સાંભળીએ સાદ સર્જનહારનો..

 

સાંભળીએ સાદ સર્જનહારનો..41

                                                                       શાને આટલો રઘવાટ ?

પ્રિય દોસ્ત,

મને અનેક વાર આશ્વર્ય થાય છે કે દોસ્ત, તારું મન આટલું જટિલ કેમ છે ? તારા મનમાં રાજકારણની જેમ અનેક કાવાદાવા, પ્રપંચો, આટાપાટાની ઘટમાળ સતત  કેમ  ચાલતી રહે છે ? તું  સરળ અને સહજ કેમ નથી બની શકતો ? જીવનના સાચા અને સાત્વિક આનંદ કેમ નથી માણી શકતો ?  ખુલ્લી હવાનો આનંદ, સમી સાંજના આકાશમાં ઉઘડતા સૂર્યાસ્તની રંગછટા, રાત્રિના આકાશમાં હીરાજડિત આસમાન, આછા અંધકારમાં ગીતો ગાવાનો આનંદ, ફૂલોને, વૃક્ષોને, પ્રાણીઓને, પુસ્તકોને ચાહવાનો આનંદ, અને સૌથી મોટો અર્થાત અન્યને ચાહવાનો, સુખી કરવાનો આનંદ. તારું જે પણ કાર્ય હોય તેને ઉત્તમોતમ રીતે કરવાનો આનંદ, ગમે તેવા કામકાજ વચ્ચે પણ થોડી પળો મારી સાથે ગોઠડી કરી લેવાનો આનંદ..આ બધા આનંદ કેમ નથી માણી શકાતા ?

તારી બધી ઇચ્છાઓ, આકાંક્ષાઓ મારી પર છોડી દે અને મારામાં વિશ્વાસ રાખ કે હું જે પણ કરીશ તે તારા હિત માટે કરીશ. કદાચ શરૂઆતમાં તને મારા દરેક કાર્યના હેતુ ન પણ સમજાય તો પણ મારા પરનો વિશ્વાસ ડગાવીશ નહી. મારી જે ઇચ્છા હોય તે ભાવ અને શ્રધ્ધાથી સ્વીકારી લઇશ ને ? તારા દરેક કાર્ય પર મારી મંજૂરીની મહોર હોય એ તને ન ગમે ? તારી દરેક પળ પર મારા હસ્તાક્ષર મળે  એવું તું ન ઇચ્છે ? તારી કહેવાતી શ્રધ્ધા નહીં પણ અંતકરણની સાચી શ્રધ્ધા પ્રગટે કે તું જયાં છો , જે પણ પરિસ્થિતીમાં છો  એ કોઇ ચોક્કસ હેતુ માટે નિયત થયેલું છે. યોગ્ય સમયે,બધું આપોઆપ થયા કરશે. કેમકે તું જ બોલે છે ને કે હે મારા વાલા, તારી ઇચ્છા વિના આ પાંદડૂં યે નથી હાલતું તો જો આ ખરેખર તું સાચા દિલથી સ્વીકારતો હોય તો પછી જીવનમાં આટલી હાયવોય શાની ? આટલા દાવપેચ શાના ? મારે જે  અને જયારે કરવાનું હશે ત્યારે એ હું કરીશ જ. અને મારા સમયે જ કરીશ. આમ પણ  મારા દરબારમાં  પક્ષપાત કે ભેદભાવને કોઇ સ્થાન નથી એ તું સારી રીતે જાણે જ છે ને ? તો પછી આટલો રઘવાટ શાને ? શાને આ બધા ઉધામા ? બીજાની લીટી નાની કરવાના અભરખા આખરે શા માટે ? દોસ્ત, જીવન સરળ છે, સુંદર છે, સહજ છે.એની સહજતાનો સ્વીકાર કરતા શીખ અન્યને પછાડતા નહીં, પડેલાને ઉઠાવતા શીખ. મનના બધા ઉચાટ શમી જશે ત્યારે શાંતિના સરોવરમાં તારું હ્રદયકમળ શહસ્ત્રદલે  કેવું ખીલી ઉઠશે એનો દિલથી અહેસાસ કર. એ અદભૂતઅનુભૂતિ દોસ્ત, ગુમાવવા જેવી હરગિઝ નથી. 

દોસ્ત, જયાં સુધી તું તારું સર્વોત્તમ અખિલતાને ન આપે ત્યાં સુધી એ અખિલતાનો ભાગ બનવાની આશા તું કેમ રાખી શકે ?

 રત્નકણિકા

મારા હ્રદયના યાયાવર ગીત ઉડી ઉડીને તારા સ્નેહ કંઠમાં શરણ શોધે છે.

આવજે પ્રિયા..

  ત્રણ  વરસની કમુએ બગીચામાંથી એક ફૂલ તોડયું. ત્યાં તો વાંસામાં માનો ધબ્બો પડયો.

 કેટલીવાર ના પાડી છે કે ફૂલ નહીં તોડવાના…કોઇને ખબર પડશે તો..?’

 નાનકડી કમુએ બે હાથમાં ગુલાબના મોટા બે ફૂલ લઇ દોડતી તેના જેવડી જ પ્રિયાને દૂરથી બતાવી. તેની નિર્દોષ આંખમાં પ્રશ્ન હતો કે તે તોડે છે તો હું કેમ નહીં.? રમા એ પ્રશ્નને સમજતી હતી. પણ  કમુને કેમ સમજાવવી ?

 પ્રિયા માલિકની એકની એક પુત્રી હતી. અને કમુ નોકરની પુત્રી. આ તફાવત પાંચ વરસની કમુના મગજમાં કેમ ઉતારવો ? અને અણસમજુ કમુ એક કે બીજા કારણસર માના હાથનો માર ખાતી રહેતી. રમા આ અબુધ દીકરીને કેમ સમજવે કે આપણે તો ફૂલને ઉછેરવાના હોય તેને પાણી પીવડાવી તેનું જતન કરવાનું કામ આપણું. તેને તોડવાનો..વાપરવાનો હક્ક તો શેઠ લોકોનો..

જીવનનું આ સત્ય આ બાળકીને કેમ સમજાવવું ?

 બંગલાના એક ખૂણામાં  સુન્દરમની પેલી માકોર ડોશીની જેમ એક ખોલી રહેવા મળી છે તે પણ કયાંક છિનવાઇ જાય તો ? તો ઉપર આભ અને નીચે ધરતી…આવડી નાની છોકરીને લઇને એક નિરાધાર વિધવા કયાં જાય ? તેથી આખો દિવસ શેઠના બંગલામાં કામ કરતી રમાનું ધ્યાન કમુ બંગલામાં કશું અડતી નથી ને ? એમાં સતત રહેતું. આમ તો તે કમુને બહાર ઓસરીમાં જ બેસાડી રાખતી.પરંતુ કયારેક કમુ  માનું ધ્યાન ચૂકવી બંગલામાં અંદર દોડી જતી.અને પોતાના જેવડી જ પ્રિયા જે કરતી..તે જોઇ રહેતી.  પ્રિયા કરતી તે બધું કરવાનું તેને બહુ મન થતું. પણ મા કંઇ કરવા દેતી નહીં. તેથી કયારેક રડતી.ખીજાતી અને બેબસ મા મારી બેસતી.

 કયારેક મા રાત્રે તેને વાર્તા કરતી. વાર્તામાં આવતી પરી તેને આ પ્રિયા જ લાગતી.કેવી સરસ દેખાય છે..રોજ નવા નવા ફ્રોક,મેચીંગ બૂટ મોજા…અને સરસ મજાની તૈયાર થતી પ્રિયાને તે પરી જ માનતી.  કયારેક તો તેને તે પરીને….પ્રિયાને અડકી જોવાનું મન થઇ આવતું.  પણ…

પ્રિયાને પણ  શરૂઆતમાં તો કમુ સાથે રમવું બહું  ગમતું. પરંતુ એકવાર તે રમતી હતી ત્યારે તેની મમ્મી જોઇ ગઇ હતી અને તેને ખેંચીને દૂર લઇ ગઇ હતી.. કમુને ખીજાઇને કાઢી મૂકી હતી. અને નાનકડી પ્રિયાને સમજાવેલ કે એ ગન્દા છોકરા કહેવાય તેની સાથે આપણાથી રમાય નહીં.

‘ પણ તો હું કોની સાથે રમું ? ‘ પ્રિયાના  પ્રશ્નના જવાબમાં મમ્મીએ તેના જેવડી જ સુંદર મજાની ઢીંગલી ..બાર્બી ડોલ તેના હાથમાં મૂકી હતી.

‘ પણ આ તો બોલતી નથી..દોડતી નથી..’ ત્યારે તેને બોલતી ઢીંગલી આપવામાં આવી..પણ બે દિવસમાં પ્રિયા તેનાથી પણ કંટાળી ગઇ. આ તો રોજ એ જ  બે ચાર વાકયો બોલે. તેને મજા ન આવી.

પરંતુ તેના બાળમાનસમાં એ વાત સમજાઇ ગઇ કે આ બધી વસ્તુઓ પોતાની છે.   કમુથી તે અડાય નહીં.  કમુને તો ગમે ત્યારે ખીજાઇ શકાય.  મમ્મી આખો દિવસ એ જ કામ કરે છે ને ?  હવે અણસમજુ પ્રિયા અનાયાસે તેમાં ભળી…

હવે પ્રિયાનું  ધ્યાન આખો દિવસ  કમુની પાછળ  રહેતું. જાણીજોઇને તે કમુને લલચાવતી રહેતી. અને પછી કમુ જેવી અડકે તરત તેને ધમકાવે..આ મારું છે..

 કમુ ડરીને તુરત આપી દે..અને પ્રિયાને મજા પડી જાય. તેને મન તો આ એક રમત જ થઇ હતી. પોતે તેને ખીજાઇ શકે..કોઇ તેનાથી ડરે છે એ વાત તેને ગમી ગઇ.

આજે પ્રિયાના હાથમાં તેની બાર્બી હતી. આમ તો હવે તે બાર્બીથી કંટાળી હતી. પરંતુ કમુને બાર્બી ખૂબ ગમે છે તેની તેને ખબર હતી. કમુ બગીચાના ઓટલા પર બેઠી હતી. તેના ઘરમાં સફાઇનું કામ કરતી હતી. ત્યાં પ્રિયા આવી.

‘કમુ, તારે બાર્બી જોઇએ છે ? રમવું છે ? ‘

લલચાઇ આંખોથી બાર્બીને જોઇ રહેલ કમુએ માથુ હલાવ્યું.

બાર્બીને એક વાર અડકવાનું તો તેનું સપનુ હતું. પ્રિયાએ બાર્બી તેના તરફ લંબાવી. કમુને થોડો ડર તો લાગ્યો. મા જોઇ જશે ને મારશે તો ? પણ આવી મહાન તક મળી છે..કેમ ગુમાવાય ? અને આજે તો પ્રિયા સામેથી આપે છે. ‘

તેણે પોતાનો હાથ લંબાવી બાર્બી લીધી.

ત્યાં પ્રિયાએ રડવાનું ચાલુ કર્યું. કમુ ગભરાઇ ગઇ. પ્રિયાનો અવાજ સાંભળી એક તરફથી તેની મમ્મી અંદરથી દોડી આવી.તો બીજી તરફથી કમુની મા દોડી આવી.

’બેટા, શું થયું તને ?

 કમુએ મારી  બાર્બી  લઇ લીધી. કમુના હાથમાં રહેલી બાર્બી બતાવતા પ્રિયાએ કહ્યું.

અને..પછી તો…

કમુને જે માર પડયો છે. તેની માને વોર્નીંગ મળી. તારી છોકરીને પ્રિયાથી દૂર રાખજે. પ્રિયા પણ આવા ચોરીના સંસ્કાર શીખશે…’

કમુ ગમે તેટલું કહે કે બાર્બી પ્રિયાએ પોતે રમવા આપી હતી..પરંતુ તેનું કોણ સાંભળે ?  કે કોણ તેની વાત માને ? પ્રિયા માર ખાતી કમુ સામે જોઇ હસતી હતી. આ રમતમાં તેને તો મજા આવતી હતી. પોતાની પાસે સત્તા છે. કમુ ઉપર પોતાનું જ રાજ્ય ચાલે છે. તેના બાળમાનસમાં આ વાત સ્પર્શી ગઇ હતી.

દિવસે દિવસે પ્રિયા આવી કંઇક હરકત કર્યા કરતી. કમુ માર ખાતી રહેતી. અને મોટી થતી રહેતી.

 ધીમેધીમે કમુને સમજાઇ જતાં વાર ન લાગી. ગરીબની છોકરીને જીવનના સત્યો આમ પણ જલદી સમજાઇ જતાં હોય છે. હવે પ્રિયા બોલાવે તો પણ તે જતી નહીં. તે જે કરે છે તે પોતાને કરાય નહીં..પ્રિયાની વસ્તુને અડાય નહીં. તેનો  પલંગ સાફ કરાય..પણ  તેના પર બેસાય નહીં. નહીંતર માર પડે. આ સમજણે તે સતર્ક બની ગઇ.

 જરા મોટી થતાં તેને શેઠાણીના ઘરમાં નાનું મોટું કામ કરવાનું આવ્યું.  હવે તે મ્યુનીસીપલ સ્કૂલમાં ભણતી  હતી. પ્રિયાના સુંદર યુનીફોર્મ,બૂટ મોજા કે દફતરની શરૂઆતમાં તેને ઇર્ષ્યા થતી.પણ પછી તે ટેવાતી ગઇ. સ્વીકાર કરતી થઇ.

પ્રિયાનો સાદ પડતો રહેતો.

’  કમુ, મારા બૂટને પોલીશ બરાબર નથી થયું. ફરીથી કરી આવ.

અને બૂટનો ઘા થતો.

દસ વરસની કમુ ચૂપચાપ પોલીશ કરવા બેસી જતી.

કમુ, મારી ચોપડી નથી મળતી.

કમુ કલાકો સુધી ચોપડી શોધ્યા કરતી. પ્રિયા પોતે સંતાડેલ ચોપડી જાતે શોધી આવતી.

’મમ્મી, કમુથી મારું એક કામ પણ નથી થતું. મારી એક ચોપડી પણ નથી શોધાતી.અંતે મહેનત કરીને મેં જ શોધી ત્યારે થયું.

પરિણામ… કમુને અને તેની માને બંનેને ઠપકો …

કમુની આંખો કયારેક ભીંજાતી. પોતાને લીધે માને સાંભળવું પડે છે. માની મજબૂરી હવે તે સમજી શકતી. માને પણ હવે પ્રિયાની હરકતોની ખબર પડી ચૂકી હતી.પણ કોઇ ઉપાય નહોતો. શેઠાણીની લાદકી દીકરીને ખોટી પાડવી..તેનો અર્થ પોતાની નોકરી જોખમમાં મૂકવી. ખાસ તો રહેવાનો આશરો મલ્યો હતો તે જાય એ કેમે ય પોસાય તેમ નહોતું.તેથી મનમાં જ સમસમીને રહી જતી. કમુ માને ખૂબ વહાલ કરતી. અનુભવોએ તેને ઘડી હતી. બહુ નાની ઉમરમાં તે મેચ્યોર થઇ ગઇ હતી.

સ્કૂલેથી આવીને તે માને કામ કરાવતી.કમુ પોતા કરતી હોય ત્યારે પ્રિયા જાણી જોઇને પગલાં કરતી રહેતી, બધું વેરવિખેર કર્યા કરે..કમુને હેરાન કરવામાં તેને આનંદ આવતો.  હવે કમુ કોઇ ફરિયાદ ન કરતી, તેને પ્રિયાની દયા આવતી. કમુ કરતા પોતે ચડિયાતી છે તે દેખાવા તે સતત મથતી રહેતી. કમુને પ્રિયાના કામ કરવા માટે જ રાખી લેવામાં આવી હતી. અને પ્રિયાના કામનો કોઇ અંત નહોતો.

મારી ચાદર બરાબર પથરાઇ નથી. કે કમુ ચાદર પાથરી લે એટલે..

ના, આ ચાદર મને નથી ગમતી. બીજી પાથરી દે…અને બીજી ચાદરનો કમુ ઉપર ઘા થતો. કમુ ચૂપચાપ ચાદર પાથરતી. તેના મૌનથી પ્રિયાને વધારે ગુસ્સો આવતો. અને તેને વધારે કેમ હેરાન કરાય તેની યુક્તિઓની ખોટ તેને કયારેય ન પડતી.

એમાં યે મોટી થતાં કમુનું રૂપ ખીલી ઉઠયું હતું. તે લાંબી, પાતળી, મોટી પાણીદાર આંખો, લાંબા વાળ, અને હસતો ચહેરો…કમુના આ રૂપે પ્રિયાને વધારે અસહિશ્ણુ બનાવી. પ્રિયાનું શરીર ખૂબ વધી ગયું હતું. ઉંચાઇ આમ પણ તેની ઓછી હતી. તેમાં શરીર વધવાથી તે બેડોળ લાગતી હતી. તેનું માનસ હજુ પણ કમુને હેરાન કરવામાં જ રચ્યુપચ્યું રહેતું. દસમા ધોરણમાં તો માંડ માંડ પાસ થઇ હતી.પરંતુ તેની ગાડી બારમા ધોરણમાં અટકી પડી હતી. બે વાર પરીક્ષા આપવા છતાં તે પાસ ન થ ઇ શકી ત્યારે તેણે જીદ કરીને ભણવાનું જ છોડી દીધું. તેના બસની વાત નહોતી..તે ઘરમાં બધા સમજી ગયા હતા.

કમુ કોલેજમાં આવી હતી. કમુ આગળ ન ભણે..કોલેજમાં ન જઇ શકે તે માટે પ્રિયાએ ખૂબ ધમપછાડા કરી જોયા હતા. પરંતુ તેમાં સફળ નહોતી થઇ. કમુ અન એતેની મા બંને આ વાતમાં મક્કમ હતા.

ધીમે ધીમે કરતા કમુ ગ્રેજયુએટ થઇ ગઇ. તેની માના આનંદનો પાર નહોતો. દીકરીને જોઇ તેની આંખો હરખથી છલકી રહેતી. તેવામાં દીકરીને પ્રાયમરી સ્કૂલમાં નોકરી મળી ગઇ. અને રહેવા માટેનું નાનકડું કવાર્ટર પણ મળ્યું. કમુએ માને નોકરી છોડાવી દીધી. અને મ દીકરી વરસો બાદ પોતાના કહી શકાય તેવા ઘરમાં રહેવા ગયા.

આજે કમુના લગ્ન  લેવાયા છે. તેની જ સ્કૂલમાં કલાર્ક તરીકે કામ કરતા કિસન સાથે. કમુ મા સાથે પ્રિયાને ઘેર કંકોત્રી આપવા ગઇ.

કમુના લગ્ન લેવાયા.

 કમુએ આજે સોળે શણગાર સજયા છે. પ્રિયાએ થાય તે બધી રીતે તેને હેરાન કરી લીધી છે. કમુ મૌન છે. પરંતુ જતી વખતે પ્રિયા સામે નજર પડતાં તેની આંખો બોલી ઉઠી.

’ પ્રિયા, હું જાઉં છું.  આજે હું તારાથી ચડિયાતી છું. હું મારે ઘેર જાઉ છું. મારી સાથે મારો  વર છે, ઘર છે..તારી પાસે બાર્બી છે અને મમ્મી, પપ્પાનો બંગલો છે. આજે મને તારી દયા આવે છે. માત્ર દયા..

 આવજે પ્રિયા…’

 

પરમ સખા પરમેશ્વરને..

પરમ સખા પરમેશ્વરને..17

સુખ દુખ મનમાં ન આણીએ, ઘટ સાથે રે ઘડિયા,

ટાળ્યા તે કોઇના નવ ટળે,રઘુનાથના જડિયા..

પ્રાર્થના એટલે પોતાની જાતને પામવાનો સરળ માર્ગ

હે પરમાત્મા, હું કદીક કંટાળીને  બોલતો રહું છું  કે જીવવું કેટલું અને વાત કેટલી ? મોજ કરોને યાર ! એક દિવસ મરી જ જવાનું છે ને ? શા માટે આટલી બધી પળોજણ ? આટલા  બધા નીતિ નિયમો ?  જલસાને જ જીવન સમજનારા અમે કોઈને કોઈ બહાનાં શોધી જ લઇએ છીએ. કોઇ અઘરું કે અણગમતું  કામ કરવાનુ આવે ત્યારે મારું મન અનેક છટકબારી વિચારીને પોતાની વાતને જસ્ટી ફાઇ કરી લે છે. પણ હે પ્રભુ, હવે જયારે મારી અંતરની આંખ ઉઘડી છે ત્યારે  આ જ  વાત   હું અલગ રીતે જોઇ શકું છું,  જુદી રીતે વિચારી શકું છું કે  પરમાત્માએ અપાર કૃપા કરીને માનવ  જીવન આપ્યું છે તો કંઈક સારું ન કરીએ ?  આ મહામૂલું જીવન એળે કેમ જવા દેવાય ? જીવન જેવા જીવનને વેડફી કેમ શકાય ?

હે ઇશ, જીવન તો તેં  બધાને એકસરખું જ આપ્યું  હોય છે પણ કેવી રીતે જીવવું એ જીવનકલા છે. એ કલા જેને આવડી જાય તેનું જીવન પુષ્પની જેમ મહેકી ઉઠે છે.  હે ઋગ્વેદમાં કહેવાયું છે કે, આ જગત શુભ, મધુર અને મંગલકારી પદાર્થોથી ભરેલું છે, પરંતુ તે તેને જ પ્રાપ્ત થાય છે જે તપશ્ચર્યા દ્વારા એનું મૂલ્ય ચૂકવવા તૈયાર રહે છે.  આમ પણ દરેક સારો વિચાર માણસને ઈશ્વરની સમીપ લઈ જાય છે.

હે ઈશ્વર, મને જાણ છે કે તું આત્માની ભાષા જ સમજે છે. એ સિવાય બીજી કોઇ ભાષા તું સાંભળતો કે સમજતો નથી.  જયારે કોઈ વાતનો કંઈ નિર્ણય લેવાનું આવે ત્યારે મને હમેશા એક કરતા વધારે જ વિચારો આવતા હોય છે. દરેક વખતે નિર્ણય લેવો આસાન નથી હોતો. જીવનમાં આવી કોઇ દ્વિધા ઉભી થાય, કોઇ ત્રિભેટે આવીને ઉભી જવાય ત્યારે કયો અવાજ આત્માનો  તે જો પારખી શકાય અને એને અનુસરી શકાય તો એ નિર્ણય, એ વળાંક હે ઇશ્વર, મને તારી સમીપ લઇ જનાર એક પગથિયા સ્વરૂપ સાબિત થતો હોય છે.

પણ હે પરમાત્મા, કમનસીબે આજ સુધી હું  આત્માને બદલે બુદ્ધિનો ઉપયોગ જ વધારે કરતો આવ્યો છું. કેમકે બુદ્ધિ મોટા ભાગે લાભનો જ વિચાર કરે છે. મને શું અને મારું શું ? એ વિચારનો અવાજ એટલો તીવ્ર બની જાય છે કે પછી આત્માની મધુર વાણી મને સંભળાતી નથી. હે પરમ સખા, હવે હું સમજી શકયો  છું કે આત્મા અને  બુદ્ધિની ભાષામાં બાંસુરીવાદન અને ડીસ્કો જેટલો જ તફાવત છે.

 હે મારા પ્રભુ, મારી પાસે સુખના, સગવડના અનેક સાધનો હોવા છતાં  મારી સુખ અને શાંતિની શોધ, સુખ, શાંતિની મારી ઝંખના તો આજે યે યથાવત જ છે. મને લાગે છે કે હું કદાચ ખોટી જગ્યાએ શાંતિ  શોધતો હતો. જયાં જે વસ્તુ હોય જ નહીં ત્યાં શોધવાથી એ કેવી રીતે પ્રાપ્ત થાય ? પણ હે કૃપાળુ,  હવે હુ તારે શરણે આવ્યો છું.  હે વિભુ, તારા જેવુ યે કોઇ નથી તો તારાથી અધિક તો કેમ હોય ? હે પરવરદિગાર, આજથી હુ મારી જાતને તારા પર છોડુ છું. હે સર્વેશ્વર, બહુ થયુ હવે મને તારો બનાવી લે. આ જીવન કેમ જીવવુ એની મને કદાચ ગતાગમ નથી. હવે મારો ભીષ્મ સંકલ્પ છે  કે તું જિવાડે એમ જીવીશ, તું રાખે એમ રહીશ. અને આ ફકત કહેવા ખાતર નહીં દિલના ઉંડાણમાંથી સાચી પ્રતીતિ કર્યા બાદ કહું છું. ઇશ્વર, તારે શરણે આવનારને તો તું કદી નિરાશ કરતો નથી ને ?

ચપટીક અજવાળું..

પ્રેમ ન બાડી ઉપજે, પ્રેમ ન હાટ બિકાય,

રાજા પ્રજા જેહિ રૂચે, શીશ દિયે લે જાય

પ્રેમ ખેતરમાં ઊગતો નથી કે બજારમાં વેચાતો મલતો નથી. પ્રેમ તો માથા સાટે મળે છે. અનેક ભોગ આપ્યા પછી મળે છે. રાજા કે પ્રજા જે ભોગ આપી શકે તે  પ્રેમને પામી શકે છે.

 

 

 

 

એક નવી શરૂઆત

વાત એક નાનકડી..એક નવી શરૂઆત( સંદેશમાં પ્રકાશિત વાર્તા )

લગ્ન પછી ઘણાંના દીકરા બદલાઇ જાય છે. પણ આપણો દીકરો તો લગ્ન પહેલાં જ..

બોલતા સુમનબેનનો અવાજ ભરાઇ આવ્યો.

અરે, એવું શું કામ વિચારે છે ? ? અહીં આવ્યો ત્યારે એના વર્તનમાં કોઇ ફરક હતો ?

પણ એનો પગાર આટલો સારો છે એ આપણે જાણીએ છીએ..એણે જ કહ્યું છે. તો કયારેય બાપને એક પૈસો મોકલ્યો છે ખરો ? આવ્યો ત્યારે થોડી સગવડ કરી દીધી એટલે જાણે બધી ફરજ પૂરી.અને હવે પોતે ઘરનું ઘર પણ લીધું આપણને ખાલી જાણ કરી એટલું જ.. એકવાર પૂછવાની પણ તસ્દી ન લીધી ?

તને નાની નાની વાતમાં ઓછું આવી જાય છે. જો સુમન, માણસે બને એટલી અપેક્ષા ઓછી જ રાખવી તો જ સુખી થવાય.

દીકરા પાસે પણ નહીં ?

શું ફાયદો ? દુખી જ થવાનું ને ? જેટલું કરે એટલું જ આપણે તો જોવાનું ન કરી ભૂલી જવાનું.બાકી એને ખબર છે કે આપણે એના માટે છોકરીઓ જોઇએ છીએ. એટલે લગ્ન થાય તો પહેલા ઘરની જરૂર તો પડે જ ને ? તો ઘર લીધુ એમાં ખોટું શું કર્યું ? પૈસા બીજી કોઇ જગ્યાએ વેડફયા તો નથી ને ?

વિશાલભાઇ પત્નીને સમજાવવા મથી રહ્યા.

જે હોય તે..ઘર લઇ લીધા પછી આપણને ખાલી જોવા માટે બોલાવે છે. નથી જવું મારે.

સુમન, આપણે મોટા છીએ.આવી બાલિશ વાત આપણને શોભે ? કાલે જવાનું છે. તૈયારી કરી લે.

સુમનબેન મૌન બનીને દીકરા માટે ભાવતો નાસ્તો બનાવવા લાગી ગયા.

વિશાલભાઇ એ જોઇ મનમાં જ હસી પડયા.મા છે ને ? કયારેક પ્રેમથી રિસાય પણ ખરી.  અને સુમનભાઇ બંનેની  બેગ ભરવા લાગ્યા.

સુમનબેન અને વિશાલ પતિ,પત્ની અને એક માત્ર પુત્ર અંકિત..ત્રણેનો જાણે એક મંગલ ત્રિકોણ રચાયો હતો. વિશાલ એક કલાર્ક હતો. સામાન્ય પગારમાંથી બચત કરીને, થોડી લોન લઇને નાનકડું પણ પોતાનું ઘર લીધું હતું. આમ તો એક રૂમ, રસોડાનું જ એ ઘર હતું. પણ એક એક તણખલું વીણી વીણીને રચાયેલ એ માળો પોતીકો હતો એની ખુશી બંનેના હૈયામાં હતી.

દિવસોને પાંખો ફૂટી રહી હતી. પુત્ર અંકિત બંનેના જીવનમાં ઉલ્લાસ ભરી રહેતો. એક નાનકડું કુટુંબ કિલ્લોલ કરી રહેતું. કોઇ ફરિયાદ સિવાય…અંકિતને ખૂબ ખૂબ ભણાવવો જેથી તે પ્રગતિ કરી શકે..દરેક માતા પિતાની માફક આ સ્વપ્ન તેમના અંતરમાં પણ સ્વાભાવિક રીતે જ હતું. અને સદનસીબે અંકિત પણ ભણવામાં હોંશિયાર હતો. સુમનબેન પુત્રને જાતે જ ભણાવતા. અને સતત પુત્રની સાથે જ રહેતા. ઘરનું બધું કામ જાતે જ કરતા હતા. અસહ્ય મોંઘવારી, કયારેક બીમારી, અને બીજી નાની મોટી તકલીફો તો જીવનમાં આવતી જ રહેતી પરંતુ પુત્રને કોઇ વાતે ઓછું ન આવે તેની કાળજી બંને પતિ, પત્ની રાખતા.પોતાની જરૂરિયાતોમાં કાપ  મૂકીને પણ પુત્રની સગવડ સાચવી લેતા.

વરસો વીતતા ગયા. તેમની મહેનત રંગ લાવી. અંકિત  સી.એ. પાસ થયો અને પતિ, પત્નીનું વરસોનું સપનું ફળ્યું. બંનેની ખુશીનો પાર નહોતો. અહીં નાના ગામમાં અંકિતને કોઇ સારી તક મળે તેમ નહોતી. સુમનબેન અને વિશાલભાઇ  પણ આ વાસ્તવિકતા સમજતા હતા.

અંકિતને શહેરમાં નોકરી મળી ગઇ. વિશાલભાઇ  અને સુમનબહેનને હતું. હવે કોઇ અભાવ સહન નહીં કરવો પડે. અંકિતની નોકરી પણ સારી હતી. પુત્રને ઘરની પરિસ્થિતિની જાણ હતી જ. જિંદગી આખી અનેક સગવડોથી વંચિત રહીને પણ પુત્રને  સારું ભણાવ્યો હતો. હવે તેનું ફળ જરૂર મળશે જ.

છ મહિના એમ જ પસાર થઇ ગયા. અંકિત નિયમિત રીતે ઘેર ફોન કરતો રહેતો.ઉંડે ઉંડે સુમનબહેનના મનમાં હતું કે પહેલો  પગાર આવતા જ પુત્ર ઘેર પૈસા જરૂર મોકલશે. પણ એવું કશું થયું નહીં. અને પુત્ર પાસે પણ હાથ લાંબો કરી માગે એવો તેમનો સ્વભાવ નહોતો. આટલા વરસો ચાલ્યું જ છે ને ? તો હવે પણ ચાલશે.

પતિ, પત્ની બંને એ એમ મન મનાવી લીધું હતું. અને કયારેય પુત્રને પરોક્ષ રીતે  પણ ઇશારો નહોતો કર્યો. બસ  હવે દીકરાને પરણાવી દે એટલે પોતાની ફરજ પૂરી. બે ચાર વાર દીકરાને કાને વાત નાખી જોઇ હતી. પરંતુ દીકરાએ ચોખ્ખી મનાઇ કરી હતી. હજુ બે ચાર વરસ સુધી હું લગ્ન અંગે વિચારવા નથી માગતો.

નાસ્તો બનાવતા બનાવતા સુમનબેનના મનમાં છ મહિના પહેલા આવેલા દીકરાની યાદો તાજી થઇ.

તે દિવસે સવારથી સુમનબેન રસોઇની ધમાલમાં પડયાં હતાં.  છ મહિના બાદ અંકિતને એક અઠવાડિયાની રજા મળતા તે ઘેર આવવાનો હતો. તેથી સુમનબેન પુત્રને ભાવતી રસોઇ બનાવવામાં વ્યસ્ત હતા.

છ મહિને આવેલ દીકરાને જોઇ પતિ, પત્ની બંનેની આંખો હરખથી છલકાઇ ઉઠી હતી.

પુત્ર સાથે તેની નોકરીની અને બીજી અનેક વાતો થતી રહી. છોકરી જોવા માટે પણ અંકિતને ખૂબ આગ્રહ કર્યો.પણ અંકિત એક નો બે ન થયો.

પાછા જતાં પહેલાં અંકિત ઘર માટે કામવાળીની વ્યવસ્થા કરતો ગયો,’

મમ્મી, ઘણાં વરસો તેં જાતે કામ કર્યું. હવે આરામ કર. ઘરમાં મોટું ટી.વી. લઇ આવ્યો.જેનો વિશાલભાઇને ખૂબ શોખ હતો. બીજી પણ ઘણી સગવડો કરીને જ અંકિત ગયો. મમ્મી માટે ચાર પાંચ સરસ સાડીઓ અને પપ્પા માટે પણ કપડાં  લેતો જ આવ્યો હતો.

’પપ્પા, હવે શાંતિથી રહો. રીટાયર થવાને હજુ પાંચ વરસની વાર છે ને ? થાય એટલું કામ કરો. ન થાય તો પણ વાંધો નહીં.

ના બેટા, સાવ ઘરમાં બેસી રહેવું તો ન જ ગમે.

અઠવાડિયું તો જાણે આઠ કલાકનું બની ગયું હતું.  અંકિત પાછો ગયો અને ફરી પતિ, પત્ની એકલા પડયાં.

અંકિત કયારેય પૈસા મોકલતો નહીં. સુમનબેનને કયારેક થતું બસ..એકવાર થોડું લઇ આવ્યો એટલે જાણે બધું પૂરું….

અંકિતનો પગાર ખૂબ સારો હતો. એની પોતાને જાણ હતી જ ને ?

ઠીક છે..જેટલું કર્યું એટલું ઘણું…

બે વરસ આમ જ  પૂરા થઇ ગયા હતા. અંકિત નિયમિત ફોન કરતો રહેતો.

ગઇ કાલે તેણે અચાનક સરપ્રાઇઝ આપતા કહ્યું.

’મમ્મી, મેં અહીં એક ઘર લીધું છે. આજે જ બધું ફાઇનલ કર્યું. તમે તુરત આવી જાવ.’

બસ..સુમનબેનને એ વાતનું જ  ઓછું આવી ગયું હતું. પુત્રએ ઘર લઇ લીધું અને પોતાને કહ્યું પણ નહીં. ખેર! હવે પુત્ર મોટૉ થઇ ગયો છે.તેને જે કરવું હોય તે કરે.

બીજે દિવસે બંને શહેરમાં ગયા. સાંજે અંકિત તેમને ઘર જોવા લઇ ગયો.ઘર ઉપર મોટા અક્ષરે “સુમન” નામની તકતી ઝળહળતી હતી.

‘ મમ્મી, મારા તરફથી તમને આ ગીફટ….

સુમનબેન સજળ આંખે તકતી સામે તાકી રહ્યાં.આ શું ? પોતે શું ધારી બેઠા હતા ?

સામે બે બેડરૂમનું સરસ મજાનું ટેનામેન્ટ હતું. અને સુમનબેનના હાથમાં તેમના નામનો મકાનનો દસ્તાવેજ  હતો.

’ મમ્મી, હજુ બીજા બે વરસ મારે લગ્ન નથી કરવા. બે વરસમાં તમારે માટે જીવનભરની સગવડ કરી લઉં..તમને બંનેને થોડાં ફેરવી લઉં. પછી જ મારા લગ્નની વાત. લગ્ન પછી કદાચ કોઇ કારણસર હું તમારું ન કરી શકયો તો પણ જીવનમાં તમે કયારેય હેરાન ન થાવ કે ઓશિયાળા ન બની રહો,..એટલી સગવડ કર્યા બાદ જ હું મારા કુટુંબનો વિચાર કરીશ. જેથી ભવિષ્યમાં મને કયારેય કોઇ અફસોસ ન રહે.

‘ બેટા, એવું શું કામ વિચારે છે ? ભવિષ્યમાં પણ આપણે સાથે જ હઇશું. અને અમારે કશું નથી જોઇતું. બસ ..તારી આટલી ભાવના છે એ જ અમારે માટે પૂરતી છે.’

’ મમ્મી, આપણે સાથે જ છીએ અને રહીશું. પણ કાલની કોને ખબર છે ? અને મમ્મી, ભાવનાથી પેટ નથી ભરાતું. અને મારી કોઇ જરૂરિયાત માટે તમે મને પૂછવા રહ્યા હતા? આજે હું યે તમને પૂછતો નથી. ફકત મારી ફરજ બજાવું છું. લગ્ન થાય પછી કેવી છોકરી આવે એ જાણ નથી. આપણે ગમે તેટલું વિચારીને..જોઇને કરીએ તો પણ કોઇના મનનો પાર પામવો ખૂબ અઘરો છે. મેં ઘણાંના ઉદાહરણો જોયા જ છે. અને તેથી જ નક્કી કર્યું છે કે તમારા પ્રત્યેની જવબદારી પૂરી કરીને પછી જ હું બીજી જવાબદારી ઉઠાવવાની શરૂઆત કરીશ. ‘

સુમનબેન અને વિશાલભાઇની આંખો જ નહીં અંતર પણ ભીનું ભીનું.  મંગલત્રિકોણના ત્રણે ખૂણાઓ સલામત હતા. અને હવે એમાં આવનાર ચોથી વ્યક્તિને પણ પોતે દૂધમાં સાકરની માફક ભેળવી દેશે એવી શ્રધ્ધા તેમના અંતરમાં જાગી રહી.

 

બાંકડા મૈત્રી..

 

સંપતરાયને આજે બાંકડો સાવ અડવો લાગ્યો. કશુંક ખૂટતું હોય તેવું કેમ લાગતું હતું ?  રીટાયર્ડ થયા પછી છેલ્લા એક વરસથી પોતે રોજ  સવારે અને સાંજે આ બગીચામાં આવતા હતા. બે વરસથી પત્નીનો સાથ છૂટી ગયો હતો. જોકે ઘરમાં દીકરો વહુ હતા..કોઇ તકલીફ નહોતી.આર્થિક રીતે સધ્ધર હતા. વાંચનનો, સંગીતનો શોખ હતો. તેથી સમય પસાર કરવામાં ખાસ કોઇ તકલીફ નહોતી પડતી. આમ પણ તેમનો સ્વભાવ અતર્મુખી હતો. બહું બોલવાની આદત નહોતી.

રીટાયર્ડ થયા પછી મનમાં એક ભાવના હતી કે ભગવાને બધું આપ્યું છે. શારીરિક આર્થિક કે માનસિક કોઇ ચિંતા નહોતી. તો હવે સમાજની થોડી સેવા કરવી જોઇએ. કોઇને મદદરૂપ  થવું જોઇએ એવી ભાવના..ઇચ્છા મનમાં જાગતી. પરંતુ શું કરવું..કેમ કરવું..એવી કોઇ સમજ નહોતી પડતી. અંતર્મુખી સ્વભાવને લીધે ખાસ કોઇ મિત્રો નહોતા…

પણ હમણાં એક નવો મિત્ર મળી ગયેલ. જોકે આમ તો મિત્ર ન કહેવાય. એવી ખાસ કોઇ ઓળખાણ નહોતી. જે હતી તે ફકત મંદિરના આ બાંકડા પૂરતી જ સીમિત હતી. તેમની બાંકડા મૈત્રી કહી શકાય.  સંપતરાયને એકલા એકલા હસવું આવી ગયું. બાંકડામૈત્રી…મૈત્રીનો એક સાવ અલગ જ પ્રકાર..પોતે આ કેવું નામ શોધી કાઢયું છે.

એક વરસથી નિખિલભાઇ અને સંપતરાય બંને અહીં લગભગ સાથે જ આવતા. અને આ  એક જ બેંચ પર સાથે બેસતા. શરૂઆતમાં તો કોઇ વાતચીત નહોતી થતી. પણ રોજ એક જ જગ્યાએ બેસવાથી ધીમે ધીમે પરિચય થયો. પ્રારંભિક વાતચીતની શરૂઆત થઇ. નિખિલભાઇનો સ્વભાવ સંપતરાયથી સાવ અલગ ..તેમને બોલવા જોઇએ..હસવા જોઇએ… સંપતરાયને તેમની સાથે ફાવી ગયું. નિખિલભાઇ જાત જાતની વાતો કરતા રહેતા..હસતા રહેતા અને હસાવતા રહેતા…

પછી તો બંનેની મૈત્રી બરાબરની જામી. સંપતરાય સારા શ્રોતા અને નિખિલભાઇ સારા વકતા…. જોકે બંને વચ્ચે અંગત વાતો ઓછી જ થતી.એવી  કોઇ પૂછપરછ ખાસ થતી નહોતી. પુરૂષોને કદાચ એવી કોઇ અંગત વાતોની બહું જરૂર નહીં પડતી હોય. નિખિલભાઇની વાતમાં એક જીવંતતા રહેતી. કોઇ રોદણા નહીં..કોઇની ટીકા નહીં..જાતજાતની વાતોનો ભરપૂર ખજાનો તેમની પાસે રહેતો. સંપતરાયના ગંભીર ચહેરા પર પણ હાસ્ય ફરી વળતું. તાજગી અનુભવી તેઓ ઘેર પાછા  ફરતા. નિખિલભાઇ આર્થિક રીતે પોતાની જેટલા કદાચ સમૃધ્ધ નહોતા લાગતા પણ તેથી કોઇ ફરક નહોતો પડતો. બસ..આ  માણસ તેને ગમી ગયો હતો. 

 

હવે તો એક દિવસ નિખિલભાઇ ન દેખાય કે મોડા દેખાય તો સંપતરાય ઉંચા નીચા થઇ જાય.

પણ હમણાંથી આ ક્રમ જરાક તૂટયો હતો. છેલ્લા આઠ દિવસથી નિખિલભાઇ બગીચામાં દેખાતા નહોતા. સંપતરાયને તેમના વિના એકલું લાગતું હતું. જાણે બધે સૂનકાર છવાઇ ગયો હતો. શું થયું હશે ? કેમ નહીં આવતા હોય ? માંદા પડી ગયા હશે ? પોતે તપાસ તો કરવી જ જોઇએ.

એકાદવાર વાતવાતમાંથી ખબર પડી હતી..નિખિલભાઇનું ઘર કયાંક આટલામાં જ હતું.

સંપતરાયને ચિંતા થઇ. થોડી મહેનત..પૂછપરછ કરી તેમણે નિખિલભાઇનું ઘર શોધી કાઢયું. તેમણે ત્યાં પહોંચી બેલ વગાડી.

એક સ્ત્રીએ બારણું ખોલ્યું.

નિખિલભાઇ અહીં રહે છે ?

 સ્ત્રીએ સંપતરાય સામે જોયું.

તમારે શું કામ છે ?

કામ કશું નથી. તેઓ મારા મિત્ર છે. અને અમે રોજ બગીચામાં સાથે….

તેને આગળ બોલવા દીધા સિવાય સ્ત્રીએ કહ્યું

 જે હોય તે..હવે તેઓ અહીં રહેતા નથી.

મતલબ ?

મતલબ જે હોય તે..એકવાર કહ્યું ને હવે તેઓ અહીં નથી રહેતા

 તો કયાં રહે છે ?

જહન્નમમાં…અને જહન્નમનો રસ્તો મને ખબર નથી. કહી સ્ત્રીએ ધડામ દઇને બારણું બંધ કર્યું.

સંપતરાય તો ડઘાઇ જ ગયા. આનો અર્થ શો કરવો કે હવે પોતે શું કરવું તે સમજાયું નહીં.

પણ મિત્ર બહારથી જેવો દેખાતો હતો તેવો સુખી તો નથી જ એટલી ખાત્રી તેમને થઇ ચૂકી.

અને ખરેખર તે કોઇ મુશ્કેલીમાં હોય તો પોતે કશુંક કરવું જ જોઇએ. પણ હવે તેમની તપાસ કેમ કરવી ? કયાં કરવી ?

ત્યાં બાજુવાળા ફલેટનું બારણું ખૂલતા તેમણે નિખિલભાઇ વિશે પૂછયું.

જવાબ સાંભળી સંપતરાય સ્તબ્ધ બની ગયા.

દીકરા,  વહુએ નિખિલભાઇને વૃધ્ધશ્રમમાં પહોંચાડી દીધા હતા. નિખિલભાઇએ પોતાનો ફલેટ દીકરાના નામે કરી દીધો હતો અને પૈસા બધા ખલાસ થઇ ગયા હતા. પિતાને ખાલી કરી, ખંખેરીને હવે તેમની પાસે કશું નથી એની ખાત્રી થતાં તેમને ઘરમાંથી કેવી રીતે હાંકી કાઢયા હતા..તે વાત સાંભળતા સંપતરાય હલબલી ઉઠયા.

તે સાંજે ઘેર આવી સરખી રીતે જમી પણ ન શકયા. દીકરા વહુએ પપ્પાનો ચહેરો ચિંતાતુર થયેલ જોઇ પ્રેમથી પૂછપરછ કરી ત્યારે તેમણે બધી વાત કરી.

દીકરાએ તુરત જવાબ આપ્યો.

 પપ્પા, તમે ચિંતા ન કરો. કાલે જ આપણે તેમને શોધી કાઢીશું. આપણા ગામમાં એક  જ તો આવો વૃધ્ધાશ્રમ છે.

બીજે દિવસે બાપ, દીકરો બંને ગાડી  લઇને ઉપડયા.ત્યાં પહોંચ્યા બાદ

નિખિલભાઇને શોધી કાઢતા કેટલી વાર ?

નિખિલભાઇ તો મિત્રને જોઇ ગળગળા થઇ ગયા. આવી તો કલ્પના પણ કરી નહોતી કે સંપતરાય તેમને શોધતા અહીં આવી પહોંચે. મિત્ર પાસે ઉઘાડા થઇ જતાં મનમાં થોડો ક્ષોભ જરૂર થયો. આટલા સમય સુધી કયારેય પોતાની તકલીફની વાત નહોતી કરી. કયારેય પરોક્ષ રીતે પણ ઇશારો નહોતો કર્યો. સંપતરાયને જાણ ન થાય માટે પોતે કેટલા સતર્ક રહ્યાં હતાં…પોતાના જ ખોટા સિક્કાની  વાત કેમ કરે ?

 

સંપતરાયે નિખિલભાઇને સારો એવો ઠપકો આપ્યો.બધા થોડીવાર બેઠા. નિખિલભાઇએ કેવી રીતે ભોળવાઇને દીકરા વહુની વાતમાં આવી જઇ..ભાવનાના પ્રવાહમાં ફલેટ પુત્રના નામે કરી દીધો હતો તથા પુત્રે કેવી રીતે બધા પૈસા પડાવી લીધા હતા.બધી વાત આંસુભીની આંખે કરી. હવે છૂપાવવાનો કોઇ અર્થ કયાં રહ્યો હતો ?

થોડીવારે સ્વસ્થ થયા બાદ નિખિલભાઇ પાછા પોતાના ઓરીજીનલ ફોર્મમાં આવી ગયા.

મારી રામકહાણી કંઇ નવી નથી. આ તો ભાઇ, ઘેર ઘેર માટીના ચૂલા છે. સંસાર છે ચાલ્યા કરે. અને હું કંઇ અહીં દુ:ખી નથી..પૂછી જુઓ..આ લોકોને..અહીં આવીને બીજે જ દિવસે કેટલી પ્રવૃતિઓ અહીં ચાલુ કરી દીધી છે. ઇશ્વરે અહીં સેવા કરવાનો રસ્તો બતાવ્યો છે. આ કદાચ ઇશ્વરનો જ કોઇ સંકેત હશે…કોઇનો દોષ કાઢવાની જરૂર નથી. જે થાય કે થશે તે સારા માટે એમ દિલથી સ્વીકારી લીધા પછી કયાંય કોઇ તકલીફ પડતી નથી. હા, બાંકડે બેસી તમારા જેવા મિત્રની કંપની ગુમાવવી પડી એનો અફસોસ થાય ખરો. પણ સંપતરાય સાચું કહું ? તમે મને શોધતા અહીં સુધી આવ્યા..અને એ પણ તમારા પુત્ર સાથે. એ જોઇને સંબંધોમાંથી..દીકરામાંથી મારો ઉડી ગયેલ વિશ્વાસ મને પાછો મળ્યો છે.

હવે સંપતરાયનો દીકરો બોલ્યો,

અંકલ, એક વાત કહું ? આજથી તમે પણ મારા પિતાની જગ્યાએ છો..હું તમને અમારે ..ના.ના..આપણે ઘેર લઇ જવા આવ્યો છું. તમારે હવે અમારી સાથે જ રહેવાનું છે. તમારા આવવાથી પપ્પાને ખૂબ સારું લાગશે. ને ઇશ્વરની દયાથી ભગવાને અમને ઘણું આપ્યું છે.

સંપતરાયે પણ પુત્રની વાતમાં સાથ પૂરાવતા કહ્યું,

અને ત્યાંથી આપણે રોજ અહીં આવતા રહીશું..આ બધાને મદદરૂપ થવા માટે. જે શકય હશે તે આ લોકો માટે પણ કરીશું. ઇશ્વરે મને માર્ગ બતાવ્યો છે.

નિખિલભાઇને  તો આ  નિસ્વાર્થ સ્નેહ આગળ શું બોલવું ત જ ન સમજાયું. પેટનો દીકરો જયારે તરછોડી ગયો ત્યારે આ પારકો દીકરો તેને ઘેર લઇ જવા આવ્યો છે.

ભીની આંખે અને ભીના હૈયે તેમણે જવાબ આપ્યો.

બેટા, તારી વાત મને સ્પર્શી ગઇ છે. તમે એક સાવ અજાણ્યા માનવીને આટલું કહ્યું તેનો સધિયારો કંઇ ઓછો છે ? બેટા, હું રહીશ તો અહીં જ..પણ હમેશા યાદ રાખીશ કે મારો એક દીકરો હજુ છે જેને પિતાની સંભાળ છે, લાગણી છે. બસ..બેટા..આગળ કશું બોલીશ નહીં. મને  નહીં ગમે તે દિવસે વિના સંકોચે તારું બારણું જરૂર ખટખટાવીશ.

નિખિલભાઇ હમેશ માટે જવા તો  તૈયાર ન થયા. પરંતુ સંપતરાય બીજે દિવસથી રોજ સવારથી સાંજ અહીં આવતા થઇ ગયા. અને અહીં જ સેવાની ધૂણી ધખાવીને રહે છે. તન, મન ધન આવા તરછોડાયેલા વડીલો પાછળ અર્પણ કરતા રહે છે. રાત પડયે બંને મિત્રો છૂટા પડે છે.

જોકે દર રવિવારે નિખિલભાઇને સંપતરાયના બંગલે અચૂક જવું પડે છે.

 

 

ઇશ્વરના ઇ મેઇલ વાત મૈત્રીની શરૂઆતની..

 

વાત એક અદભૂત મૈત્રીની…ઇશ્વરના ઇ મેઇલ.

મિત્રતા, આ સંબંધનું પોત સૌથી નિરાળું, સૌથી સુંદર, સૌથી અલગ ભાત પાડતું, ભાવનાના નિસ્વાર્થ  તાણાવાણાથી બંધાયેલું હોય છે. અહીં જે મૈત્રીની વાત થાય છે એ કોઇ તકલાદી મૈત્રીની, હાય, હેલ્લોની , સવારે ખીલીને સાંજે ખરી જનાર મૈત્રીની, કે કોઇ ગણતરીમાંથી નીપજેલી, સ્વાર્થના હેતુથી બંધાયેલી મૈત્રીની વાત નથી. અહીં તો મૈત્રી છે પરમ સખા સાથેની.

ઇશ્વરના લંબાયેલા હાથની વાત છે. એના હાથમાં આપણે આપણો હાથ મૂકી શકવાની પાત્રતા કેળવવાની વાત છે. ઇશ્વર સાથેની મૈત્રી એ તો ખાંડાના ખેલ જેવી, તલવારની ધાર પર ચાલવા જેવી વાત છે. ઇશ્વર કંઇ ગમે તેની મૈત્રી સ્વીકારતો નથી. એ માટે નરસિંહ કે મીરા જેવી ધગધગતી તરસ હોવી જોઇએ. કસોટી કર્યા સિવાય ઇશ્વર આપણને કેવી રીતે સ્વીકારી શકે ? જેમ સાચુકલા મિત્રોનો આપણને ખપ હોય છે એમ ઇશ્વરને પણ સાચુકલા મિત્રોની આજે તાતી જરૂર છે. સાંપ્રત સમયને અનુલક્ષીને ઇશ્વરને આજે ભક્ત કરતા મિત્રની જરૂર વધારે વરતાય છે. આપણો મિત્ર બનવા એ આતુર છે. બસ હવે આપણામાં એ આતુરતા પ્રગટે એની એને પ્રતીક્ષા છે.

આપણે તો કોઇને જરા સરખી આર્થિક મદદ કરીએ તો એ પહેલાં પણ એની માત્રતા વિચારીએ છીએ. કે આપણા પૈસા નકામા ન જાય. તો ઇશ્વરે આપણને કશું આપતા પહેલાં આપણી ચકાસણી કરે કે નહીં ? એ પણ જુએ જ ને કે આવું સરસ જીવતર આપ્યું છે, માણસનો અવતાર આપ્યો છે તો આપણે એનો ગેરઉપયોગ તો નથી કરતા ને ? એની કસોટીની રીતે એની પોતાની આગવી જ હોવાની ને ? એટલો હક્ક તો એનો ખરો જ ને ?

થોડા સમય પહેલા પ્રકાશિત થયેલા મારા બે પુસ્તકો “ સાંભળીએ સાદ સર્જનહારનો “ અને “પરમ સખા પરમેશ્વરને “ માં પણ ઇશ્વર સાથે મોકળા મને વાતો કરેલી. ઇશ્વરની રટણા તો સતત અને સાતત્યભરી જ હોવી જોઇએ ને ? એથી એ જ શ્રેણીમાં આજે એક ડગલું વધારે આગળ ભર્યું છે. ઇશ્વર પોતે આપણને ઇ મેઇલ કરે તો શું લખે ? એ આપણાથી ખુશ કયારે થાય, કે આપણાથી નારાજ કયારે અને શા માટે થાય એ વાત સ્વયં ઇશ્વર કહેવા ઇચ્છે તો શું કહે ?

દિમાગથી નહીં , સંપૂર્ણપણે દિલથી લખાયેલી વાતો સહ્રદય ભાવકને જરૂર સ્પર્શશે એવી આસ્થા છે. અગાઉના આ જ પ્રકારના પુસ્તકોને જે સુંદર પ્રતિભાવ સાંપડયો છે એથી જ એક પગલું આગળ ભરાયું છે. વત્તે ઓછે અંશે કોઇ બે ચારના દિલને ઉજાગર કરે તો મારી મહેનત વસૂલ. ભીતરમાં એકાદ ઉજળી લકીરનો એહસાસ આ લખતી વખતે મેં જરૂર કર્યો છે. અને થોડા વધુ સારા બનવાની કોશિશ સતત ચાલુ રહી છે અને રહેશે.  કયાંય પહોંચવાનો ધખારો નથી, એવી તો લાયકાત પણ કયાં છે ? બસ સાચી દિશામાં ચાલવાની ઝંખના જરૂર જાગી છે એ પૂરી પ્રામાણિકતા સાથે કહી શકું. ભીતરના બાવા જાળાની સફાઇ થોડે અંશે તો જરૂર થઇ છે. અને  આ નિમિત્તે બાહ્ય યાત્રા નહીં પણ અંતર્યાત્રા તરફ એકાદ ડગલું માંડવાની ઉત્કંઠા શરૂ થઇ શકી છે એનો આનંદ ઓછો નથી. લક્ષ્ય સુધી પહોંચાય કે નહીં,મંઝિલ મળે કે નહીં..પણ યાત્રા શરૂ થઇ શકી છે એની પ્રસન્નતા છે અને એ પ્રસન્નતા આપ સૌ સુધી પહોંચશે એવી શ્રધ્ધા સાથે અસ્તુ,,

અનેક મિત્રો, સ્વજનો, અને જીવનસાથીની હૂંફ અને સહકાર તો હમેશના.. એ સિવાય તો આગળ વધવું અશકય જ ને ? એમનો આભાર કયા શબ્દોમાં માની શકાય એની જાણ નથી.

નવભારત સાહિત્યના શ્રી જયેશભાઇનો એક  સારા પ્રકાશક તરીકે નહીં પણ ઉમદા માનવી તરીકેનો પરિચય, અનુભવ હમેશા અકબંધ જ રહ્યો છે અને રહેશે એની ખાત્રી છે.

આ શબ્દો આપણે ભીતરથી ભીના કરી રહે અને મારી જેમ જ સૌ ભાવકોના દિલમાં ઉજાસનું એકાદું કિરણ અવશ્ય ઝળહળી રહે એ પ્રાર્થના અને શ્રધ્ધા સાથે અસ્તુ..

નીલમ દોશી.

94277 97524

nilamhdoshi@gmail.com

https://paramujas.wordpress.com

મારા અન્ય પ્રકાશિત પુસ્તકો..

1 ગમતાનો ગુલાલ( ગુજરાતી  સાહિત્ય અકાદમી એવોર્ડ વર્ષ 2006 )

2 જન્મદિવસની ઉજવણી ( ગુજરાતી સાહિત્ય અકાદમી એવોર્ડ વર્ષ ..2008 )

3 દીકરી મારી દોસ્ત

4 અંતિમ પ્રકરણ.. ( નવલિકા સંગ્રહ  ગુજરાત સાહિત્ય પરિષદ દ્વારા ભગિનિ નિવેદીતા એવોર્ડ )

5 દોસ્ત, મને માફ કરીશ ને ? ( નવલકથા..કલાગુર્જરી મુંબઇ દ્વારા પ્રથમ પારિતોષિક વર્ષ 2014 )

6 દીકરો વહાલનું આસમાન

7 સાસુ વહુ ડૉટ કોમ

8 આઇ એમ સ્યોર..( વાર્તા સંગ્રહ )

9 અત્તરકયારી

10 જીવનઝરુખેથી

11 સાંભળીએ સાદ સર્જનહારનો

12 પરમ સખા પરમેશ્વરને..

13 પાનેતર ( લઘુકથા સંગ્રહ )

14 ડોટર માય ફ્રેન્ડ ( અન્ગ્રેજી )

15 અત્તરગલી

16..ભીતરે ટહુકયા મોર

17.. ચપટી ઉજાસ

18.. જીવનની ખાટી મીઠી..

19 સ્માઇલ પ્લીઝ..

20..ઇશ્વરના ઇ મેઇલ.

 

પરમ સખા પરમેશ્વરને..

 

મારા પુસ્તક પરમ  સખા પરમેશ્વરનું એક પ્રકરણ….32

રે મન , મૂરખ જનમ ગંવાયો,

કરિ અભિમાન વિષય  રસ રાચ્યો

શ્યામ સરન નહીં આયો..

 પ્રાર્થના એટલે કોઇના ઉદાસ હોઠ પર સ્મિત ફરકાવવું, કોઇની આંખના અશ્રુ લૂછવા.

  હે પરમાત્મા,  આવું સુંદર માનવ જીવન આપવા માટે તારો દિલથી આભાર અને પ્રણામ. જીવન એ તારા તરફથી મને મળેલું અણમોલ વરદાન છે. અને વરદાન તો  હમેશા સુંદર જ હોય ને ? તારા વરદાન સ્વરૂપ આ  દૈવી જીવનને સારી રીતે જીવવું એ તેનું સન્માન છે. આદર છે. એને ગમે તેમ વેડફીને તારું અપમાન મારાથી કેમ કરાય ?  

હે ઇશ્વર, મને એક વાત સમજાતી નથી. આજકાલ અહીં દરેક વ્યક્તિ કહેતી હોય છે કે હું બહું સંવેદનશીલ છું. જો ખરેખર આ સત્ય હોય તો ચારે તરફ આજે જે કલુષિત વાતાવરણ દેખાય છે એનું કારણ શું ? કદાચ સાચી સંવેદનશીલતા એટલે શું ? એની જ મને જાણ નથી ?  સંવેદનશીલ હોવું એટલે આસપાસની બધી જ વસ્તુઓ પ્રત્યે, છોડવાઓ,પ્રાણીઓ,આકાશ, નદી, પંખી, અને આપણી આસપાસના  તમામ લોકો પ્રત્યે લાગણી ધરાવવી,દરેક માટે સ્નેહ હોવો. તેમની લાગણી અનુભવવી, તેમની વ્યથામાં ભાગીદાર થવા મથવું, દરેકના સુખ, દુખમાં ભાગીદાર થવું એને જ  સાચું  સંવેદન કહેવાય ને ? પણ હે પ્રભુ, આવું  સંવેદન તો કયાંય દેખા દેતું નથી. હા, નાની નાની વાતમાં મારી ધાર્મિક લાગણી જરૂર દૂભાઇ જાય છે, કોઇ જરાક બે શબ્દ કહે ને હું ઉશ્કેરાઇ જાઉં છું, નાની વાતમાં હર્ટ થઇ જાઉં છું. પણ એને સંવેદન તો કેમ કહેવાય ? અન્ય માટે  લાગણી  અનુભવવી, એમની પીડામાં ભાગ લેવો  એ જ સાચું સંવેદન ને ?

સાચા સંવેદનની  અનુભૂતિથી રામાયણમાં વાલ્મીકિ રૂષિથી પહેલો શ્લોક આપોઆપ રચાયો છે. રામાયણમાં ત્રણ વખત ક્રૌન્ચ વધ થયો છે. તમસા નદીને કિનારે મૈથુન મગ્ન  ક્રૌન્ચયુગલ પર શિકારીએ તીર છોડયું ત્યારે એ જોઇ વાલ્મીકિનું હ્રદય દ્રવી ઉઠયું અને પરમ વ્યથાથી શબ્દો સરી પડયા અને રામાયણનો પહેલો શ્લોક પ્રાપ્ત થયો. બીજો..જયારે રાવણે સીતાહરણ કર્યું ત્યારે..અને ત્રીજો સીતાને સાચી વાત જણાવ્યા સિવાય લક્ષ્મણ વનમાં મૂકી આવ્યા ત્યારે.આને જ કહેવાય  સાચું સંવેદન ને ?

હે પરમાત્મા, મારી ભીતર દરેક માટે સાચા અર્થમાં સંવેદન જાગે, મને કોઇ પ્રત્યે દુર્ભાવ, દ્વેષ, પૂર્વગ્રહ ન રહે. વેર ઝેર,  બદલો લેવાની કોઇ ભાવના, સઘળૂં મારા હ્રદયમાંથી ખરી પડે અને તેને સ્થાને  સ્નેહ, કરૂણા, દયાની લીલી કૂપળો ફૂટી નીકળે એ મારી પ્રાર્થના.

હે કરૂણાસાગર, આ વિશ્વમાં જેઓ એક કે અન્ય કારણસર દુખી છે, હતાશ છે, જેમનું જીવન અભાવ, અને વિષાદથી ભરેલું છે તે દરેકનું દુખ તો હું દૂર નહીં કરી શકું એ મારી મર્યાદા છે. પણ તેમની પીડા, વ્યથા મારા ચિત્તને ખળભળાવી શકે, હું અન્યની પીડાનો અહેસાસ કરી શકું , એમને માટૅ તને પ્રાર્થના કરી શકું અને મારી આસપાસના લોકોને શકય તે રીતે મદદરૂપ બની શકું. તો કદાચ તારા આપેલા જીવનનો મેં આદર કર્યો ગણાય.

હે પ્રભુ, મારા વિચાર ને એટલા ઉદાર કર કે હું અન્ય માણસોનું દ્રષ્ટિબિંદુ સમજી શકું, મારી અઢળક લાગણીઓ બીજા તરફ પણ વહી શકે, બીજાઓને હું પ્રેમ કરી શકુ અને તેમના પ્રેમને ઝિલી શકું, વિશ્વના સૌન્દર્યને નીરખીને માણી શકું, મારી ચેતનાને એટલી સૂક્ષ્મ કર કે તારા તરફથી  અનેક વિધ રૂપમાં તારા તરફથી  આવતા સંકેતોને પારખી અને પામી શકું.

 હે પરમેશ્વર, જીવન એક યાત્રા છે. કેવળ શરીર યાત્રા નહીં, વિચારયાત્રા, કર્મયાત્રા, ભાવયાત્રા અને કલ્યાણ યાત્રા..મારી આ યાત્રામાં તારા આશીર્વાદની મને ઝંખના છે.

ચપટીક અજવાળું..

 તો લૌ તારા જગમગે, જો લૌ ઊગે ન સૂર,

તૌ લૌં જીવ કર્મ વશ ડોલૈ, જૌ લૌં જ્ઞાન ન પૂરક.

તારાઓ ત્યાં સુધી જ ઝળહળે જયાં સુધી સૂર્યનો ઉદય ન થાય. એ જ રીતે જીવ ત્યાં સુધી કર્મવશાત આંદોલિત થાય, જયાં સુધી જ્ઞાન પરિપૂર્ણ ન થાય.

 

 

 

 

 

 

 

અંતિમ વિદાયવેળા..

અંતિમ વિદાયવેળા…

લો,
ચાલો ત્યારે…
હળવા મળવાના
હરખ શોક
સૌ પૂરા થયા…
બસ…આ બે ચાર.
અંતિમ શ્વાસ..
ઉઘડે ઉજાસ પ્રાણોમાં..
ફરકાવી આછેરું સ્મિત
લો, શણગારી લઉં
આ અંતિમ વિદાયવેળા…

મજા આવી .
જીવી જવાની..
આ પરમ પળને યે
લઉં જીવી
આંખમાં ઓઢી..
આછેરી ઓળખાણનું સ્મિત,
સૌ સ્નેહીઓને..
કરી જાજેરા જુહાર..
લો, માણી રહું …
આ અંતિમ વિદાય વેળા.

મારી છબીને કયાં છે ખપ ?
હાર સુખડ કે ફૂલ ગુલાબનો ?
જુઓને.
આ અંતિમ શ્વાસ…
પણ કયાં ઓછા સુરભિત ?
આ અક્ષત,કુમકુમ ચોખા..
લો, વધાવી લઉં..
આ અંતિમ વિદાયવેળા..

આત્મા છે અમર..
જાણ છે મને એની,
ગીતાપાઠ કે ગરુડપુરાણ
કે કોઇ ભજન કીર્તનનો
મને કયાં છે કોઇ ખપ ?
મનગમતું એકાદ ગીત..ગઝલ
ગુનગુનાવી,
લો ઝંકારી લઉં..
આ અંતિમ વિદાયવેળા…

બેસણા કે પ્રાર્થનાસભા,
સાચી ખોટી શ્રધ્ધાંજલિઓનો,
ઠાલા આશ્વાસનો,
શોકથી મઢયા
મહોરા ઓઢયા ચહેરાઓ.નો
મને કયાં છે કોઇ ખપ ?
તુલસીકયારે..પ્રગટાવી
એક નાનુ શુ કોડિયું..
લો,અજવાળી લઉં..
આ અંતિમ વિદાયવેળા…

બસ..એકાદ ક્ષણ..
આપમેળે આંખો
થાય જરીક ભીની..
કો’ પાંપણે ચમકી રહે
બે બુંદ છાના..
એકાદ ક્ષણ..

તરવરી ઉઠે

કો’ કીકીઓમાં..
છબી મીઠી સ્મૃતિઓની
અને બસ..
પરમ શાંતિથી..
મીંચી જાઉં આંખો…
ને છલોછલ..
આ અંતિમ વિદાયવેળા…

સંબંધોની પરિભાષા.

 

સંબંધોની પરિભાષા..નવચેતનના દિવાળી અંકમાં પ્રકાશિત..2015

 

સંબંધોની પરિભાષા વિશે લખવાનું આપનૂં આમંત્રણ મળ્યું. તો મને સમજાતી પરિભાષા વિશે મારા વિચારો..

 

જયાં તું બાંધે મને કે, હું બાંધુ તને,

નક્કી એ જ છે ખરું બંધન..સંબંધ..

સમ બંધ..જે બંધન બંને તરફ સરખું છે તે સંબંધ..

 ગર્ભનાળ સાથે શરૂ થતા સંબંધો, લોહીમાં ધબકતા સંબંધો કે શ્વાસ જેટલા જરૂરી બનતા સંબંધો..દરેક સંબંધો એક સાથે અનેક પરિપ્રેક્ષ્યમાં જિવાતા રહે છે. અને કદાચ એથી જ આ એક શબ્દ..સંબંધ વિશે સદીઓથી  કેટકેટલું લખાતું રહે છે..કોઇ પણ પેપર..કોઇ પણ મેગેઝિન..દરેકમાં સંબંધ વિશે કશુંક લખાણ..કોઇ વાર્તા..કોઇ કાવ્ય, જરૂર હશે જ…શા માટે ? કેમકે સંબંધની સીધી નિસ્બ માણસ સાથે છે. માણસ  સંબંધોના અનેક પરિમાણમાં જીવતો હોય છે. ખાટા કે મીઠા..સારા કે નરસા..વિવિધ  સંબંધોમાં તેનું જીવન ગોઠવાતું રહે છે..તો કદી વિખેરાતું રહે છે. માણસને સંબંધ વિના ચાલતું નથી કે ચાલવાનું નથી.. વિશ્વમાં આપણે સૌ એકલા આવ્યા છીએ અને એકલા જવાનું  છે એ વાત સો ટકા સાચી..પરંતુ એકલા જિવાતું નથી એ વાત પણ એટલી જ સાચી છે.

 

માણસને માણસ વિના ચાલતું નથી અને ચાલવું પણ ન જોઇએ.

હો ભલે સાચો કે ખોટો તો યે માણસ હમેશા મળવા જેવો. અને એક માણસ બીજા માણસને મળે ત્યારે બંને વચ્ચે આપોઆપ બંધાય છે એક સંબંધ..જીવનની શરૂઆત જ સંબંધથી થાય છે. બે વ્યક્તિના સંબંધથી એક નવા જીવનું સર્જન થાય છે. એક શિશુ કેટકેટલા સંબંધોને સાથે લઇને જ અવતરે છે.

પછી ધીમે ધીમે  સંબંધોનુ વિસ્તરણ થતું રહે છે.જે જીવનની આખરી પળ સુધી ચાલતું રહે છે.

લોહીના સંબંધ સિવાય પણ જીવનમાં અનેક સંબંધો ઉગતા રહે  છે તો  કયારેક આથમતા પણ હોય છે.

સંબંધોને સાચવવા, ઉછેરવા, એ એક આગવી કળા છે. એ કળા જેને સાધ્ય છે..એ માણસ કયારેય..કોઇ પણ સંજોગોમાં એકલતા અનુભવતો નથી..ગમે તે સંજોગો વચ્ચે પણ માનવી બે ચાર સાચુકલા સંબંધોથી ટકી રહેતો હોય છે.

 

કોઇ કહે છે જે સંબંધોને સાચવવા પડે,જેનો ભાર લાગે એવા સંબંધોનો કશો અર્થ નથી.પણ સામાન્ય રીતે જૂજ અપવાદ સિવાય વત્તે ઓછે અંશે દરેક સંબંધને જાળવવો ને જીરવવો પડતો હોય છે.

સંબંધોના સમીકરણમાં, આવે મોટી બાધા,

વહાલ ઉમેરી આપો અમને, બાદ કરી દો વાંધા.. ગૌરાંગ ઠાકર..    

સંબંધોના સમીકરણમાં  ચપટીભર વહાલ ઉમેરાય તો બધા વાંધા વચકાઓ આપોઆપ પાનખરમાં ખરતા પર્ણની માફક ખરી પડે છે. અને સંબંધોમાં   વાંધા વચકા રહે ત્યારે સંબંધો સુવર્ણની માફક ચળકી ઉઠે છે. અને કસોટી ના સમયે પણ  સો ટ્ચના સોનાની માફક ઝગમગી રહે છે. દરેક  સંબંધો  લોહીના હોય એવું જરૂરી નથી. સંબંધો લાગણીના હોય, મૈત્રીના હોય, પડોશીના હોય  વહાલના હોય કે સાચી સમજણમાંથી પાંગર્યા હોય.

ચાલો, મળીએ કોઇ કારણ વિના;

રાખીએ સંબંધ કોઇ સગપણ વિના..”

કોઇ કારણ વિના મળવું ગમે.. હોંશે હોંશે મળવાની ઇચ્છા થાય એવા સંબંધો જીવનમાં કેટલા ? અને એવા સંબંધો જેને મળ્યા હોય આજના જમાનામાં  નસીબદાર કહેવાય નેઅમુક સંબંધોને કોઇ નામ નથી હોતું. હોય છે ફકત એની સુવાસ  સુવાસ જેને સાંપડે છે એનું જીવન સભર બની રહેતું હોય છે.

જીવનમાં માનવીની આસપાસ સંબંધોના અનેક જાળાઓ, અનેક તાણાવાણાઓ ગૂંથાતા રહે છે. કોઇ સંબંધ તેને પિંજરની જેમ બંધનરૂપ લાગે છે. તો કોઇ સંબંધો ભારરૂપ લાગે છે. કોઇ સ્વાર્થી લાગે છે તો કોઇ ફૂલ જેવા સુવાસિત લાગે છેદરેક સંબંધમાં એક વાત હમેશા સાચી રહે છેઅને તે છે..સમાધાન. જીવનમાં દરેક સંબંધમાં કોઇને કોઇ તબક્કે માણસે સમાધાન કરવું પડતું હોય છે. કોઇને ઓછું તો કોઇને વધારે. સમાધાન કર્યા સિવાય કોઇ સંબંધ લાંબુ ટકી શકે નહીં. કોણે અને કયારે,કઇ બાબતમાં, કેટલું સમાધાન કરવું દરેક વ્યક્તિ અને સંજોગો કે સમય પ્રમાણે અલગ હોય છે. એમાં કોઇ સર્વસામાન્ય નિયમ હોઇ શકે નહીં.

સાંપ્રત સમયમાં વૃધ્ધાશ્રમોની વધતી જતી  સંખ્યા શું સૂચવે છે ? એ કોઇ મા બાપનો દીકરા  વહુ સાથે નો સંબંધ તૂટયાનું જ  પ્રતીક છે ને ?

ગમે તેવા અંગત, નિકટના સંબંધમાં પણ એક મોકળાશ, થોડી સ્પેશ હોવી જરૂરી છે. એક અદકેરું અંતર જાળવતા આવડે તો સંબંધો પાંગરી શકે. જેની સાથે સંબંધ હોય તેની દરેકે દરેક વાત જાણી લેવાનું કુતૂહલ યોગ્ય નથી.માણસ માત્રની ભીતરમાં એક એકદમ અંગત, સાવ પોતીકો ખૂણો હોય છે. જે એની સાથે જ અગ્નિમાં સ્વાહા થઇ જતો હોય છે. એના એ અંગત ખૂણાના હક્કનો આદર, એનો સ્વીકાર એ  સાંપ્રત સમયમાં દરેક સંબંધની આગવી જરૂરિયાત હોય છે.

કયાંક વાંચેલી સુંદર પંક્તિ યાદ આવે છે..

છે બધા નજદીકના સંબન્ધ ભરતીને લીધે

ઓટ આવી કે તરત આઘા કિનારા થઇ ગયા.

આવા તકલાદી સંબંધો પારખવા કંઇ અઘરા નથી હોતા. સૂર્યમુખી કે રાતરાણીની જેમ

સમય જોઇને ઊગતા સંબન્ધોને પણ જીવનમાં ઘણી વાર એક કે બીજા કારણસર નિભાવવા પડતા હોય છે.

દરેક સંબંધની એક ચોક્કસ સરહદ હોય છે. સરહદ પર  જયારે સ્વાર્થ હાવિ   થાય ત્યારે સંબંધોનુ ભાવિ ડામાડોળ બનતું હોય છે.  

બાકી કોઇ પણ માણસ સાવ ગમે એવુ તો કેમ બને એવુ તો કેમ બને? માણસ સામે મતભેદ હોઇ શકેપણ એ મતભેદને એનેસ્થિયા આપતા રહીને મનભેદમાં ન પરિણમે એ શીખવું રહ્યું. કોઇ પણ  સંબંધોમાં એકમેકની ખામીઓ તરફ આંખમીંચામણા કરવા અને ખૂબીઓ તરફ નજર રાખવી. એ સંબંધોને સાચવવાનું સૂત્ર ગણી શકાય. ધૂમકેતુનું સદાબહાર વાકય કદી ભૂલવા જેવું નથી. માણસ પોતાની દ્રષ્ટિ છોડીને અન્યની દ્રષ્ટિએ જોતા શીખે તો અડધું જગત શાંત થઇ જાય.સંબંધમાં અન્ય પાસેથી આપણે જે આશા રાખતા હોઇએ..એવી જ આશા અન્યની પણ આપણી પાસેથી અવશ્ય હોય છે એ યાદ રાખીને એ મુજબ વર્તવું રહ્યું.

પ્રખર ચિંતક ગુણવંત શાહના શબ્દોમાં કહું તો ..કેટલાક સંબન્ધો ડ્રોઇંગરૂમ જેવા પહોળા પણ પહોંચી શકાય તેવા. કેટલાક કીચન જેવા..સ્વાદ કરતા વઘારનો મહિમા વધારે. કેટલાક કીચેન જેવા ગોળગોળ ફેરવી શકાય અને વળી લટકતા..કેટલાક બાલ્કની જેવા, જયાં સ્પેશીયલ એસી મૂકાવવાની જરૂર  પણ નહી. જયાં હવા અને ખુશ્બુ બંનેનું આગવું સ્થાન હોય.

માનવી કોઇની સંગાથે હોય ત્યારે સભર હોય છે.   ફરવા જવા માટે કે કોઇ પણ તહેવાર આવે ત્યારે આપણે અન્યની કંપની અવશ્ય શોધતા હોઈએ છીએ. અનેક વાર એવું બનતું જોવા મળે છે કે કોઇ માણસ પોતાના મિત્રોમાં કે બહાર ખાસ્સો લોકપ્રિય હોય પણ પરિવાર પ્રિય નથી હોતો.  એને બહારના લોકો સાથે સંબંધ જાળવતા આવડે છે પણ પરિવારના લોકો સાથે નહી. કારણ  પરિવારને, આપણી નિકટની વ્યક્તિઓને આપણે ટેઇકન ફોર ગ્રાન્ટેડ લેવાની ભૂલ કરતા હોઇએ છીએ. 

ઘણી વખત કોઇ પણ જાતની અપેક્ષા વિના અનેક  સંબન્ધ રચાતા હોય છે.પણ આખરે માનવી માત્રનો પિંડ ભાવનાના અર્કથી બંધાયેલો હોય છે.સમયની સાથે વત્તે ઓછે અંશે અપેક્ષાઓ એમાં આપમેળે ઉમેરાય છે.અને એ પૂર્ણ ન થાય ત્યારે સંબંધમાં કડવાશ ભળવાની જ કે તિરાડ પડવાની.

સંબન્ધના સરોવરમા લહેરિયા લેતા પંકજોની જેમ કેટલાક સંબન્ધો ખીલે છે..સુવાસ ફેલાવે છે. તો કેટલાક અકાળે કરમાઇ જાય છે. આનન્દને બદલે ભારરૂપ બની જાય છે. ઔપચારિક બની રહે છે. દરેક સંબન્ધો વિચાર કરીને બન્ધાતા નથી. પોતીકા સંબન્ધો જીવનભરની લહાણ છે. આવા સંબન્ધોમા અમાસને અવકાશ હોતો નથી. એમા પૂર્ણિમાનો પ્રકાશ હોય છે.

પોતે મુકત રહે અને સંબંધિત વ્યક્તિને પણ મુકત રાખે,મોકળાશ અર્પે એવા સંબન્ધોની સૂક્ષ્મતા, સંકુલતાનો મહિમા અલગ હોય.

કેટલાક સંબન્ધો ધીમી ધીખતી ધૂણી જેવા.સમયની રાખ ભલે વળી હોય પણ અંદરથી ઝગતા હોય..જીવંત હોય.સૂકી નદીને ખોદો તો અંદર ભીનાશ અચૂક દેખા દેવાની.અનેક સંબંધો એવા હોય છે જયાં રોજ રોજ સ્થૂળ રીતે મળવાની, વાતો કરવાની કે એવી કોઇ ઔપચારિકતાની  જરૂર નથી પડતી. વરસો પછી પણ આવા સંબંધોનું સૌન્દર્ય  એવું જ લીલુછમ્મ રહેતું હોય છે.સમયનો ઘસારો આવા સંબંધોને નથી લાગતો. આવા સંબંધો જીવનની સાચી મૂડી બની રહે છે.

 

જીવનની ઊભી વાટે અનેક સંબન્ધો રચાય છે. દરેકનુ આગવુ મૂલ્ય.આપણે ઋણી છીએ..હવાની પ્રત્યેક લહરના, જળના દરેક બુન્દના, તેજની દરેક લકીરના, આકાશના પ્રત્યેક અંશના, ધરતીના એક એક કણના, પાંચે તત્વોનુ એક્સાથે હોવું તો આપણુ હોવુ છે.

જીવનમાં માનવી માત્રને ગરજ હોય છે.. પ્રેમ અને આનંદની.. અને  એ મળી શકે કોઇ સાચુકલા સંબંધોની સુવાસમાંથી..

આટલા બધા સંબંધ એને કેમ કરી ચાખુ ?

 શબરીની જેમ એક પછી એક બોરને ચાખુ.”

પણ મને લાગે છે દરેક સંબંધને ચાખવા, માપવા, પ્રમાણવાની જરૂર નથી હોતી.સંબંધને  માપવાનું છોડીને બસ માણીએ. દરેક સંબંધ ફૂટપટ્ટીનો મોહતાજ નથી હોતો. કે ન હોવો જોઇએ. કારણ વિના  મળવાનું મન થાય. એવા સંબંધોને સલામ.

અંતમાં સુરેશ દલાલના શબ્દમાં એટલું કહેવું જરૂર ગમશે.

કયારેક સારો લાગે,  કયારેક નરસો લાગે 

તો યે માણસ મને હૈયાસરસો લાગે..

ના,ના, નહી ધિક્કારવા જેવો, માણસ અંતે  ચાહવા જેવો.

ખૂણા ખાંચા હોય છતાં યે,  માણસ તો

ગીત ગઝલમાં મન મૂકીને ચાહવા જેવો..

માણસ તો માણસના જેવો .. જેવો તેવો હોય છતાં યે

સાચા દિલની વાહ વાહ જેવો.

માણસ અંતે ચાહવા જેવો..

કે પછી હરીશચન્દ્ર જોશી કહે છે તેમ

 

ભૈ, વાન્ધા વચકા નહી સારા,

વેંત એકનું જીવતર લૈને

 નીકળી જાવું પરબારા..

યેસ..સંબંધોમાંથી પણ વાંધા વચકાને દેશવટો આપતા શીખીએ તો સંબંધો આપોઆપ મહેકી ઉઠશે.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

એક અધૂરો ઇંટરવ્યુ..

એક અધૂરા ઈંટરવ્યુ પરથી દેવિકાબહેને લખેલ એક સુંદર મજાની કવિતા..
આપને જરૂર ગમશે જ.
(નીલમબેન દોશીના અતિઉત્તમ એકાંકી નાટક ‘અધૂરો ઇન્ટરવ્યૂ’ના વાંચનથી પ્રભાવિત થયેલાં દેવિકાબહેન ધ્રુવની એ નાટક ઉપર આધારિત આ છંદબદ્ધ રચના છે. એ નાટકનો ટૂંક સાર આ પ્રમાણે છે : ‘એક નવયુવાન પત્રકારને પહેલો ઇન્ટરવ્યૂ વડલાનો  લેવાનો થાય છે ! પહેલા દિવસે જરૂરી પ્રશ્નોત્તરી પછી વડલો એ યુવાનને બીજા દિવસે બોલાવે છે. આ દરમ્યાન વડલાને ઘણી બધી કથનીઓ સાંભરે છે. છેવટે એ જગતને એક મહાન સંદેશ (સર્જનહાર પરની શ્રધાના દીપને જલતો રાખવાનો) આપવા તૈયાર થાય છે. પરંતુ યુવાન પત્રકાર બીજા દિવસે આવે તે પહેલાં તો વૃક્ષને કાપી નાંખવામાં આવે છે અને ઈન્ટરવ્યુ અધૂરો રહી જાય છે.’ નીલમબહેને  આ નાટક દ્વારા  એકથી વધુ ઉંચેરા સંદેશાઓ જગતને પહોંચાડ્યા છે. દેવિકાબહેનનો મૂળ નાટક ઉપરનો આ છંદબદ્ધ પ્રયત્ન સરાહનીય છે. ‘વેગુ’ને આ કૃતિ પાઠવવા બદલ તેમને ખૂબ ખૂબ ધન્યવાદ. – ‘વેગુ’ સાહિત્ય સમિતિ)

એક અધૂરું કથન..
(મંદાક્રાંતા)
રે વૃક્ષોને, કરવત થકી, કાપીને છેદી દીધાં;
લાગ્યા ઘાથી, ઢળી પડી પછી, પ્રાણ છોડી જ દીધા.
(વૃક્ષોનું વર્ણન ) ( અનુષ્ટુપ )       
છોરું એ ધરતીના ને,  ભેરુ એ વનનાં હતાં.
વ્યોમ ને ભોમ શાળામાં, રોજે એ ભણતાં હતાં.
( હરિગીત )
ડાળો પરે પંખી તણા માળા મઝાના સોહતા,
મીઠા ટહૂકા કાનમાં એના સદાયે ગૂંજતા.
હો ટાઢ કે હો તાપ વા વર્ષા અને વંટોળ હો,
એ ગામના આબાલવૃધ્ધોના શિરે છાંયો હતા.
( શાર્દૂલવિક્રીડિત )      (વૃક્ષોની ખાટીમીઠી યાદોની વાત )
યાદોના ઘનઘોર મેઘ ઊમટ્યા, જૂના પટારા ખુલ્યા,
નાનાં માસુમ બાળકો અહીં રમ્યાં,પ્રીતે જુવાનો ઝુલ્યા;
પુત્રોથી વિખૂટી પડેલ જનની, હૈયાવરાળો વહી,
કાળી રાત અહીં અજાતશિશુની,તીણી જ ચીસો સહી…
 ( મંદાક્રાંતા )
કાળી યાદો મનથી નીસરી, મીંચી આંખો નિતારે,
મીઠી યાદો સઘળી લઈને નેણ બંને પલાળે.
નારી પ્રેમે હસતી અહીંયાં, ફૂલ કેવાં ચઢાવે,
હિન્દુબંધુ અવર ભગિની હાથ રક્ષા મઢાવે.           ( અહીં ‘અવર’ એટલે હિન્દુ નહિ તે.)
                                                                 ( હિન્દુ-મુસ્લીમ ભાઈબેનની વાત છે.)
(અનુષ્ટુપ ) 
હૈયે ખુશી ધરી એવી, વટવૃક્ષ હસી રહ્યું.
મળે માનવ આજે તો, લ્હાણી કાજે રટી રહ્યું.. 
( મંદાક્રાંતા )
ત્યાં તો આવી,પરિજન વળી,પાન ફેંદી જ દીધાં,
એ વૃક્ષોને, ધડ પર પછી, કાપી છેદી જ દીધાં,
લાગ્યા ઘાથી, ઢળી પડી નીચે, હૈયુ વીંધે અરે આ !
સંદેશો તે મધુર જીવનો કોઈ પામી શકે ના !!