એ જમાના ગયા..

જમાના ગયા.

 ‘હવે તારા ચિતરામણ બંધ કર. જિંદગી આખી કર્યા. હવે આમ પણ ઘરનું કામ શરૂ કરવાનું છે. તારી બધી મહેનત નકામી જશે. દેવુ દિવાળી પર આવે તે પહેલાં ઘર પાકું કરાવી લેવું પડશે ને ? હવે તારા ગાર માટીના ચિતરામણ તેને થોડા ગમવાના ? ‘

દેવુ નાનો હતો ત્યારે બધા રંગો તેને બહું ગમતા. તેથી મને થયું કે આવે છે  તો…’

અરે જમાનો આખો બદલાયો છે. ત્યારે આપણે સમય પ્રમાણે રહીએ તો કયાંય ફેંકાઇ જઇએ. રમેશભાઇએ અનુભવનું સત્ય ઉચ્ચાર્યું. ‘ પાંચ વરસે અમેરિકાથી આવતો તારો દીકરો તારા ઘરમાં પાંચ દિવસ પણ  નહીં ટકે..

 

ભૂલી ગઇ ? બાજુવાળા શિવલાલ માસ્તરનો દીકરો અમેરિકાથી મહિના માટે આવ્યો હતો..પણ બે દિવસમાં બહાનું કાઢીને ભાગી ગયો હતો.

આવા ઘરમાં તમે રહી કેમ શકો છો ? આમાં કેટલા જંતુઓ..બેકટેરીયા હોય કંઇ ખબર પડે  છે ? ‘ યાદ છે નેઆવું કેટલું યે ભાષણ કરીને રોકાયો નહોતો. ના,ના, હું એવું નહીં થવા દઉંહું તો મારા દેવુને ગમશે કરીશ. આખી જિંદગી ભલે બદલાયાહવે બદલાઇશું. ‘ ’ તો એના દીકરાને એના સાસરે રહેવું હતું. તેથી બધા  ઉધામા હતા..મારો દેવુ એવો થોડો છે ? ‘

બધી માને એવું લાગતું હોય છે. પણ સો વાતની એક વાત.!

આપણે દેવુને એવું કંઇ બોલવાનો મોકો નથી આપવો નેકોઇ જોખમ મારે નથી લેવું. બધું  તેને ગમે તેવું કરી નાખીશુંપછી તો રહેશે ને ? તું જોજે ને આખા ઘરની સિકલ બદલી નાખીશ. હું કંઇ શિવલાલ માસ્તરની જેમ જૂનાને વળગી રહું એવો નથી. ’

હા, અને પાછો તેનો સાત વરસનો દીકરો પણ ભેગો આવે છે. વહુને રજા નથી મળીએટલે નથી આવતી. ફોનમાં રોહન મને કહેતો હતો..બા, હું તમારું ઘર જોવા આવું છું. ‘ પૌત્રની વાત યાદ આવતા નીતાબહેનનો અવાજ ગળગળો થઇ ગયો.

 

તો રમેશભાઇની આંખો પણ કયાં કોરી રહી શકી હતી ?

પતિ પત્ની એકબીજા સામે ધૂંધળી આંખોએ મૌન બની જોઇ  રહ્યા.

 જરાવારે સ્વસ્થ થઇ ને રમેશભાઇ બોલ્યા, ‘ એટલે તો ઘર  સરખું, એટલે કે દેવુને ગમે તેવું કરાવવાનું નક્કી કરી નાખ્યું. આજકાલના છોકરાઓને જૂનવાણી થોડું ગમેએમને તો બધી સગવડ જોઇએ.

અને દેવુએ  તેના દીકરાને કેટલીયે અને કેવી વાતો ઘર વિશે કરી હશે..તેથી તો નાનકડા રોહને મને ફોનમાં કહ્યું હતું ને કે

 “ દાદા, તમારું ઘર જોવું છે. મને પપ્પાએ કેટલી બધી વાતો કરી છે !  “

  દેવુએ મોટી મોટી વાતો કરી હોય અને પછી આવું ઘર જુએ તો..? ના..ના..મારા દીકરાને જરાયે ઓછું આવે એવું  હું નહીં થવા દઉં…’

 સાત વરસના પૌત્ર રોહનને પહેલીવાર જોવા મળશે..તેની મીઠી કલ્પનામાં  પતિ પત્ની બંને ખોવાઇ  રહ્યા.પાંચ વરસ પહેલાં દીકરો એકલો આવ્યો હતોઆજે  હવે દીકરા સાથે મૂડીના વ્યાજ જેવો પૌત્ર પણ  આવતો હતો. બંનેના હૈયામાં હરખ છલકતો હતો. દેવાંગ કયારેક  રોહન સાથે ફોનમાં વાત કરાવતો. પણ જોવા તો હવે મળશે. પૌત્રને  પોતે શું આપશે..કયાં લઇ જશે, તેને શું ગમશે, શું નહીં ગમેતેની ચર્ચામાં દાદા, દાદી  મશગૂલ થઇ ગયા.

પૈસાનો કોઇ પ્રશ્ન હતો નહીં તેથી ઘરનું કામ ઝપાટાબંધ થવા લાગ્યું. રમેશભાઇ માથે રહીને દેખરેખ રાખતા.

 કારીગરોને કહેતા રહેતા..

જોજો, કયાંય કચાશ રહેવી જોઇએ હોં. મારો દેવુ..મારો દીકરો અમેરિકાથી આવે છે. તેને ગમે એવું કામ  થવું જોઇએ.પૈસા પૂરા લેજો પણ મને કામમાં વેઠ નહીં ચાલે..હા, કહી દઉં છું. મારો દેવુ આવે છે..

અને મારો દેવુ કંઈ માસ્તરના દીકરાની જેમ બે દિવસ નહીં.. તો પૂરો મહિનો રોકાવાનો છે. માસ્તર બિચારા સુધરી શકયા નહીં. પછી બિચારા દીકરાનો શું વાંક ? સગવડોથી ટેવાઇ ગયો હોય એટલે આવામાં રહી શકે ને ? પણ હું કંઇ એવી ભૂલ થોડો કરું ?

રમેશભાઇ પોતાની જાતને સધિયારો આપતા હતા  કે પછી…..

 દીવાલો પર વરસોથી ટહુકતા મોર,પોપટ અદ્રશ્ય થવા લાગ્યા. તેની જગ્યાએ લીસી સપાટ, ચમકતી..ડીસ્ટેમ્પરવાળી દીવાલો શોભી ઉઠી. નીતાબહેન મૌન રહી પતિની ધૂન જોઇ રહેતા.

પુત્રના રૂમનું તો ખાસ ધ્યાન રાખ્યુંવરસો સુધી સાચવેલ તેનું નાનું ટેબલ..જેના પર દેવુએ જાતજાતના રંગીન સ્ટીકરો ચોંટાડેલ હતા. જે  બધા હવે અડધા ફાટી ગયા હતા. તો પણ નીતાબહેનને દીકરાની યાદગીરી માનીને આજ સુધી સંભાળી રાખ્યા હતા. તે કચવાતે મને કાઢી નાખ્યાતેની જગ્યાએ સરસ મજાનું મોટું સનમાઇકાનું ટેબલ અને  કાચનો મજાનો  ફલાવરવાઝ ગોઠવાઇ ગયા. એક ખૂણામાં પડેલ નાનકડો લાકડાનો કબાટ.. હતો જેને દેવુ પોતાનીજાદુઇ પેટી ‘  કહેતો. તેમાં અત્યાર સુધી તેણે ભેગી કરેલ રંગીન લખોટીઓ., જાતજાતના ચિત્રો, સાપસીડીની ઘસાઇ ગયેલ રમત, રંગ ઉખડી ગયેલ તેના પાસાઓ, લાકડાનો ઝાંખા થઇ ગયેલ રંગવાળો ભમરડો, પતંગની ફિરકીમાં વીંટાયેલ થોડો ગુલાબી દોરો, તૂટી ગયેલ પૈડાવાળી બે ચાર નાની મોટરો..કેરમની થોડી કૂકરીઓ, કપડાના ગાભાનો બનાવેલ એક દડો, ચાન્દામામા માસિકના વરસો પહેલાના થોડા અંકો..જેના જીર્ણશીર્ણ થઇ ગયેલા  પાનાઓ હવામાં ફરફરી રહ્યા હતા. આવો કેટલોયે ભવ્ય અસબાબ અત્યાર સુધી નીતાબહેને દીકરાના સંભારણા તરીકે જીવની જેમ જાળવી રાખ્યો હતો. માયા છૂટતી નહોતી. આજે બધું ભંગારમાં આપી દેવાનું હતું. હવે યાદો નકામી બની ગઇ હતી ?

માનવી પણ આમ એક દિવસ નકામો..ભંગાર બની જતો હશે  ને ? બધું સાફ કરતા નીતાબહેનને જાણે અંદરથી કોઇ સાદ સંભળાઇ રહ્યો હતો.. કોઇ તેને રોકી કે ટોકી રહ્યું હતું કે શું ? કે પછી ભણકારા ?  ‘

બા, મારી બધી કીમતી વસ્તુઓને  કયારેય હાથ નહીં અડાડવાનો હોં. એમાં તને કંઇ ખબર પડે..તું  મારું બધું  આડુંઅવળું કરી દે છે. ભલે ધૂળ ખાતું..હું મારી જાતે સાફ કરીશ. ‘

કોણ બોલ્યું ? નીતાબહેનને વહેમ આવ્યો દેવુ આવી ગયો કે શું ? તો દેવુના શબ્દો ક્ષણે પોતાને કેમ સંભળાયા ?

ભણકારા તો..! તેમની આંખો પુત્રની યાદમાં છલકી આવી. વરસો પહેલા કયારેક પોતે કબાટ સાફ કરવા લેતી તો દેવુ પોતાને કેવો ખીજાતો..આજે પણ  ખીજાય છે કે શું ? ના..આજે..તો બધું  કચરો..ભંગાર બની ગયો હતો..ભારે હૈયે, હળવે હાથે તેમણે મન મક્કમ કરી સાફસૂફી આદરી.

પતિએ ખાસ સૂચના આપી હતી.કે  દેવુનો રૂમ બરાબર સાફ કરવાનો છે

મહિનામાં તો ઘર અને આંગણું જાણે નવો અવતાર ધારણ કરી શોભી ઉઠયા. ફળિયામાં નવો બાથરૂમ અને કમોડ બનાવ્યા હતા. જો કે કરવા જતાં વરસોથી ફળિયામાં ઉભેલ..સુખ દુ:ખના સાક્ષી અને સાથી બની રહેલ  નીલગીરી અને આસોપાલવના ઝાડ કાપવા પડયા હતા. તેનો  રંજ ઓછો નહોતો. રમેશભાઇનો જીવ ખૂબ કચવાયો હતો. પરંતુ મનમાં સતત એક રટણા હતી..

શિવલાલ માસ્તરના છોકરાની જેમ કયાંક દેવુ પણ…….!

 રમેશભાઇ આગળ વિચારી શકયા. ઘરમાં ડાઇનીંગ ટેબલ, સોફા, અને ખાટલાની જગ્યાએ ડબલ બેડનો મસમોટો પલંગ આવી ગયો. કયાંય કોઇ કચાશ રહેવી જોઇએ..દેવુને લાગવું જોઇએ કે હવે અહીં પણ બધું સુધરી ગયું છે. તેને રોકાવું ગમવું જોઇએ..ફરીથી આવવાનું મન થવું જોઇએ..પોતે બધું ચકાચક કરી નાખશે. ઘરમાં જૂની મોટી લાકડાની આરામ ખુરશી જે પોતાને અતિ પ્રિય હતી..હમેશા સાંજે ફળિયામાં નાખીને તેમાં બેસતી વખતે તે હાશકારો અનુભવતા. આજે તેનો મોહ પણ જતો કર્યો. ના, જૂનુ કંઇ જોઇએ..સગડી ચૂલા તો કયારના નીકળી ગયા હતા. જૂના ફાનસ ઘરના માળિયામાં ઘા ખાતા હતા..તે પણ ભંગારમાં ગયા..હાશ ! ચારેતરફ નજર ફેરવી એક હાશકારો નાખી રમેશભાઇ પહેલીવાર સોફામાં ગોઠવાયા..થોડું અડવું તો લાગ્યુ. પરંતુ દેવુને ગમશે. બસ એક ધૂને

 મનમાંથી બધો રંજ  તેમણે પ્રયત્નપૂર્વક કાઢી નાખ્યો.

નીતાબહેન તો પતિની ધૂન મૌન રહીને જોઇ રહેતા હતા. કયારેક તેમનાથી એક નિ:શ્વાસ નખાઇ જતો હતો. પણ….. !

ઘરનું કામ પૂરું થતાં મન ખાવાપીવાની વાત પર પહોંચ્યું. પત્નીને બોલાવી બધી સૂચનાઓ અનેકવાર કહી સંભળાવી.’ તારી ગોળપાપડી, ચેવડા અને મગજની લાડુડી, શક્કરપારાબધું ભૂલી જએ. પાછી હરખપદુડી થઇને

  “  મારી ગોળપાપડી બહુ સરસ બને છે..દેવુને બહુ ભાવે છે….!  “ બધી જૂની પુરાણી  વાતો ભૂલી જજે. માણસે સમયની સાથે જીવવું જોઇએ..શું સમજી ? હવે તેને એવું બધું ખાવાની આદત હોય તે યાદ રાખજે

નીતાબહેન શું સમજે ? બાઘાની જેમ  પતિ સામે જોઇ રહ્યા.

 દીકરા માટે ઘરમાં મેગી, નુડલસના પેકેટો, તૈયાર જયુસના પેક..જાતજાતના ડબલાસૂપના પેકેટ વિગેરે બાજુના શહેરમાંથી મગાવવાનું પણ ભૂલ્યા નહીં. બટર,ચીઝ, સોસ,જામના પેકેટ ઘરમાં ઠલવાઇ ગયાતો રોહન માટે કેડબરી પણ કેમ ભૂલે ? દેવુ અહીં હતો ત્યારે તેને લીલા નાળિયેર અને ગોટીવાળી સોડા પીવાની બહું આવતી. રમેશભાઇને થોડા લીલા નાળિયેર લાવી રાખવાનું મન તો થયુંલેવા પણ ગયા.પરંતુ આવ્યા ત્યારે નાળિયેરને બદલે હાથમાં સોફટડ્રીંકસની બોટલો..થમ્સ અપ, કોક અને પેપ્સી હતાનીતાબહેન બોટલોને તાકી રહ્યા.

 હવે તો એક દિવસ..બસ એક દિવસ..કાલે તો દેવુ અને નાનકડા રોહનથી આંગણું કલરવ કરી રહેશે. એક મહિનો..પૂરો એક મહિનો ઘર ગૂંજી રહેશે. દેવુ કંઇ શિવલાલ માસ્તરના દીકરાની જેમ થોડો બે દિવસમાં ભાગી જશે ?

 દેવુ સાથે નાનપણમાં રમતા હતા તેમ પોતે રોહન સાથે પણ બેટ બોલથી રમશે. ’ના, ના, થોડો એમ ધૂળમાં રમવાનો છે ? દેવુ સાથે તો પોતે હાથમાં ધોકાનું બેટ અને દડો લઇને ક્રિકેટ રમતા હતા. ધૂળવાળો દડો દેવુ કેટલીયે વાર ચડ્ડીમાં લૂછતો રહેતો. અત્યારે પણ તેમની સામે જાણે નાનકડો દેવુ દડો લૂછતો દેખાતો હતો

જોકે હવે તો ફળિયામાં ધૂળ   કયાં હતી ? ફળિયુ તો કેવું  ચકાચક  કરાવી લીધુ હતું.

અમેરિકાવાળાઓને ધૂળની કેટલી નફરત છે પોતે કયાં નહોતું જોયુ

 ફળિયામાં બાપદાદાના સમયથી કૂવો હતો..જેનું પાણી વરસોથી પી ને  પોતે અને દેવુ પણ મોટા થયા હતા. તે પણ ઘરનું કામ કરાવતી વખતે બંધ કરાવી દીધો હતો. હવે આવા ઘરમાં કૂવો થોડો શોભે ?

જોકે પત્નીને બધું સમજાવવામાં મુશ્કેલી જરૂર પડી હતી. પણ અંતે પુત્રપ્રેમ આગળ બધાની શું વિસાત ? તેથી  અંતે બધું સમુસૂતર્યું પાર ઉતર્યું હતું. બસ..હવે તો કાલે દેવુ આવશે અને બધું જોઇ તેને હાશ થશે.

વિચારો..કલ્પનાઓમાં માણસ કેટકેટલું જીવી લેતો હોય છે.!

રમેશભાઇએ દીકરાનું આખું શૈશવ ફરી એકવાર બે કલાકમાં જીવી લીધું. ત્યાં પત્નીની જમવાની બૂમે તે અંદર ગયા.

બરાબર ત્યારે પ્લેનમાં બેસેલ દેવાંગદેવુ પોતાના સાત વરસના પુત્રને કેટલાય રસથી થાકયા વિના બધી વાત કરતો હતો. ભારતમાં ડેડીને ઘેર શું હશે..કેવું હશે  તે સાંભળી સાંભળીને હવે તેનું આખું ચિત્ર નાનકડા રોહનના મગજમાં અંકિત થઇ ગયું હતું. સમજાતી  કેટલી યે  વાતો તેણે ડેડીને પૂછી પૂછીને સમજી હતી.

ઘરની દીવાલ ઉપર પીકોક અને પેરેટના ચિત્રો હશે..ફલાવર્સના ચિત્રો હશે.. વાત તો રોહનને એટલી અદભૂત અને રોમાંચકારી લાગી હતી કે તે બધું જોવા અધીર થઇ ઉઠયો હતો. અને વારંવાર ડેડીને પૂછી રહ્યો હતો,’ ડેડી, કેટલા પીકોક હશે ? પેરેટ કેવા..કેવડા હશે ?..’

અને ફળિયામાં કૂવો હશે…! કૂવો એટલે શુંતેમાંથી પાણી કેમ નીકળે..કેમ કઢાય? બધું સમજાવીને તો દેવાંગ થાકી ગયો હતો પણ તેને મજા પડી ગઇ હતી. રોહને તો કલ્પનામાં પાણીની  કેટલીયે ડોલો ઉલેચી નાખી હતી.

 

 બેટ બોલ કેવા હશે..પોતે કેવી રીતે રમશે..લખોટીઓ, ભમરડા અને પતંગોની વાત સાંભળતા તે ધરાતો નહોતો કે દેવાંગ કહેતા થાકતો નહોતો.

 નીલગીરીના બે પાન તોડી, મસળીને હાથમાં ઘસીએ એટલે હાથમાંથી કેવી સરસ સુગંધ આવે વાત કરતાં તો દેવાંગ પણ ફરી એકવાર સુગંધથી સુરભિત થઇ ઉઠયો. અને રોહન તો..’ ઓહ..! વાઉ! લીફને ઘસીએ એટલે પરફયુમ જેવી સ્મેલ આવે ? વોટ મેજિકઆસોપાલવના તોરણ બંધાય અને વડના લાલ લાલ ટેટા કેવા ખવાય.. બધું કહેતા દેવાંગનું મન અને આંખો બંને છલકયા હતા. દિવાળીમાં વખતે પોતે, પપ્પા અને રોહન સાથે મળીને જાતે આસોપાલવના તોરણ બનાવશે..નીલગીરીના પાંદડાની સુવાસ હથેળીમાં ફરી એકવાર શૈશવની ગલીઓમાં સફર કરાવશે. પોતે ઘેર પહોંચીને  કથા કરાવશે..સત્યનારાયણની કથાનો શીરો ખાધે વરસો વીતી ગયા. હજુ શીરાની મીઠાશ અંદર અકબંધ સચવાયેલી છે. કેક કે કેડબરીની યાદોને થોડી વાર પાછળ મૂકી દેવા તો પોતે જતો હતો. બધું થોડી વાર  તેને ભૂલી જવું હતું. ફરી એકવાર દુનિયામાં થોડો સમય જીવી લેવાની એક ઝંખના જાગી હતી.

ગામમાં લાઇટો ભલે આવી ગઇ હોય..પરંતુ ફાનસ કે મીણબત્તીના પ્રકાશમાં બે ચાર દિવસ તેને ઝળાહળા થવું હતું. માળિયેથી બાને કહીને પોતે ફાનસ જરૂર ઉતરાવશે.

 બહાર ઠંડા,મીઠા પવનની લહેરખી સંગે ઝૂલતા આસોપાલવ સાથે ગોઠડી કરતા કરતા ખાટલા પર સૂવાની કલ્પનાએ તે રોમાંચિત બની ગયોખાટલા પર સૂવાની કેવી મજા આવે તે વાત રોહનને કરતાં તેને તો વાત બહુ ગમી ગઇ. સૂતા સૂતા સ્ટાર અને મુન દેખાય..વાઉ ! સ્ટારની તો કેટલી બધી પોએમ્સ પોતાને આવડે છે. ડેડીએ કહ્યું છે કે  સૂતા સૂતા દાદાજીને તારી બધી પોએમ્સ સંભળાવજે. બા, દાદાજી સાથે ફોન પર તો વાત કરી હતી. દાદાજી સાથે તો ડેડી કહે છે તેવા બેટ બોલથી પોતે  રમશે અને આખા સૂઇ જવાય તેવી ખુરશી..! વાહ.. પોતાને કેવી મજા પડશે..! અમેરિકામાં તો પોતાને ઘેર આવું  કંઇ નથી.

 ઘોડાગાડી કેવી હોય તે ડેડીએ સમજાવ્યું ત્યારે તો મજા આવી ગઇ. પોતે દાદાજી સાથે તેમાં બેસીને ફરવા જશે. મંદિર, આરતી..ઓહ..! ઇન્ડીયામાં કેટલું બધું છે.

બા અને દાદાજીને જેશ્રીકૃષ્ણ કેમ કહેવાય એની તો કેટલી બધી વાર પોતે પ્રેકટીસ કરી હતી. Indian good morning..એમ ડેડીએ સમજાવ્યું હતું. કનૈયાની તો સ્ટોરી પણ ડેડીએ કરી હતી. અને દાદાજી તો રોજ બધી સ્ટોરી પોતાને કરશે..કનૈયો ખાતો હતો એવું બટર પોતે ત્યાં ખાશેઇંડીયન કેડબરી દાદીમા ઘરમાં જાતે બનાવે છે.!

રોહન આતુર બની ઉઠયો. પપ્પાના સરસ મજાના ઘરને મળવા

ત્યારે દેવાંગ વિચારોને ઝૂલે ઝૂલી રહ્યો હતો. એક મહિનામાં ફરી એકાદ વરસ ચાલે તેટલું ભાથુ મળી જશે.. હવે તો લીઝા ગમે તે કહે દર વરસે એક મહિનો તો ઘેર બા પાસે આવવું છે. લીઝા આવે તો કંઇ નહીં. પોતે તો રોહન સાથે આવશે . થોડું મેળવવા ઘણું ગુમાવ્યું હતું. બસ..હવે નહીં..

દેવાંગ પ્લેનમાં બેઠો બેઠો ખાટલા પર સૂતા સૂતા નીલગીરીની મહેક હાથમાંથી સૂંઘતો હતો. લીલા નાળિયેર પાણી અને પેલી ગોટીવાળી સોડા ફરી એકવાર….!

 રોહન તો પ્લેનમાં બેઠા બેઠા બંધ આંખે દાદાજી સાથે ઘોડાગાડીની સફર માણી રહ્યો હતો !

ત્યારે દાદાજી  ટેક્ષીની વ્યવસ્થા કરવામાં મશગૂલ હતા.મારો દીકરો ઘોડાગાડીમાં ઠચૂક ઠચૂક કરતો થોડો આવશે ? જમાના ગયા..

( parab ma prakashit 2011)

આખરી પ્રશ્ન..

આખરી પ્રશ્ન..

 ઉર્વશી અને આલમ  બંગલાની બાલ્કનીમાં હીંચકા પર બેસીને જાણે સદીઓનો  થાક ઉતારતા હતાં. અંધકારને અજવાળવા મથતા બીજના ચન્દ્રની પાતળી કોરનો ઝગમગાટ  પતિ પત્નીની આંખમાં ડોકાઇ રહ્યો હતો. સામેના વૃક્ષ પર આખ્ખું યે આકાશ  ઉતરી આવ્યું હતું અને  થાકેલી પાંખો સંકોરીને એની  હૂંફાળી આગોશમાં લપાઇ ગયું હતું. ઉર્વશીને થયું.. પંખીઓને વિસ્મરણનું કેવું અણમોલ વરદાન મળ્યું છે. રોજ રાત્રે આંખો મીંચાય અને એક વર્તમાન પૂરો.. જયારે માણસને તો આખું યે જીવતર સ્મૃતિઓનો ભાર વેંઢારવાનો..!

જીવનની સાચી, ગહન  પીડા માનવીને  દિવ્ય પ્રસન્નતા તરફ  દોરી શકે છે..અંધકારમાંથી અજવાસ તરફ લઇ જાય છે એ અહેસાસ..એ સત્યનું દર્શન આજે પમાયું હતું.  સમયના મૌન અવકાશમાંથી  ધીમા શબ્દો સર્યા.    

‘ ઉરૂ, આજે આપણે  જીવનનો અર્થ પામ્યા હોઇએ  એવું લાગે છે ને ?

‘ હા..પણ કયા ભોગે ? ‘

આસમાનમાં દેખાતા કોઇ તારામાં પુત્રને જોવા મથી રહેલી એક માથી  બોલાઇ જવાયું. આલમ મૌન    

ઉર્વશીએ  હળવેથી પતિનો હાથ દાબ્યો. એ સ્પર્શમાં વરસોથી  ખોવાઇ ગયેલી  ઉષ્મા.. હૂંફ અનુભવાતા હતા.

માના ગર્ભ જેવા અંધકારમાં છ મહિના પહેલાના સમયની ગઠરી  ખૂલી હતી અને પતિ, પત્નીની બંધ પાંપણૉ સામે દીકરાની ડાયરીના પાનાઓ ફરી એકવાર ફરફરતા હતા.  

 

તારીખ 30 ડીસેમ્બર

                                                                                           એક સાદો સીધો પ્રશ્ન

 

કેવળ મારુ મન જાણે છે , મનને કેટલા માર પડયા છે

ઘા, ઘસરકા, કયાંક ઉઝરડા, અન્દર ને આરપાર પડયા છે..

 

સુરેશ દલાલની આ પંક્તિ શું મારા માટે જ લખાઇ હશે ? કે પછી મારા જેવી અનેક વ્યક્તિઓ માટે ? 

 

કોણ છું હું ?  શું  પરિચય આપું મારો ?  વીસમા વરસના પ્રવેશની આ પૂર્વસંધ્યાએ પણ મારી પાસે મારો સાચો પરિચય નથી…જીવનમાં એના જેવી કરૂણતા  બીજી કઇ હોઇ શકે ? મિત્રો મને નશીબદાર માને છે. શ્રીમંત માતા પિતાનો  એકનો  એક લાડલો  પુત્ર…એને વળી શું દુ:ખ હોઇ શકે ? પણ…

 

ચાર વરસની અબૂધ વયે મનમાં અનાયાસે જાગેલો  એક પ્રશ્ન આજે વરસો પછી પણ અનુત્તર જ રહ્યો છે. મનમાં સતત એક ઘૂટન, એક અજંપો છે..અને એ જ એક માત્ર સત્ય..

 

 એ અજંપાનો ઓથાર ન વેઠાય ત્યારે ડાયરીમાં શબ્દોરૂપે ઠલવાય છે. મારી ઉદાસ..એકલતાની ક્ષણોની સાથીદાર આ એક માત્ર ડાયરી. કાણાવાળી બાલદીની માફક હું  ખાલી થતો રહું છું અને ફરી ફરી ભરાતો  રહું છું. ખાલી શીશીમાં તડકો ભરવાની અર્થહીન રમત રમતો  રહું છું.   

 

લખતા લખતા એકાએક મારી નજર સામે ઉભરે  છે સ્મૃતિના કેન્વાસ પર કાયમી છાપ છોડી  ગયેલું  શૈશવનું એક દ્રશ્ય

ચાર વરસનો  નટખટ, ચંચળ  છોકરો   નાચતો, કૂદતો,  હસતો હસતો  સ્કૂલેથી આવીને માને  એક  સવાલ પૂછે છે.

મમ્મી, હું રહીમ છું કે રામ  ? મારું સાચું નામ શું છે ?  મારા ભાઇબંધ મને રોજ પૂછે છે કે  તારું સાચું નામ  રામ છે કે રહીમ ? બધા રોજ મારી મસ્તી કરે છે. કે તને તારા સાચા નામની પણ ખબર નથી. મમ્મી..જલદી બોલ મારું સાચું નામ કયું છે ?  ‘

એકી શ્વાસે હું  કેટલું બધું  બોલી ગયો હતો.  બીજે દિવસે સ્કૂલમાં ભાઇબંધોને   જવાબ આપવાનો હતો ને ?

 

પણ બીજે દિવસે ન ભાઇબંધોને જવાબ આપી શક્યો કે ન આજ સુધી મારી જાતને..

 મારા એ સીધા  સાદા  પ્રશ્નનો જવાબ મમ્મી માટે કેવો અઘરો  બની રહેશે  એની જાણ  ચાર વરસના  એક અબોધ શિશુને   કયાંથી હોય ?

હું તો મારી ધૂનમાં ….’ મમ્મી, જલદી કહે ને..’

બેટા, તું રામ  છે..મારો રામ. કહેતા  મમ્મી  કંઇક બબડતી હતી.

  ત્યાં જ અચાનક આવી ચડેલા પપ્પા આ  જવાબ સાંભળી ગયા. 

ના, બેટા, તારું સાચું નામ રહીમ છે. સ્કૂલમાં કોઇ પૂછે તો તારે રહીમ  જ કહેવાનું. 

હું સાચા ખોટાનો નિર્ણય ન કરી  શકયો. મેં  મમ્મી સામે જોયું.

‘ ના..ના..તારું નામ રામ છે.  માત્ર રામ …

અને  પપ્પાની આંખોમાં અંગારા….  

પછી તો પળવારમાં  શરું થયું  તમારું કુરુક્ષેત્ર..!

પપ્પાની એક થપ્પડ મમ્મીના ગાલ ઉપર. 

પપ્પાનું કદી ન જોયેલું  એ રૌદ્ર સ્વરૂપ અને મમ્મીની ધોધમાર વરસી રહેલી  આંખો હું  આજ સુધી નથી વિસરી શકયો. .!

 

મમ્મી રડતી રડતી પોતાના રૂમમાં ચાલી ગઇ હતી.

 

 પપ્પા ગુસ્સામાં ઘરની બહાર.. 

અને હું, ચાર વરસનો  છોકરો, ભયથી થરથર ધ્રૂજતો, હીબકાં ભરતો  એક ખૂણામાં ભરાઇને એકલો  અટૂલો  ઊભો  હતો.

 

કુરૂક્ષેત્રનું યુધ્ધ તો અઢાર દિવસમાં પૂરું થયેલું. પણ  તે દિવસે ઘરમાં મમ્મી, પપ્પા  વચ્ચે આ પ્રશ્નને લઇને શરૂ થયેલું  મહાભારત તો આજ સુધી અવિરત ચાલુ..

હું રામ કે રહીમ ?

એ પ્રશ્ન  આજે પણ મારી છાતીમાં ઢબૂરાઇને અકબંધ  પડયો છે.  

 

 

                                                                                      તારીખ વીસ જાન્યુઆરી

                                                                                      સમજદાર પુત્ર

આયખામાં આરો કે ઓવારો નહીં

મારી વેદનાનો  કોઇ કિનારો નહીં.

 હું કયાં અને શું ભૂલ કરું છું ? નાનો  હતો ત્યાં  સુધી  મને એ કદી સમજાયું નહીં.

 

પણ એટલી સમજ જરૂર પડી  કે મારે લીધે જ મમ્મી, પપ્પામાં ઝગડા  થાય છે.   મમ્મી, પપ્પાના  દરેક ઝગડાનું નિમિત મોટે ભાગે  હું અને માત્ર હું... એ ભાન જરૂર આવી હતી.

 

 બસ..  આ ભાનને લીધે  મારા પ્રશ્નો ઓછા થતાં ગયા. રામ અને રહીમ  વચ્ચે ભીંસાતું એક શિશુ અને પછી  એક કિશોર ભીતરની ભાવનાઓ  છૂપાવીને  બેવડું નહીં કદાચ ત્રેવડું જીવન  જીવતો થયો. સઘળી વેદના..વલોપાત ભીતરમાં સંગોપીને  મમ્મી, પપ્પા બંનેને કેમ ખુશ રાખવા ..એ માટે શું કરવું..એ ઉપાયો વિચારતો  રહ્યો.  શાંત દેખાતું જળ  ભીતરમાં સુનામીના  ઉછળતા  મોજા સંઘરીને  પડયું હતું એનો ખ્યાલ કોને આવે ? પુત્ર હવે ખોટા પ્રશ્નો પૂછતો નથી.. હેરાન કરતો નથી. બહું  સમજદાર બની ગયો છે  એવા મનગમતા  ભ્રમમાં રાચતા મમ્મી, પપ્પા   હરખાતા રહ્યા. પપ્પા બહારગામ ગયા હોય ત્યારે મમ્મી ઘણી વાર ઘરમાં સત્યનારાયણની કથા,  આરતી કરતી.  એ પ્રસાદનો શીરો ખાવો મને બહું ભાવતો. પણ પપ્પા આવે એ પહેલા બધું  સમેટી લેવાનું..અને પપ્પાની હાજરીમાં એવી કોઇ વાતનો ઉલ્લેખ ન થાય માટે સાવચેત રહેવાની મમ્મીની સૂચનાઓ..અને છતાં પપ્પાને કયારેક  કોઇ વાતની ખબર પડી જાય ત્યારે…. ?

હું રોજા રાખું કે નમાજ પઢું ત્યારે પપ્પાનો વહાલો દીકરો અને ગીતાજી વાંચુ કે માતાજીની આરતી ગાઉં ત્યારે મમ્મીનો દીકરો. નમાજ પઢતી વખતે મમ્મીનો ઉદાસ ચહેરો દેખાય અને ગીતા વાંચુ ત્યારે પપ્પાનો ક્રોધિત ચહેરો સામે તરવરે.

 

 

                                                                                                   તારીખ પાંચ માર્ચ 

                                                                                                   ટગ ઓફ વોર

જોશીએ ઝળહળતા જોઇ દીધા જોશ

તારી હથેળિયુમાં બેઠેલી આંખોમાં.

 પાણી લખ્યા છે પોશ પોશ;

 

કયાંક વાંચેલી પંક્તિ મનમાં રણઝણી રહી છે. મારો અજંપો કદીક શબ્દો બનીને ફરી કાગળમાં ઉતરતો  પણ બીજે દિવસે હું જ એ ફાડી નાખતો.

જે ઘરમાં કુરાન અને ભગવદગીતા વચ્ચે રોજ તણખા ઝરતા  હોય ત્યાં મન અજંપ જ રહેવાનું ને ?

દિવસે દિવસે હું વધારે  ને વધારે અંતર્મુખી અને એકાકી બનતો ગયો.

 

ત્યારે હું દસમા ધોરણમાં હતો. સ્કૂલમાં  રમતગમતનો વાર્ષિકોત્સવ  હતો. છેલ્લી ગેઇમ ટગ ઓફ વોરની ..રસ્સાખેંચની  હતી.

બંને તરફ જબરી રસાકસી હતી. એક ટીમ આ તરફ ખેંચતી હતી.

અને બીજી ટીમ બીજી તરફ.

કોઇ જલદીથી મચક આપતા નહોતા.

હું   પ્રેક્ષક બનીને એક તરફ ઉભો હતો. મનમાં એક વંટોળ..મારી જિંદગી  પણ એક રસ્સી જેવી જ નથી?

અને મારી નજર ખેંચાતી રસ્સી તરફ મંડાઇ રહી.

પૂરા જોશ સાથે બંને ટીમ  રસ્સીને પોતાની તરફ  ખેંચતા હતા.

મારું ધ્યાન કઇ ટીમ  જીતે છે તે જોવાને બદલે..રસ્સીનું શું થાય છે તે તરફ કેમ જતું હતું ?

રસ્સીની જગ્યાએ મને મારી જાત કેમ દેખાતી હતી ? અને બંને ટીમની જગ્યાએ મમ્મી…પપ્પા…

દોરડું બિચારું ખેંચાતું હતું. 

 બંને પક્ષ આનંદ માણતા હતા..! તેને પોતાની તરફ ખેંચવાનો.

બિચારી રસ્સી…  ગમે તે જીતે……એના નશીબમાં હતું ફકત ખેંચાવાનું .

ઘડીકમાં આ તરફ અને ઘડીકમાં પેલી તરફ..

શું આ જ તેની નિયતિ હતી ?

કદાચ મારી પણ…..

                                                                                              તારીખ 20 માર્ચ

                                                                                              ઝંખના ખીચડીની..

ભીતરમાં  ઝંઝાવાતો છો  અપાર 

બહાર ના મળે આછેરો કોઇ અણસાર

એક હતી ચકી..અને એક હતો ચકો. ચકી લાવી ચોખા દાણો..અને ચકો લાવ્યો મગનો દાણો.  પછી બની ખીચડી..

આ વાર્તા શૈશવમાં અનેકવાર  સાંભળી હતી.

જીવનમાં મને યે મગ અને ચોખા અલગ અલગ તો  ખૂબ મળ્યા..પરંતુ મને તો ઝંખના હતી ખીચડીની.. મગ ચોખાનું અલગપણું મારા અતિ ભાવુક મનને મંજૂર નહોતું..અને ખીચડી કદાચ મારા ભાગ્યમાં નથી.મારા ભાગ્યમાં તો છે ખીચડીનો  ઝૂરાપો…

ઓરડાના પંખા  ઉપર બેસીને  ચીં ચીં કરી રહેલી એક ચકલી પર મારી નજર સ્થિર થઇ હતી. 

 

આ ચકા, ચકીમાં હિંદુ, મુસ્લીમ જેવું કંઇ હોતું હશે ? કે તેની તો એક જ નાત અને એક જ જાત..નર અને નારી… તો માણસમાં એક જ જાત કેમ નહીં ? કોણે ઉભા કર્યા આ વાડાઓ ? કોઇ લેવાદેવા સિવાય એનો ભોગ મારે બનવાનું કેમ આવ્યું ? શા માટે એ મારી ભીતરમાં ઉઝરડાં કરતા  રહે છે ?

રોજ કોઇ નવો જખમ..ઘા અને ઘસરકા થતા રહે છે. જે બહારથી કોઇ જોઇ શકતું નથી પણ મારા અંતરને કોરી કોરીને ખોખલું કરતા રહે છે. 

હવે હું મોટૉ થઇ ગયો છું. કોલેજમાં આવી ગયો છું. પણ મારી ભીતર તો હજુ એજ શિશુ શ્વસે છે. તરફડે છે.. ન સમજાતી અનેક વાતો આજે સમજાય છે. પણ એ સમજ દુ:ખ, વેદના, પીડા સિવાય બીજું  કશું નથી આપી શકતી.

કાશ મમ્મી, પપ્પા સાચા અર્થમાં એક થઇ શકયા હોત !

કયારેક મમ્મી, પપ્પા  બંનેને ઝકઝોરી નાખવાનું મન થઇ આવે છે. તેમને હચમચાવીને પૂછવાનું મન થઇ આવે છે..

તમે બંને તમારો ધર્મ છોડી નહોતા શકવાના..પોતપોતાના  ધર્મ પ્રત્યે જો આટલી મમત હતી તો શા માટે જીવનભરના સાથી બન્યા ? શા માટે મને જન્મ આપ્યો ? શા માટે મને ફકત મુસ્લીમ કે ફકત હિન્દુ ન બનવા દીધો  ? તમારો  ધર્મ  મારી ઉપર શા માટે  થોપતા રહ્યા ?

 

શા માટે મને તમારા બંને વચ્ચે ત્રિશંકુની માફક લટકતો  રાખ્યો ? જે પ્રશ્નોના જવાબ તમે નહોતા આપી શકવાના તે પ્રશ્નો મારા મનમાં શા માટે જગાવ્યા ? રામ કે રહીમ  એ સમાધાન તમે જિંદગી આખી ન કરી શકયા..તેનો ઓથાર મારી પર શા માટે ?

કયા ગુનાની આ સજા મને મળી રહી છે ?

 

 પ્રાણમાં એક અજંપો સતત ઉમટયો રહ્યો.  મારો  કોઇ અલગ માળો કયારેય બની શકશે ખરો ? માળો બનાવવા જતાં ભૂલથી યે કોઇ બીજા રહીમનો જન્મ થાય તો ?  અને… ફરી એકવાર કોઇ શિશુ….  

અંદરથી જાણે કોઇ ચીખી ચીખીને મને પૂછી રહ્યું છે…કોણ છે તું ? રામ કે રહીમ ? 

એ જ  સદાના સાથી..સંગી..અનુત્તર પ્રશ્નો…!

 

                                                                                              તારીખ ચૌદ  નવેમ્બર  

                                                                                     વિભાજનની વ્યથા હજુ જીવંત ?

માણસો નહીં પડછાયાઓ લાગે,

પ્રતિબિંબો સાવ અજાણ્યા લાગે..

તારીખની સાથે વરસો પણ બદલાઇ રહ્યા છે. નથી બદલાઇ શકતો તો ફકત હું.. અને મારો અજંપો..

નાનપણમાં દાદાને ત્યાં જતો ત્યારે દાદા હમેશા ભારત,પાકિસ્તાનના ભાગલા સમયે હિંદુઓ વડે થયેલા  અત્યાચારની વ્યથા, કથાઓ.. પીડાની વાતો અચૂક કરે જ.

 

એક ઝનૂની હિંદુ ટોળાએ કઇ રીતે તેમની બહેન પર….!  કેટલી દારૂણ વ્યથામાંથી તેમને પસાર થવાનું આવ્યું હતું..કેવી હાલતમાં બધું છોડીને ભાગી છૂટવું પડયું હતું તે વાત કરતા તેમની આંખોમાં ભીનાશ તરવરી રહેતી. આજે પણ તેઓ મનથી કયારેય હિંદુઓને માફ નહોતા કરી શકયા. એ બધી વાતો વારંવાર સાંભળીને મોટા થયેલા  પપ્પા સમાનતાની વાતો બહાર જરૂર કરી શકતા હતા.ભણતરે તેમની ક્ષિતિજ થોડી વિસ્તારી હતી. બીજાના ધર્મ વિશે ખરાબ કે સારું કશું બોલતા નહીં. પણ મનથી પોતાનો ધર્મ જ શ્રેષ્ઠ છે એ કયારેય ભૂલાયું  નહીં.

 

પરંતુ વ્યથા, કથાની  એ જ ભીનાશ નાનાજીની વાતોમાં પણ કયાં નહોતી  જોઇ ? કઇ રીતે..મુસ્લીમોએ તેમના ઘર સળગાવેલા..કેટલી યાતનાઓ વેઠીને, બધી મિલક્ત છોડીને પહેરેલા  કપડે  ભાગી છૂટવું પડયું હતું.

આ  બધી વાતો અનેકવાર સાંભળી છે. કોને  દોષ આપું  ?

બંને પોતપોતાની રીતે સાચા હોવા છતાં બંને ખોટા છે..કયાંક ભૂલ કરે છે એમ કહેવાની ઇચ્છા થઇ આવે છે. ત્યારે એ સમયે સંજોગોને લીધે હજારો હિંદુઓ અને  મુસ્લીમોએ એકબીજાના અત્યાચારો સહન કર્યા હતા. પરંતુ એ બીજ આજ સુધી જીવંત રાખીને..તેને નવી પેઢીને વારસામાં આપતા રહેવાનો કોઇ અર્થ ખરો ?

આમાં મારા જેવી  કેટલી  નિર્દોષ વ્યક્તિઓ હોમાતી હશે ?  તેમનો કોઇ અંદાજ  કયારેય તેમને  આવી શક્તો હશે  ખરો ? વિભાજનની વ્યથાના મૂળ એટલા ઉંડા હશે ? કે પછી એને ફાલવા ફૂલવા માટે ખાતર પાણી બરાબર મળતાં રહ્યાં છે..એટલે વિસરયા વિસરાતા નથી.

કયારેક દાદાજી, નાનાજીને હચમચાવીને કહેવાનું મન થઇ આવે છે. પ્લીઝ..બંધ કરો હવે એ વાતો. ભૂંસી નાખો ઇતિહાસના એ લોહિયાળ પાનાઓને..કયારેક કોઇ હિન્દુને કોઇ મુસ્લીમે,  તો કયારેક કોઇ મુસ્લીમને કોઇ હિંદુએ મદદ પણ કરી હશે..બચાવ્યા પણ  હશે જ..એ વાતો યાદ કરો,  એ વાતો બધા પાસે કરતા રહો..એનો પ્રચાર..પ્રસાર કરતા રહો..  પણ.. કંઇ જ બોલી શકાતું નથી.  

 

પપ્પા..મમ્મીને એકબીજા માટે  પ્રેમ છતાં ધર્મ માટે  સમાધાન કરવા કોઇ તૈયાર નથી.

 

આજે હું…જેને એ બધા સાથે કોઇ સીધી નિસ્બત  નથી..છતાં એ વ્યથાના ફળ ભોગવી રહ્યો છું…બહારથી હસતો રહ્યો છું અને અંદરથી વેરાતો..વિખેરાતો  રહ્યો છું. 

 

 

                                                                                      તારીખ 30 જાન્યુઆરી

                                                                                           અલવિદા

હું શું  છું તે મને  યે કયાં સમજાય છે
ને બહુ કઠિન છે અન્યને સમજાવવું !

 

નોકરીને લીધે માતાપિતાથી દૂર આવ્યો. સારું કમાતો થયો. મારા  લગ્ન માટેના મમ્મી, પપ્પાના પ્રયત્નોને અવગણતો રહ્યો. પહેલા મન શાંત બને એ બહું જરૂરી હતું. હું હિન્દુ છું કે મુસ્લીમ એ નક્કી કરી લઉં પછી બીજો  કોઇ  નિર્ણય લઇ શકાય ને ? મારી સ્વની શોધ ચાલુ હતી ત્યાં….. પચીસ વરસની વયે કેન્સરનું આગમન..  

 આજ સુધી જે કદી કહી શકયો નથી એ બધી વાત આજે  જીવનના અંતિમ પડાવે લખીને  હૈયુ ઠાલવી રહ્યો છું. મારા જવાની પીડાની સાથે એક વધારાની પીડા પણ તમને આપી રહ્યો છું..પણ … આ પળે જે યોગ્ય લાગે છે એ કરું છું. મારી વિદાય તમને એક કરી શકે  એવી અપેક્ષા સાથે..  મારી  કોઇ ભૂલ થઇ હોય તો  ક્ષમા કરશો. અને  હા,  મારો એક આખરી પ્રશ્ન..

“ મમ્મી, પપ્પા  ઉપર જઇશ ત્યારે મને ત્યાં કૉણ મળશે ? રામ કે રહીમ ? અલ્લાહ  કે ઇશ્વર ? તમે બંનેએ મારા  માટે પોતપોતાના ભગવાનને પ્રાર્થના કરી જ હશે.પણ મને ડર લાગે છે.. કયાંક એવું તો નહીં બને કે ઇશ્વર વિચારે કે અલ્લાહ જશે ને અલ્લાહ ઇશ્વરનું વિચારે..અને તો..ઉપર જઇને  પણ હું એ બંને વચ્ચે ત્રિશંકુ  જ બની રહું  એવું તો નહીં થાય ને ? અલવિદા..

રામ..રહીમના  જે શ્રીકૃષ્ણ ?  સલામ આલેકુમ ..?  “

 પતિ પત્નીની બંધ આંખે આંસુના તોરણ ટિંગાઇ રહ્યાં

( જલારામ દીપમાં  વરસ 2013ની શ્રેષ્ઠ વાર્તા તરીકે પુરસ્કૃત  )

     

  

  

અત્તરગલી.28..

  આજનો દિવસ રળિયામણો.. .

દોસ્તો, આપણે સૌએ પોતપોતાની રીતે વરસ 2012 ને અલવિદા કરી દીધું અને નવા વરસને  આનંદ અને ઉત્સાહથી વધાવી લીધું છે.  સ્વજનો, મિત્રોને ફોન, ઇ મેલ, એસ.એમ.એસ. કે કાર્ડ થી નવા વરસની શુભેચ્છાઓ પાઠવી દીધી. રાત્રે બાર વાગ્યા સુધી ધમાલ, મોજ મસ્તી કરી, ફટાકડાઓ ફોડી, એકબીજને હરખભેર ભેટીને નવા વરસને આનંદ અને ઉત્સાહથી આવકાર્યું. અને અંતે થાકીને ઉંઘરેટી  આંખોમાં આવતી કાલના શમણાં સાથે આપણે સૌ ફરી એકવાર નિદ્રાદેવીની  આગોશમાં  લપાઇ ગયા.

પણ પછી આગળ શું ?  

પછી નવા વરસની  સવારે આંખ ખૂલી  ત્યારે ? આકાશમાં નવો સૂરજ ઊગ્યો જણાયો  ? વૃક્ષો નવી રીતે ઝૂમતા દેખાયા  ? પંખીઓ કંઇક અલગ રીતે ચહેકતા અનુભવાયા  ? આસમાનનો  રંગ બદલાઇ ગયો  ?   બધું નવું  લાગ્યું  ? ના.. એ સઘળુ એ જ હોય. .. એ જ સૂરજ એ જ દિશાથી ઊગીને એ જ  રીતે   આથમ્યો. . વૃક્ષો એ જ રીતે ઝૂમ્યા હશે.  પંખીઓ એ જ રીતે ટહુકયા. જો  કંઇ પણ  નવું  તો જ લાગી શકે જો  આપણી  દ્રષ્ટિ બદલાઇ હશે. નવું ભીતરમાં ઉગી શકે તો સૃશ્ટિ  નવી બને..બદલવી જોઇએ આપણી દ્રષ્ટિ.. બદલવું જોઇએ આપણું પોતાનું મન. બદલવા  જોઇએ આપણા વિચારો..

  જીવનમાં કંઇ રોજ રોજ મોટી વાતો મોટા પ્રસંગો બનતા નથી હોતા…એથી જ નાની નાની વાતનું મૂલ્ય વધારે ન કહેવાય ? મોટા પ્રસંગો તો મહેમાન જેવા..કવચિત આવે અને ચાલ્યા જાય..નાની નાની વાત તો હમેશની સાથીદાર. દરેક વ્યક્તિ કંઇ વિશ્વને અજવાળી ન શકે..પરંતુ ધારે તો  એક નાનું શું કોડિયું તો અવશ્ય બની શકે.

તાજેતરમાં  બનેલો એક પ્રસંગ યાદ આવે છે. 

ગયા મહિને મારી મિત્ર  પરિનિ  મળવા આવી હતી.  મોડેલીંગની દુનિયામાં  પ્રવેશવા તે થનગનતી હતી. સામાન્ય રીતે તે હમેશા હસતી અને હસાવતી જ જોવા મળે. પરંતુ સદાની હસમુખી એવી પરિની આજે મુડમાં નહોતી..આવી ત્યારે ખાસ્સી ગુસ્સામાં હતી. મને કહે,

 કેટલી હોંશથી  અલગ અલગ  સ્ટાઇલમાં ફોટા પડાવ્યા હતા…પોર્ટફોલિયો બનાવીને મોકલવાનો હતો. પણ ફોટા જોને જરા પણ સારા ન આવ્યા. મારો તો મુડ ચોપટ થઇ ગયો. અરે,  સાચો અને સારો ફોટોગ્રાફર તો એને કહેવાય જે હકીકતે સુન્દર ન હોય તેને પણ સુન્દર બનાવી શકે. અહીં તો ઉલટી ગંગા વહી છે. હું  છું તેના કરતાં પણ આ ફોટામાં ખરાબ લાગું છું. મેં  તેને શાંત કરી. અને કહ્યું,’

અરે, હવે આ તો ડીજીટલનો જમાનો છે. ચાલ, હું તારી સાથે આવું.

 અમે બંને ફોટોગ્રાફરને ત્યાં પહોંચ્યા. અમારી જરૂરિયાત તેને સમજાવી. તેણે તુરત  હસીને કહ્યું.

‘ બેન..તમે મૂંઝાવ નહીં. મને ખબર નહોતી કે તમારે શું જોઇએ છે. હવે જુઓ ટેકનોલોજીની કમાલ..ને મારી ધમાલ..  હમણાં એડીટીંગ કરીને સરસ કરી આપીશ. બોલો..તમારે કેવા ફોટા જોઇએ ? ફૉટાને એડીટ કરતાં વાર કેટલી ? અરે, જીન્સ પહેરેલ ફોટાને સાડી પણ પહેરાવી આપીએ..અને ધોતિયાને જગ્યાએ  સરસ મજાનો સૂટ પણ આવી જાય. ‘

અને બે ચાર દિવસમાં જ બધા ફોટા એડીટ થઇને આવી ગયા. પરિનિ ખુશખુશાલ. ટેકનોલોજીની આ કમાલ પર તે આફરીન…આફરીન… તેણે ઇચ્છેલું  તે મુજબનો પોર્ટફોલિયો બની જતાં તેણે રાહતનો શ્વાસ લીધો. 

પરિનિનું કામ  થઇ ગયું.

માનવજીવનને પણ બગડેલા ફોટાની માફક  આસાનીથી એડીટ કરી શકાતું  હોત તો…? એવી કોઇ ટેકનોલોજી શોધી શકાય તો ? જોકે એવી ટેકનોલોજી છે જ. એ ટેકનોલોજી  છે માનવમનની..મનના આગ્રહો, પૂર્વગ્રહોને છોડવાની..જીવન પ્રત્યે હકારાત્મક અભિગમ ધરાવવાની. મનમાંથી નકારાત્મક વાતને દેશવટો દેવાની…આ નવા વરસમાં મનની  નવી ટેકનોલોજી અપનાવીશું ?  

 બગડેલ ફોટાની માફક બગડેલ સંબન્ધો.. કે બગડેલું જીવન  પણ જરૂર એડીટ થઇ શકે. અને આપણો  જીવન પોર્ટફોલિયો શોભી રહે. અને કમાલની વાત તો એ છે કે આ ટેકનોલોજીના સંચાલક તો આપણે પોતે જ…હા, તેનું સંચાલન થોડું  અઘરું  અને કદાચ થોડું અણગમતું પણ ખરું.  પરંતુ  માનવ જેવા માનવ છીએ..ઇશ્વરનું પરમ ઘડતર….અઘરી વસ્તુથી હારી  કે ડરી થોડા જઇએ ? અઘરી વસ્તુ તો આપણને ચેલેન્જ આપે. પડકાર ફેંકે… અને એકવાર મનનું સંચાલન આવડી ગયું, મનની ટેકનોલોજી સમજાઇ ગઇ તો પછી તો આપણા ભાગ્યવિધાતા  આપણે જ..

આ નવા વરસમાં આપણા ફોટા…આપણી જાત… આપણે જ એડીટ કરીશું ને ? આપણો જીવન પોર્ટફોલિયો શોભાવીશું ને ?  

નવું નવું ચાલતા શીખેલું બાળક જયારે પહેલું પગલું ભરે છે ત્યારે માતાપિતાની આંખો ખુશીથી કેવી ચમકી ઉઠે છે ! આપણે પણ પરમ પિતા પરમાત્માનું અણમોલ સર્જન છીએ..પરમનો એક નાનકડો અંશ છીએ.. સારા બનવાની દિશામાં એક પગલું ભરીશું તો આપણા સર્જનહારની આંખ પણ  એકાદ ક્ષણ ખુશીથી અવશ્ય છલકી ઉઠશે. બાળકને કયાંય પહોંચવાની ઉતાવળ નથી હોતી એને તો હોય છે ફકત ચાલવાનો આનંદ.. નિર્ભેળ આનંદ.. એવો આનંદ આપણે માણી શકીશું ?  મનની અનંત ઇચ્છાઓને સંતોષવા  આંખો મીંચીને સતત દોડતા રહેવાને બદલે કદીક નિરાંતવા જીવે ચાલવાના આનંદનો અનુભવ કરવા જેવો છે.  

રોજ સવારે એક જ સૂરજ..એક જ દિશામાં  ઊગે છે. પણ એ સવારને નવીન અને સુંદર બનાવી શકવાની ક્ષમતા આપણા સૌમાં છે જ. એ સવારને સ્મિત સાથે આવકારી એને રળિયામણી બનાવીશુંને ?  

દોસ્તો, આ નવા વરસને સાચા અર્થમાં નવું બનાવીશું ? સારા છીએ તો વધારે સારા બનવા તરફ એક ડગ આગળ ભરીશું ? 

( ગુજરાત ગ્લોબલ ન્યુઝમાં પ્રકાશિત થતી કોલમ અત્તરગલી )

http://www.globalgujaratnews.com/article/nilam-doshi-article-about-new-year/