉં. પછી જ મારા લગ્નની વાત. લગ્ન પછી કદાચ કોઇ કારણસર હું તમારું ન કરી શકયો તો પણ જીવનમાં તમે કયારેય હેરાન ન થાવ કે ઓશિયાળા ન બની રહો,..એટલી સગવડ કર્યા બાદ જ હું મારા કુટુંબનો વિચાર કરીશ. જેથી ભવિષ્યમાં મને કયારેય કોઇ અફસોસ ન રહે.

‘ બેટા, એવું શું કામ વિચારે છે ? ભવિષ્યમાં પણ આપણે સાથે જ હઇશું. અને અમારે કશું નથી જોઇતું. બસ ..તારી આટલી ભાવના છે એ જ અમારે માટે પૂરતી છે.’

’ મમ્મી, આપણે સાથે જ છીએ અને રહીશું. પણ કાલની કોને ખબર છે ? અને મમ્મી, ભાવનાથી પેટ નથી ભરાતું. અને મારી કોઇ જરૂરિયાત માટે તમે મને પૂછવા રહ્યા હતા? આજે હું યે તમને પૂછતો નથી. ફકત મારી ફરજ બજાવું છું. લગ્ન થાય પછી કેવી છોકરી આવે એ જાણ નથી. આપણે ગમે તેટલું વિચારીને..જોઇને કરીએ તો પણ કોઇના મનનો પાર પામવો ખૂબ અઘરો છે. મેં ઘણાંના ઉદાહરણો જોયા જ છે. અને તેથી જ નક્કી કર્યું છે કે તમારા પ્રત્યેની જવબદારી પૂરી કરીને પછી જ હું બીજી જવાબદારી ઉઠાવવાની શરૂઆત કરીશ. ‘

સુમનબેન અને વિશાલભાઇની આંખો જ નહીં અંતર પણ ભીનું ભીનું.  મંગલત્રિકોણના ત્રણે ખૂણાઓ સલામત હતા. અને હવે એમાં આવનાર ચોથી વ્યક્તિને પણ પોતે દૂધમાં સાકરની માફક ભેળવી દેશે એવી શ્રધ્ધા તેમના અંતરમાં જાગી રહી.