પારકા..પોતાના..

મમ્મી..મમ્મી, કરતા  ચાર   વરસના લવના ડૂસકાં શમવાનું નામ નહોતા લેતા.મમ્મી કારમાં બેસીને ગઇ..તે તેણે નજરે જોયું હતું. આજે પોતાને કેમ સાથે ન લઇ ગઇ ? દાદીમાને પૂછતાં તેને બીક લાગતી હતી. દાદીમાને પોતે નહોતો ગમતો. એટલું તો આ અબોધ બાળક સમજી ચૂકયો હતો. માયાબેને રડતાં લવને શાંત કરતાં કહ્યું હતું.

મમ્મી, થોડાં દિવસમાં આવી જશે. તે તારા માટે નાના ભાઇને લેવા હોસ્પીટલે ગઇ છે. ‘’

મને કેમ ન લઇ ગઇ ?  

ત્યાં તારે ન જવાય.

‘’ તો મારે ભાઇ નથી જોતો. મમ્મી જોઇએ છે.’’

‘ ચૂપ. પાછળથી દાદીમા જોશથી બોલ્યા.

લવ દોડીને  કામવાળા બેનની  સોડમાં લપાઇ ગયો.

માયા, આને વધારે માથે ચડાવીશ નહીં. શું સમજી ?

માયાએ સમજી હોવાના પુરાવા તરીકે માથું ધૂણાવ્યું. લવને લઇ તે ત્યાંથી ચાલી ગઇ.

રડતા લવને કેમ સમજાવવો તે માયાને ખબર પડી નહીં. અંતે તેણે બાળકને સૂવડાવવા ડરનો જ આશરો લીધો.

જો , જલદી સૂઇ જા. દાદીમા આવશે ને તો પાછા ખીજાશે. તને ખબર છે ને દાદીમા કેવા ગુસ્સે થાય છે ? બાવા પાસે પકડાવી દેશે.

’’ મમ્મી, છોડાવશેને ?

પણ મમ્મી તો હોસ્પીટલમાં ગઇ છે..ભાઇને લેવા.

 ‘’ પણ શું કામ ? મારે ભાઇ નથી જોતો. ભાઇ હોસ્પીટલમાં મળે ?

 ‘’ હા, ત્યાં મળે.’’

 મમ્મી કયારે આવશે ? 

ભાઇ આવી જશે ત્યારે.

ભાઇ કયારે આવશે ?

 થોડા દિવસ પછી.

 ‘’ જલદી કેમ નથી આવી જતો ?

 એમાં વાર લાગે. ભાઇ નાનો છે ને એટલે..’’

 બધી વાતમાં ‘ ભાઇ..  આ ન જોયેલા ભાઇ ઉપર નાનકડા  લવને એવો તો ગુસ્સો આવ્યો. એક તો મમ્મીને લઇ ગયો.  ને પોતે પાછો જલદી આવતો નથી. તેને ખબર નથી કે મમ્મી ન હોય ત્યારે દાદીમા એને કેવા ખીજાય છે.  તેને ગુસ્સો તો  મમ્મી  ઉપર પણ આવતો હતો. ભાઇને લેવા ગઇ..તો ભલે ગઇ. પણ પોતાને સાથે લઇને કેમ ન ગઇ ? નહીંતર મમ્મી જે લેવા જાય એમાં પોતાને સાથે લઇ જ જતી હતી.   ને આ બધાનું કારણ ભાઇ…ભાઇ આવે એટલી વાર છે. પોતે એને ખીજાશે..દાદીમા પાસે મૂકી આવશે. ભલે દાદીમા એને ખીજાયા કરે. પોતે તો મમ્મી પાસે….’

લવનું બાળમન કલ્પના કરતું રહેતું. પણ…

પણ.. આઠ દિવસ પછી નાનો ભાઇ ઘેર આવ્યો ત્યારે તેના આશ્ર્વર્ય સાથે લવે જોયું કે દાદીમાએ તો ભાઇની આરતી ઉતારી..તેને ચાંદલો કર્યો.  ઘરમાં આવતાની સાથે જ તેને તેડી લીધો. દાદીમા તો ખીજાવાને બદલે ગીત ગાતા હતાં. ઘર આખું સરસ શણગાર્યું હતું.

મમ્મી પણ ખુશખુશાલ હતી. થોડીવાર તો  તે પણ લવને જાણે ભૂલી જ ગઇ. પછી  અચાનક ખ્યાલ આવતા લવને નજીક બોલાવ્યો. એકાદ મિનિટ તો લવ રિસાઇ રહ્યો.પણ પછી રહેવાયું નહીં. કેટલા દિવસે માને જોવા પામ્યો હતો. દોડીને મમ્મી પાસે પહોંચી  ગયો.

અરે, અરે, ઇરા, આઘો રાખ આ છોકરાને…આને કયાંક લગાડી દેશે…દાદીમાએ વહુને કહ્યું

ઇરા લવને નાનો ભાઇ બતાવી રહી. લવની આંખોમાં તો વિસ્મયના વાદળો ઉમટયાં હતાં.કેવો નાનકડો છે !મારો ભાઇ છે ? તેણે મમ્મીને પૂછયું. ઇરાએ હસીને હા પાડી. લવને આ નાનકા ભાઇ પર વહાલ ઉભરાઇ આવ્યું. તે  તેને વહાલ કરવા નીચો નમ્યો.ત્યાં…દાદીમા તેનો હાથ પકડી દૂર ખેંચી  ગયા.એકવાર કહ્યું ને કે એને અડવાનું નહીં. લાગી જશે

‘  હું એને લગાડીશ નહીં. મારો ભાઇ છે. ‘

થોડાં ડરતાં ડરતાં  લવે  જવાબ દીધો.

જોયો મોટૉ ભાઇ વાળો… બબડતા દાદીમા ત્યાંથી ચાલતા થયા.લવને રડવું આવી ગયું. ભાઇ તેનો છે એમ કહે છે પણ  તેને કોઇ અડવા તો નથી દેતું. તે થોડો ભાઇને લગાડવાનો છે ? તે તો ભાઇને જોશે..રમાડશે… તેને વાલુ વાલુ કરશે.પોતાના  રમકડાં આપશે.

બે દિવસ વીતી ગયા. કોઇ લવને  ભાઇ પાસે જવા નથી દેતું. જે આવે છે તે બધા ભાઇના જ વખાણ કરે છે. તેને રમાડે છે. પોતાનું તો કોઇ પૂછતું પણ નથી. બધા ભાઇને કંઇક આપે છે. પોતાને કંઇ જ નહીં. મમ્મી  પણ દાદીમા ન હોય ત્યારે જ બોલાવે છે. તેને   ભાઇને અડવાનું  મન થાય છે. પણ અડતો નથી. મમ્મી પણ ભાઇની જ વાત કરે છે. ભાઇનું નામ કુશ  છે.

‘ લવ, તને ગમે છે ને તારો ભાઇ ? લવે  જોશથી ડોકુ ધૂણાવી ના પાડી. ભાઇએ આવીને પોતાની મમ્મી લઇ લીધી હતી..કેમ ગમે ?  કહે છે કે લવનો ભાઇ છે. પણ પોતાને એની પાસે જવા તો દેતા નથી. આવો ભાઇ કેમ ગમે લવને ?

બેટા, એવું ન કહેવાય.

મમ્મી લવને આગળ કશું સમજાવે ..તે પહેલાં દાદીમા હાજર..

લવ ત્યાંથી રફુચક્કર..ઇરાએ એક નિશ્વાસ નાખ્યો.  સાસુને શું કહેવું ? લવ તેને કયારેય પોતાનો લાગ્યો જ નહોતો. ને લાગવાનો પણ નહોતો. એની પોતાને  ખબર હતી જ.  હવે  કુશના આગમનથી  તો લવ તેમને  સાવ જ અળખામણો લાગતો હતો. શું કરે પોતે ?

તેણે લવને સાચવી લેવાનું પતિને  કહ્યું. પણ અંકિત પાસે એવો સમય કે એવી ધીરજ કયાં હતા ?

તું ચિંતા ન કર. થોડો સમય થશે એટલે લવ પોતે જ સમજી જશે બધું.

આખા ઘરમાં જાણે કુશનું રાજ છે.  કુશ જરાક હસે તો બધા રાજી રાજી..કુશ રડે તો બધા દોડે. દાદીમા પણ કુશની આગળ પાછળ ફરે છે. લવને નવાઇ લાગે છે..દાદીમાના વર્તનની..  

હવે પોતાને સ્કૂલે મૂકવા મમ્મી નથી આવતી. માયા મૂકી જાય છે.  બસ..આખો દિવસ કુશને ખોળામાં લઇને મમ્મી બેસી રહે છે.  કુશને પોતાની સાડી નીચે ઢાંકી રાખે છે. માયા કહે છે.

‘ કુશ મમ્મીના ખોળામાં મમ   કરે છે. ‘

 મમ્મી હવે પોતાને જમાડતી નથી. સૂવડાવતી નથી. વાર્તા કહેતી નથી.હવે એ બધું કામ માયા કરે છે. પણ લવને તો મમ્મી જોઇએ છે.  

જોકે   અકળાય તો ઇરા પણ છે પણ શું કરવું તે સમજાતું નથી. કયારેક લવને વહાલ કરી સમજાવવા જાય છે પણ સાસુ લવને તેની નજીક બહું આવવા જ નથી દેતા. કુશ રાતે જાગે છે અને પોતાને પણ  આખી રાત જગાડે છે. કુશની ઉંઘ સાવ ઓછી છે. તેથી દિવસે પણ તેની પાછળ ધ્યાન આપવું પડે છે. પરિણામે ઇરાને લવ માટે સમય કયાં જ બચે છે ? ઇરાનું આખું અસ્તિત્વ કુશ  પાછળ વ્યસ્ત થઇ ગયું છે. પોતાની છાતીમાંથી દૂધ પીતા કુશને નીરખી રહે છે. એક  હૂંફાળો  અનુભવ. આ અનુભવનો એહસાસ તો હવે જ પામી છે. લવની મા હોવા છતાં જનેતાનું ગૌરવ તો કુશે જ અપાવ્યું. પોતે  જ યશોદા અને પોતે જ દેવકી..

કુશને દૂધ પીવડાવતાં તેના મનમાં લવના વિચારો ચાલી રહ્યા છે. આજે અચાનક મનમાં રમી રહી છે ત્રણ વરસ  પહેલાની એ ક્ષણ…

એક વરસનો એ છોકરો …જોતાં જ ઇરાને ગમી ગયો હતો. થોડૉ શ્યામ વર્ણ..પણ તેની મોટી મોટી ભાવવાહી આંખોમાં  પોતાનું પ્રતિબિંબ ઝિલાયું  હતું કે શું ?  આટલા બધા છોકરાઓમાંથી તેની ઉપર જ પસંદગીની મહોર લાગી.  જયારે પસંદગીને અવકાશ હતો ત્યારે દિલને ગમી જાય એ જ લેવાય ને ? એક વરસનો આ છોકરો તેની સામે   ટગર ટગર  જોઇ રહ્યો હતો. ઇરાએ બોલાવ્યો તો ખિલખિલ હસી પડયો. પાસે તો ન આવ્યો. અજાણ્યું લાગતું હતું કે ડર લાગતો હતો તે ઇરાને સમજ ન પડી. પણ આ બાળકમાં તેને તેના કનૈયાના દર્શન જરૂર થયા. કાળા, વાંકડિયા વાળ, આકર્ષક ચહેરો, પ્રભાતના પહેલા કિરણ જેવું સ્મિત, આંખોમાં અપાર આશ્ર્વર્ય..હજુ બોલતા તો નહોતો શીખ્યો. પણ ડગુમગુ ચાલતા જરૂર શીખ્યો હતો.

ઇરાએ તેને ફરીથી બોલાવ્યો. થોડીવાર તે તેની સામે જોઇ રહ્યો. પછી ધીમેથી ડગલું ભર્યું. બે ચાર ડગલાં ભર્યા ત્યાં ગબડી પડયો. ઇરાને દોડીને ઉંચકવા ગઇ ત્યાં તો હસતો હસતો પાછો ઉભો થયો અને ફરીથી ડગુમગુ ચાલુ..  ઇરા ખુશખુશાલ. તેણે અંકિત સામે જોયું. અંકિતે માથું હલાવી સંમતિ દર્શાવી. આમ પણ આ નિર્ણય ઇરાનો હતો. તેને પોતાને તો એવી કોઇ જરૂર નહોતી લાગતી. પરંતુ  ઇરાની ઇચ્છાને તેણે હમેશની જેમ સ્વીકારી હતી.સઘળી  કાનૂની વિધી પતાવી એક વરસનું એ શિશુ  તેમના ઘરમાં આવ્યું ત્યારે મકાન ઘર બની હસી ઉઠયું.  દીવાલો એક બાળકની કિલકારીથી ચહેકી ઉઠી. ઇરાએ તેનું નામ લવ  પાડયું.

ડગુમગુ ચાલતા પગ ધીમે ધીમે સ્થિર થયા. લવની આંખો ઇરાને ઓળખતી થઇ. લવના કાલાઘેલા શબ્દોથી   ઘરમાં ચેતન ઉભરાયું.  હવે અંકિત ઓફિસેથી મોડો આવે છે તો ઇરાને ફરિયાદ કરવાનો સમય પણ નથી હોતો. આજે લવે શું કર્યું..શું નવું શીખ્યો તેની વાતો અઢળક વાતો…અંકિત ઇરાનું  આ બદલાયેલું સ્વરૂપ…માતૃસ્વરૂપ જોઇ રહે છે. આ ઇરાને તો તેણે કદી જોઇ નથી. પહેલીવાર લવે ઇરાને મમ્મી કહીને બોલાવી ત્યારે તો ઇરાની આંખોમાં ગંગા જમના ઉમટી  હતી. આ શબ્દ સાંભળવા તે દસ વરસ તડપી હતી…તરસી હતી…આજે એ શબ્દ તેના અસ્તિત્વને ઝંકૃત કરી રહ્યો હતો..રણઝણાવી રહ્યો હતો…બે  વરસ તો ચપટી વગાડતા જ..એક શમણાંની માફક ….

લવના ત્રીજા બર્થ ડેની  પાર્ટીમાં જ  અચાનક ઇરાને ઉલટીઓ….પાર્ટીમાં તેના ડોકટર મિત્ર હાજર હતા. અને…અને સર્જાયો હતો એક ચમત્કાર….જે ડોકટરે તેને તે મા બની શકે તેમ નથી એમ કહેલું  તે જ ડોકટરે આજે…

  ઇટસ એ મીરેકલ.. કહી તેને મા બનવાના સમાચાર આપી અભિનંદન આપ્યા હતા.

લવે  તેના જન્મદિવસની તેને આપેલ આ ભેટ હતી ? વરસોથી જે પળની પ્રતીક્ષા હતી..તે પળ સામે આવી હતી…અંકિત પણ સ્વાભાવિક રીતે જ ખુશખુશાલ…ઘરમાં ખુશીનું સામ્રાજય…તેના સાસુ પણ દોડી આવ્યા હતા. અનાથાશ્રમમાંથી છોકરો લાવ્યા તે ન ગમવાથી…..

  તમને ગમે તે કરો..મારું થોડું માનવાના છો ? કહી રિસાઇને ગામડે ચાલી ગયા હતા. હવે સારા સમાચારની  જાણ થતાં જ બધું ભૂલીને ઘેર આવી ગયા હતાં. લવને લાવીને ઇરા માતા બની હતી. કુશે તેને જનેતા બનાવી. લવ  પોતાની કૂખે નથી જન્મયો તે વાત પોતે તો ભૂલી ચૂકી હતી. પણ સમાજ તેને કયાં ભૂલવા દે તેમ હતો ?

આજે ઇરાની નજર સામે બધા દ્રશ્યો ફરી એકવાર …

કુશ મોટૉ થતો ચાલ્યો. તે બેસતા શીખ્યો, ડગુમગુ ચાલતા શીખ્યો. ખૂબ ચંચળ છે કુશ. લવની બુકસ,પેન્સિલ, રબર નાસ્તા બોક્ષ બધું તેને જોઇએ છે. કશું રહેવા નથી દેતો.   દાદીમા તો લવને  ખીજાવાનો એકે મોકો નથી છોડતા.

  ‘ કશું ઠેકાણે રાખતો નથી.. કંઇ સંસ્કાર જ નથી. ન જાણે કોનું….’

જોકે દાદીમા વાકય પૂરું કરતા નથી.  લવને કંઇ સમજાતું નથી. કુશને તો કોઇ ખીજાતું નથી. તોફાન તો એ કરે છે. મમ્મી પણ આખો દિવસ તું મોટૉ છે..એ તો નાનો છે. એ થોડૉ સમજે છે ? એવું બધું જ કહ્યા કરે છે. નથી થવું તેને મોટું….કુશ આવ્યો એટલે જ પોતે મોટો થઇ ગયો. અતિ સંવેદનશીલ લવને વારેવારે રડવું આવી જાય છે. પણ તેને છાનો રાખવાનો સમય હવે કોઇ પાસે નથી.

જોકે નાનકડા કુશને તો લવ  વિના એક મિનિટ ચાલતું નથી. ભાઇ..ભાઇ કહેતો કુશ લવની પાછળ પાછળ જ ફર્યા કરે છે. લવના બાળ મનને કુશ ગમે છે..અને નથી ગમતો…બંને એકી સાથે થાય છે. કશું સમજાતું નથી.

 ઘરમાં લવ અને કુશની ધમાચકડી ચાલતી રહે છે. બંને ભાઇના તોફાનથી  ઇરા કયારેક અકળાય છે. થાકી પણ જાય છે. તે કંઇ હવે  ત્રીસ વરસની નથી.

એક દિવસ કુશના હાથમાં ભાઇના ક્રેયોનસ આવી ગયા. છ વરસનો લવ  તેનું હોમવર્ક  કરી રહ્યો હતો. લવની એક બુક લઇ તેણે તેમાં રંગો પૂર્યા.પછી હરખાઇને ભાઇને બતાવવા ગયો. પોતાની  મેથ્સબુકમાં આમ કલર પૂરેલા  જોઇ લવે ગુસ્સાથી કુશને એક લગાવી દીધી. કુશે ભેંકડો તાણ્યો. બરાબર ત્યારે જ ઇરા ત્યાં આવી. લવે  કુશને માર્યું તે જોઇ તેનાથી  ધડાધડ લવને બે લાફા લગાવાઇ ગયા.  નાના ભાઇને મારે છે ?

લવ ડઘાઇ ગયો.  મમ્મીએ તેને માર્યું ? મમ્મીએ ભાઇને માર્યું. તે જોઇ રડતો કુશ ચૂપ થઇ ગયો. અને ભાઇની આંખમાંથી વહેતા આંસુ પોતાના નાનકડા હાથોથી લૂછવા લાગ્યો.  ત્યાં દાદીમા આવી પહોંચ્યા. અને પછી તો પૂછવું જ શું ? તેમની જીભ હવે કાબૂમાં કેમ રહે ?

ઇરાને તો શું બોલવું તે સમજાયું નહીં. તે લવ અને કુશ બંનેનો હાથ પકડી અંદર ચાલી ગઇ. તેના મનમાં  કદી બંને ભાઇઓ વચ્ચે કોઇ ભેદભાવ નથી  જાગ્યો. લવ મૉટો હતો અને કુશ  અણસમજુ હતો એને લીધે સ્વાભાવિક રીતે જ લવને ખીજાવાનું વધારે થતું એટલું જ. પરંતુ  આજે તેને  એટલું તો જરૂર થયું કે પોતે  થોડું સ્ટ્રીક તો થવું જ રહ્યું. નહીંતર  છોકરાઓને બગડતા વાર કેટલી ?

રોજ કંઇ ને કંઇ તો બનતું જ રહે છે. ઇરા અકળાતી રહે છે. તેની અકળામણનું રૂપાંતર  ગુસ્સામાં થતું રહે છે.  મોટો હોવાથી સ્વાભાવિક રીતે જ એ ગુસ્સાનો ભોગ લવ  જ બને છે. દાદીમા  તો ખુલ્લેઆમ બંને ભાઇઓ વચ્ચે પક્ષપાત કરતા રહે છે. ઘરમાંથી એક લય ખોરવાતો રહે છે.

હવે તો કુશ પણ સ્કૂલે જાય છે. બંને ભાઇ વચ્ચે ઝગડાં તો દરેક ઘરની જેમ જ થાય છે. પણ ઉકેલ દરેક ઘરની જેમ નથી આવી શકતો. દરેક વખતે વાંક લવનો જ નીકળે છે. કુશ છાનોમાનો ભાઇની સળી કરતો રહે છે. અને લવ જાહેરમાં….

લવ તોફાની ગણાય છે. કુશ ચંચળ. હવે લવ દસ વરસનો  થયો છે.. દાદીમાના આખો વખત બોલાતા શબ્દોના અર્થ હવે તે પૂરા તો નહીં પણ  અડધાપડધા  સમજતો થયો હતો. અલબત્ત પોતે જે સમજયો છે તે સાચું છે કે ખોટું..એની ખાત્રી કોને પૂછીને કરે ?

અંતે  અંકિતની સૂચનાથી લવને થોડો સમય  હોસ્ટેલમાં મૂકવાનું નક્કી થયું. ત્યાં સુધીમાં કુશ પણ થોડો મોટો થઇ જશે અને સમજદાર બની જશે. પછી લવને પાછો લાવીશું  દાદીમા પણ થોડો  સમય શાંત બને એ જરૂરી હતું. નકામા ગમે તેમ બોલતા રહીને લવને વધારે હર્ટ કરતા રહેશે  એ વિચારે ઇરા પણ લવને થોડો સમય હોસ્ટેલમાં મૂકવા સંમત થઇ.

લવને હોસ્ટેલ માટે પૂછતી વખતે ઇરાને હતું કે લવ તેને છોડીને જવા તૈયાર નહીં જ થાય. પરંતુ તેના અશ્વર્ય વચ્ચે લવને વાત કરતા જ તેણે  જરા પણ  વિરોધ સિવાય તુરત હા પાડી. જાણે હોસ્ટેલમાં જવા તે આતુર કેમ ન હોય ? ઇરાને આશ્ર્વર્ય  તો થયું પણ સાથે સાથે તેણે રાહતનો શ્વાસ પણ  લીધો. તેને તો હતું કે લવને હોસ્ટેલમાં મૂકવાનું કેવું અઘરું બની રહેશે.પણ અહીં તો ઉલટુ જ બનતું જોઇ તેને ગુસ્સ્સો આવ્યો. ખરો છે આ છોકરો.. છે જરાયે પોતાને માટે માયા..મમતા..કેવી સીધી હા પાડી દીધી. એને તો હતું કે પોતાને છોડીને જવાની વાત કરતા જ લવ રડશે..ઘણાં ધમ પછાડા કરશે ..પોતે એને કેમ મનાવશે ? એ બધું  તેણે વિચારી રાખ્યું હતું. પણ અહીં તો એવી કોઇ જરૂર જ ન પડી. લવ તો જાણે  બધાથી છૂટવાનો હોય એમ તુરત તૈયાર.. અરે, કુશને તો લવનું કેટલું હતું. એ તો લવને જવાની વાત સાંભળતા જ રડી પડયો ને પોતે પણ સાથે જવાની જિદ પકડી ત્યારે લવે  જ તેને મનાવ્યો  હતો.

એટલે લવને જ જવાનું મન છે..એ જાણી ઇરાને આઘાત લાગ્યો. પોતે આટલો સ્નેહ આપ્યો છતાં તેને પોતા માટે એવી લાગણી કેમ નથી ? શા માટે તે પોતાને છોડીને જવા માટે આમ જલદી તૈયાર થઇ ગયો ?

સારી સ્કૂલ અને હોસ્ટેલમાં એડમીશન લેવાઇ ગયું. મૂકવા જવાની તૈયારી થતી રહી. ઇરા  લવની જરૂરિયાતની એક એક વસ્તુઓ ભેગી કરતી રહી. કંઇ ભૂલાઇ ન જાય..જાતજાતની ખરીદી થતી રહી. જવાનો દિવસ નજીક આવતો ગયો. લવ વધુ ને વધુ મૌન બનતો ગયો. ઇરાની દરેક સૂચનાઓનું તે અક્ષરશ : પાલન કરતો રહ્યો. હા.. રોજ રાત્રે બંને ભાઇઓ પોતાના રૂમમાં એકલા હોય ત્યારે તેમની વચ્ચે થોડી વાત થતી રહેતી. બંને ભાઇઓ સ્નેહની રેશમગાંઠે બંધાયેલા હતા જ. જવાને આગલે દિવસે  એકમેકને વળગીને બંને ભાઇ રડતા રહ્યા. અલબત્ત ફકત રાત્રે જ એકલા હોય ત્યારે જ. બાકી  કોઇની  હાજરીમાં તો  લવ બધાથી અળગો જ રહેતો. ઇરાની અકળામણ ગુસ્સારૂપે જ બહાર આવતી. એમાં દાદીમાના શબ્દો આગમાં ઘી પૂરવાનું કામ કરતા..

પારકા તે કદી પોતાના થયા સાંભળ્યા છે ? આંગળીથી નખ વેગળા તે વેગળા જ.. કુશને જેટલું થાય એટલું આ  પારકા છોકરાને તારું થોડું જ થવાનું ? જોયુંને  આ કુશ આટલો હિજરાય છે પણ એને પડી છે કોઇની ? સાવ ઢીઢ છે ઢીઢ.. ન જાણે કોનું….

પણ હમેશની જેમ ઇરા સામે નજર પડતા આગળનું વાકય પૂરું ન કર્યું.

લવની આંખો ભીની બની હોવાનો ઇરાને આભાસ થયો કે શું ?

ઇરાએ આંસુને ભીતર જ શમાવીને લવનો સામાન પેક કર્યો. લવ તો આજે આખો  દિવસ રૂમની બહાર જ નહોતો નીકળ્યો. કુશ એકલો એકલો અણોહરો થઇને ફરતો રહ્યો. આજે લવ તેની સાથે  બોલવા પણ  તૈયાર નહોતો.

બીજે દિવસે સવારે નીકળવાનું  હતું. નક્કી એવું થયું હતું કે અંકિત એકલો જઇને મૂકી આવશે. ઇરા સાથે આવશે તો ઢીલી પડી જશે.. એથી અંકિતે જ ઇરાને ના પાડી હતી. ઇરા પણ કબૂલ થઇ હતી. લવને પૂછતા તેણે કહ્યું હતું. કે મમ્મીને ધક્કો ખાવાની જરૂર નથી. ઉલટું તે સાથે ન જ આવે એવો આગ્રહ કર્યો હતો.

અને કદાચ એટલે જ ઇરાએ મન મક્કમ કર્યું હતું.

કુશને આજે  સ્કૂલે નહોતું જવું  પણ ઇરાએ તેને પરાણે ધકેલ્યો હતો. લવને જવા દેવો કુશ માટે સહેલું નહોતું એની ઇરાને જાણ હતી જ. સવારે લવનો સામાન મોટરમાં મૂકાયો. ઇરાને હતું હવે તો લવ તેને વળગીને રડશે જ.. પણ..

લવ તેને પગે લાગ્યો. અને ચૂપચાપ ગાડીમાં બેઠો. ન જાણે કેમ પણ ઇરા ગાડીમાં ચડી બેઠી.

અરે, ઇરા.. આ શું ?

અંકિત, સવારે જઇને સાંજે પાછું જ આવી જવાનું છે ને ? હું પણ આવું છું. પ્લીઝ..

અંકિતે  ઇરાની  હિંગળૉક આંખ સામે જોયું. અને કશું બોલ્યા સિવાય ગાડી સ્ટાર્ટ કરી.

આખે રસ્તે લવને બોલાવવા માટે ઇરા જાતજાતની વાતો કરતી રહી. પણ લવનું ધ્યાન તેની વાતોને બદલે બારીમાથી બહાર જોવામાં જ વધારે હતું. જરૂર પડયે એકાદ બે શબ્દમાં જવાબ આપી તે મૌન બની જતો.  અંતે  ઇરા ચૂપ બની ગઇ.

હોસ્ટેલમાં પહોંચી જરૂરી વિધી  પતાવી .ઇરાને લવની રૂમમાં આંટો માર્યો. તેની સાથે રૂમમાં બીજા કયા છોકરાઓ છે.. શું સગવડ છે બધી તપાસ કરી લીધી. બધું બરાબર લાગતા રાહતનો શ્વાસ લીધો. લવને તો જાણે આ બધા સાથે કોઇ નિસ્બત જ નહોતી.

બેટા, ફાવશે ને ? ગમશે ને ? નહીંતર આપણે  પાછા જઇએ હોં..

ના..અહીં તો મારા જેવડા કેટલા બધા છોકરાઓ છે મને મજા આવશે. ઇરા સામે જોયા વિના જ લવ બોલ્યો. અને પાછળ  ફરીને બીજા છોકરાઓ સાથે વાત કરવા લાગ્યો.

ગુસ્સો, દુ:ખ, હતાશા, વેદના, એક કસક.. ન જાણે કઇ કઇ લાગણીઓથી ઉભરાતી ઇરા લવને બાય કરી બહાર નીકળી ગઇ. ઇરા ગાડીમાં બેસી ગઇ. ગાડી નજરથી ઓઝલ થઇ ત્યાં સુધી લવ ગાડીની દિશામાં જોઇ રહ્યો. અત્યાર સુધી મહામહેનતે રોકી રાખેલા આંસુ હવે ધોધમાર વહી રહ્યા.

તેને થયું પોતે કોઇ હોસ્ટેલમાં નહીં..અનાથાશ્રમમાં આવી ગયો છે. અને   કદાચ એ જ  પોતાનું સાચું સ્થાન હતું.   

ઇરા ઘેર પહોંચી ત્યારે સાંજ પડવાની તૈયારી હતી.  કુશ કંઇક પૂછવા ગયો ત્યારે માથું દુખે છે કહીને ઇરા ડૂસકા સમાવતી પોતાના રૂમમાં જઇ પલ્ંગ પર પડી રડી પડી. લવે આમ કેમ કર્યું ? પોતે કોઇ ભૂલ કરી હતી ?

ત્યાં માયા હાથમાં ચાનો કપ લઇને આવી.

બહેન, આદુવાળી ચા પી લો..જરા  સારું લાગશે. ઇરાના આંસુ જોઇને તે બોલી ઉઠી.

બહેન, જે થયું તે સારું ન થયું.. લવને ખબર ન પડી   હોત તો સારું  થયું હોત..

એટલે ?  ઇરા સફાળી બેઠી થઇ ગઇ.

શેની ખબર ન પડી હોત તો ?

હમણાં થોડા દિવસો પહેલા દાદીમા લવ ઉપર ગુસ્સે થયા હતા અને ત્યારે મને કહેતા હતા અનાથાશ્રમમાંથી ગમે તે છોકરાને ઉપાડી આવીએ એટલે કંઇ એ પોતાના થઇ જાય. પારકા તો પારકા જ રહેવાના.. આ લવ મોટો થઇને કેવો નીકળશે કોને ખબર ? ‘

બહેન લવ આ બધું સાંભળી ગયો હતો  મને પૂછતો હતો  કે ..

માયા આગળ બોલતી રહી. પણ ઇરાને કશું સંભળાતું નહોતું. .

સૂર્ય અસ્તાચળ તરફ જઇ રહ્યો. પંખીઓ કિલબિલાટ કરતા પોતપોતાના માળા તરફ પાછા ફરીને હાશકારો પામતા હતા. ઇરાના ગળામાંથી મોટેથી  એક ધ્રૂસકું  સરી પડયું.    

 

 

 

 

 

 

એક વાર્તા..

 

એક વાર્તા…( published in mari saheli..dec.2016 )

તનુ  ઉપર બેસીને  વાંચતી હતી.ત્યાં અચાનક મમ્મીનો ઘાંટો સંભળાતા તે  નીચે  દોડી આવી.

મમ્મા કોઇ સાથે ફોનમાં વાત કરી રહી હતી.

‘ નો..નો વે, રાસ્કલ. તું શું એમ માને છે કે હું તારાથી ડરી જઇશ  ? ‘

તનુના પગ અટકી ગયા. આ શું ?

મમ્માને આવી ગુસ્સે થતા કોઇ દિવસ જોઇ નથી. આજે  શું થયું  ?

 વચ્ચે બોલવા જતી હતી ત્યાં કંઇક વિચારીને  મમ્માનું ધ્યાન ન પડે એ રીતે ચૂપચાપ ઉભી રહી ગઇ. આમ પણ  હમણાં બે ત્રણ દિવસથી મમ્મા અપસેટ દેખાતી હતી.  મમ્માને પૂછતા એણે કશું નથી એમ કહી વાત ઉડાવી દીધી હતી. પણ એને પૂરી શંકા હતી કે કંઇક તો છે જે મમ્મા એનાથી છૂપાવે છે. પણ શું ? એ સમજાયું નહોતું. કદાચ એનું કારણ આજે જાણવા મળી જાય.

મમ્માની સામે કોણ હતું એ તો ખબર ન પડી.પણ હમેશની શાંત મમ્મા આજે પૂરા ચંડિકારૂપમાં હતી એ પાક્કુ.

નહીંતર મમ્માના મોઢે આવા શબ્દો ? ન ભૂતો ન ભવિષ્યતિ..

‘  સમજે છે શું તારા મનમાં ? તું મને બ્લેક મેઇલ કરે છે એમ ? આટલા વરસે ?’

‘  અરે, તારાથી થાય એ કરી લે.મારા પતિ કે મારી દીકરી જેને કહેવું હોય તે કહી દે. કાચી  ઉંમરે થયેલી એ  એક ભૂલ,નાદાની હતી..કોઇ પ્રેમ બેમ નહોતો..શું સમજયો ? અને બીજી વાર મને ફોન કરવાની હિંમત કરતો નહીં.

શટ અપ..ગેટ લોસ્ટ..હા..હા..થાય એ કરી લેજે.’

  મમ્મા લાલઘૂમ બનીને ફોનમાં બરાડા પાડતી હતી.

મમ્માનું કદી નહીં જોયેલું આ સ્વરૂપ તનુ આશ્વર્યથી જોઇ રહી. આખરે વાત શું છે ? મમ્મા કોની સાથે આ રીતે વાત કરે છે ?

થોડી વારે માએ ફોન મૂકયો. પરસેવો લૂછતી, હાંફતી  ત્યાં જ બેસી પડી.

કયાંય સુધી   એકલી એકલી કશુંક બબડી રહી…

તનુને કશું સમજાયું નહીં .

તે ધીમે પગલે મમ્મા પાસે ગઇ.

‘ મમ્મા, એનીથીંગ રોંગ ? ‘

દીકરીને જોતા અનિતા હડબડી ઉઠી..

‘ ના..ના..કશું નથી.પણ તું તો ઉપર વાંચતી હતી ને ?  નીચે કયારે આવી ? ‘

માને આડી વાત નાખતી જોઇ તનુની શંકા મજબૂત થઇ. કંઇક તો છે જે મા છૂપાવે છે.

‘ મમ્મા, વાત શું છે ? ‘

‘ અરે, ખાસ કંઇ નહીં..બેટા..જસ્ટ ફાલતુ.’

‘ મમ્મા, ન કહેવી હોય તો સીધી રીતે ના કહી દે. બાકી આમ વાત ઉડાવ નહી.’

‘  અરે, પણ એવી ખાસ કોઇ વાત જ નથી. બાય ધ વે, તારી એક્ઝામની તારીખ આવી ગઇ ?’

‘ મમ્મા, પ્લીઝ વાત બદલાવ નહીં. મેં બધું સાંભળ્યું છે. તું આ રીતે કોઇ સાથે વાત કરે એ માની શકાય એમ નથી અને છતાં તેં કરી છે મતલબ કોઇક તો એવી વાત છે જે તને આટલી હદે ઇરીટેટ કરે છે. કદી મોટેથી ન બોલનારી મારી મમ્મા ફોનમાં કોઇને ગાળો પણ આપી શકે ? ‘

‘ ઓહ્હ..અર્થાત તેં બધું સાંભળ્યું ? ‘

‘ સોરી મમ્મા, મારો એવો કોઇ ઇરાદો નહોતો..પણ તારો મોટો અવાજ સાંભળી હું ગભરાઇ ગઇ હતી એથી નીચે દોડી આવી.’

‘ ઓહ..મને ખ્યાલ ન રહ્યો.આવેશમાં અવાજ મોટો થઇ ગયો હશે. તને વાંચવામાં ડીસ્ટર્બ થયું હશે.

‘ મતલબ કે તારે વાત કરવી જ નથી. એમ ને ? હું સોળની થઇ ત્યારે તેં મને કહ્યું હતું કે બેટા, આજથી આપણે મિત્ર..પાક્કા દોસ્ત..દીકરી મારી દોસ્ત.,મારી બેસ્ટ ફ્રેન્ડ, મારી સખી…આવું બધું કહેનાર તું જ હતી ને ? હવે જો ખરેખર મને  મિત્ર માનતી હો તો છૂપાવવાનું શું છે ? કે પછી કહેવા પૂરતી જ મિત્ર ? ‘

‘ ના..બેટા, તું મારી મિત્ર જ છો.પરમ મિત્ર. ‘

‘ તો પછી મૈત્રીમાં કશું છૂપાવવાનું ન હોય.રાઇટ ?’

‘ રાઇટ..પણ બેટા, આ વાત તો બહું જૂની છે. હું તારા જેવડી હતી ત્યારની.. જેનો કોઇ અર્થ નથી.’

‘ અર્થ હોય કે ન હોય બટ આઇ વોંટ  ટુ નો.’

‘ બેટા..પ્લીઝ..છોડ ને..ઇટ હેઝ નો મીનીંગ એટ ઓલ.’

‘જે વાત માટે તારે આ રીતે કોઇ સાથે બોલવું પડે તે વાત સાવ નાખી દેવા જેવી તો ન જ હોય ને ? ‘

‘ બેટા, એક મા પોતાની નાદાનીની, ભૂલની વાત કયા મોઢે કહે ?’

‘ મમ્મા, એમાં શું છે ? હું કંઇ પારકી થોડી છું ?  કહી દઇશ તો  એટલીસ્ટ મનનો ભાર, આક્રોશ ઓછો તો ચોક્કસ થશે. ‘

‘ ઓહો..ઇટસ ઓકે..તારી જિદ તું નહીં જ છોડે..પણ બેટા,એ વાત સાંભળીને તારે ભૂલી જવાની.એથી આગળ કોઇ પ્રશ્નો નહીં પૂછવાના.. એ શરત કબૂલ હોય તો જ.’

‘ સ્યોર મમ્મા, આઇ પ્રોમીસ.’

અનિતા બે ચાર પળ દીકરીની આંખોમાં જોઇ રહી.

‘ બેટા, તને મેં એ વાત તો ઘણી વાર કહી છે કે તારા નાના, નાની કેવા ને કેટલા સ્ટ્રીક હતા. મને કઇ શરતોએ કોલેજમાં જવા મળ્યું હતું.’

‘ હા, મમ્મા,,યુ આર ગ્રેટ..આવી કડક શરતો તેં પાળી બતાવી.’

અનિતાએ ધીમેથી કહ્યું

‘ ના, બેટા, હું નહોતી પાળી શકી.’

‘ મતલબ ? ‘

અને ધીમેથી અનિતાએ નીરવ સાથેના પોતાના અફેરની, એ પછી એની બેવફાઇની અને આજના ફોનની ધમકીની બધી વાત કરી.

‘ ઓહ્હ..મમ્મા..યુ એન્ડ અફેર ? આઇ જસ્ટ કાન્ટ  બીલીવ..મારી સીધી સાદી મમ્મા, નાના નાનીને ઉલ્લુ બનાવી શકે ને આ રીતે કોઇને મળી શકે એ ખ્યાલ જ..

આઇ જસ્ટ કામ્ટ ઇમેજીન..’

‘ બેટા, જેની કલ્પના પણ ન થઇ શકે એવું જીવનમાં અનેક વાર બનતું હોય છે. જીવન પ્રવાહ કદી સાવ સીધી લીટીમાં નથી વહેતો. એ ઉંમરે મનના ઉધામા યે કયાં ઓછા હોય છે ? યૌવનને પગથિતે પગ મૂકતા કોઇ વિજાતીય વ્યક્તિ પ્રત્યે આકર્ષણ ન થાય તો જ નવાઇ. અને ત્યારે તો એ સમજવા પણ કયાં સહેલા હોય છે ? ‘

‘ મમ્મા, પાપાને આ વાતની ખબર છે ? ‘

‘ ના બેટા.’

‘ તેં કેમ વાત ન કરી ? ‘

‘ બેટા, એ મારા અતીતની વાત હતી જેની સાથે તારા પપ્પાને કોઇ નિસ્બત નહોતી. અને એ કંઈ એવી મોટી ભૂલ નહોતી. એ ઉંમરનો તકાજો હતો. કોલેજની એ ઉંમર જ એવી હોય છે કે શારીરિક આવેગોને કારણે વિજાતીય વ્યક્તિ તરફ આકર્ષણ જન્મવાનું જ. ખાળી ન શકાય એવું આકર્ષણ. વિજાતીય સ્પર્શનો મીઠો તલસાટ શરીરના અંગ અંગમાં છલકાય.  જેને પ્રેમનું નામ આપી દેવાય. હકીકતે બેટા, એમાં પ્રેમ હોતો જ નથી. વિજાતીય સ્પર્શની ઝંખના શરીરના અણુએ અણુમાં સ્પંદનો જગાવે છે.ત્યારે સારું , નરસું વિચારવાની ઇચ્છા કે તાકાત નથી હોતા.

તનુ કંઇક વિચારમાં પડી ગઇ.

‘ પણ મમ્મા, તેં પપ્પાને કેમ વાત ન કરી ? ‘

‘ બેટા, પુરૂષ કદી એવી વાત સહન નથી કરી શકતો. કયારેક તાત્કાલિક સાંભળી લે..સ્વીકારી લે..પણ એના મનમાં કયારે એ વાતનો કેવો પડઘો પડે.કેવા વમળો ઉભા થાય એ કોઇ કહી ન શકે. અતીતની વાત દાટી જ દેવાની હોય. ગડે મુર્દે કભી ઉખાડને નહી ચાહિએ..કયારેક કોઇ નાની, મોટી વાતમાં મતભેદ થાય તો બની શકે આવી કોઇ વાત વચ્ચે આડી આવે. હા, લગ્ન પછી સંપૂર્ણપણે વફાદાર રહેવાનું. બાકી અતીત આખરે અતીત છે. સ્ત્રી કે પુરુષ બંનેનો એક અતીત હોવાનો જ. જેને ભૂલીને જ જિંદગીમાં આગળ વધવાનું હોય.

બાકી એ ઉંમરમાં શરીરમાં  હોરમોન્સ બદલાતા  હોય ત્યારે પ્રબળ શારીરિક આવેગો ન ઉઠે તો જ નવાઇ.. કોઇ પણ વિજાતીય વ્યક્તિ પ્રત્યે આકર્ષણ ન જાગે તો  હું તો એને એબનોર્મલ જ કહું. પણ હા, એને પ્રેમ માની લેવાની ભૂલ  કદી કરવા જેવી નથી. બધા ત્યાં જ ભૂલ કરે છે. અને તેથી જ પાછળથી પસ્તાવાનો વારો આવે છે. માણસને પારખવાની શક્તિ એ ઉંમરમાં કયાં હોવાની ?  ઘરમાં બધા વિરોધ કરશે એવા કોઇ વિચારથી ઘરમાં કોઇને જાણ પણ નથી કરતા. સોરી બેટા..ફોર લેકચર..આ તો તેં જિદ કરી એટલે..

‘ ઓકે..તું હવે ઉપર જઇને તારું વાંચ. મારી કોઇ ચિંતા ન કરતી.આઇ એમ ફાઇન..એન્ડ આઇ કેન હેન્ડલ એની સીચ્યુએશન.’

તનુ  કંઇક ઉંડા વિચારમાં ડૂબી ગઇ.

‘ અરે, બેટા, આમ સીરીયસ થવાની જરૂર નથી. મેં પણ એ વાત મનમાંથી ખંખેરી નાખી છે.તું પણ ભૂલી જા..આજે એક માએ પોતાની સાવ અંગત વાત, પોતાની જાંઘ  દીકરી સમક્ષ ઉઘાડી કરી છે. એક વિશ્વાસ સાથે. પણ બેટા, ટેઇક ઇટ ઇઝી.આ તો આપણી બે સખીઓ વચ્ચેની વાત છે. પપ્પા પણ એમાં સામેલ ન હોય..રાઇટ ?

તનુ ધીમેથી ઉભી થઇ.

‘ રાઇટ મમ્મા, યુ ટેઇક કેર.’

કહેતી તનુ સડસડાટ ઉપર ચડી ગઇ.

અનિતાએ રાહતનો શ્વાસ લીધો.

લોઢું ગરમ થયું હતું.દીકરીની તરલ બનેલી આંખોએ અનિતાને ઘણું કદી દીધું હતું.  સાવ જોડી કાઢેલી,આવડી મોટી અને સાવ ખોટી વાતની અસર દીકરી પર થઇ ચૂકી હતી એ સમજતા એક માને વાર નહોતી લાગી.

બાકી ત્યારે તો એ કેવી છળી ઊઠી હતી.

એ દિવસે તનુના  કપડાનો કબાટ સાફ કરતા પોતાના   હાથમાં જાણે સાપ આવી ગયો હોય એમ તે  છળી ઉઠી હતી.  આ શું જુએ છે પોતે ?  કાંપતા હ્રદયે એ એક પછી એક મેસેજ એ વાંચતી ગઇ અને ધ્રૂજતા હાથે ફોટાઓ ફેરવતી રહી.

“ તનુ.”  ગળામાંથી ચીસ નીકળી પડી.

ગુસ્સાના આવેશમાં એ પણ ભૂલાઇ ગયું કે પુત્રી તો કોલેજની પિકનીકમાં ગઇ છે. કાલે આવવાની છે. શું કરવું તે સમજાયું નહીં.  આજે ઘરમાં સાવ એકલી હતી. કબીર પણ ઓફિસના કામે બહારગામ ગયો હતો.  સાવ નવરી ધૂપ જેવી બેસીને કંટાળતી હતી. એથી થયું ચાલ, તનુનો કબાટ સાફ કરીને ગોઠવી નાખું. આમ પણ લાડકી દીકરીનું બધૂં અસ્તવ્યસ્ત જ રહેતું. કબાટ ગોઠવવાનું એને કેટલા દિવસથી કહ્યું છે..પણ એમ જલદી સાંભળે તો એ તનુ શાની ?

પોતે જ એને વધારે પડતા લાડ કરીને મોઢે ચડાવી છે.કબીરના શબ્દમાં બગાડી છે. કબીર ઘણી વાર ફરિયાદ કરતો,

અનિતા, દીકરીને આટલી બધી છૂટ ન આપ. કયારેક પસ્તાવાનો વારો આવે.

‘ કબીર, કયા જમાનાની વાત કરે છે ? છોકરીઓ ઉપર બંધન મૂકવાના જમાના ગયા. સમય કેટલો બદલાઇ ચૂકયો છે.’

‘  બંધન મૂકવાની વાત નથી. સમય ચોક્કસપણે બદલાયો છે પણ હજુ આપણૉ સમાજ એ બદલાવને લાયક કયાં બન્યો છે ? હજુ પણ સમાજની માનસિકતા તો એ જ રહી છે એ ભૂલી ન જતી.’

‘ હા..હા..કશું ભૂલી નથી. તું આટલી બધી ચિંતા ન કર.. આઇ વીલ ટેઇક કેર.’

‘ અનુ, દીકરી મને પણ ઓછી વહાલી નથી.પણ કદીક ચિંતા થાય છે. તનુ હવે નાની નથી રહી. આ તો તારું ધ્યાન દોરું છું. ‘

‘મને ખબર છે કબીર, એક જ તો દીકરી છે. એને લાડ નહીં કરીએ તો કોને કરશું ? આમ પણ હવે આપણે ઘેર એ કેટલો સમય ? ‘

‘ તારી બધી વાત સાચી..અને છતાં યુવાન દીકરીના માબાપે થોડું કેરફુલ તો રહેવું જ પડે. બદલાયેલા  સમયમાં બધું સારું જ થયું છે એવું માની લેવાની ભૂલ કરવા જેવી નથી. છાપાઓ અને ટીવીમાં આવતા સમાચારોથી કે આપણી આસપાસના સમાજના બનાવોથી આપણે અજાણ નથી જ. આપણે ઉંઘતા નથી ઝડપાવું..બસ..એટલું જ. ‘

‘ કબીર, તારી ચિંતા વ્યાજબી છે. હું ધ્યાન રાખું છું અને હવે વધારે રાખીશ..ઓકે ? બાકી આ ઉંમરમાં દીકરી પ્રત્યે વધારે કડક થવાથી શું પરિણામ આવી શકે એનાથી પણ આપણે અજાણ નથી જ. મીનાકાકીની  દીકરીએ કેવા નજીવા કારણસર પોતાની જિંદગી ટૂંકાવી નાખી હતી એ યાદ છે ને ? ‘

આવી ચર્ચા  પતિ પત્ની વચ્ચે કંઇ પહેલી વારની નહોતી.

દીકરીનો મોબાઇલ લઇને ઉભેલી અનિતાના મનમાં પતિ સાથેની વાતચીત ઉભરી આવી.

શું પોતે  દીકરી પર વધારે પડતો વિશ્વાસ મૂકીને ભૂલ કરી હતી ?

હવે દિવસે દિવસે સમય વધારે કપરો, વધારે મુકત, કદાચ સ્વચ્છંદ કહી શકાય એવો આવ્યો હતો.  વોટસ અપ, ફેસબુક..ટવીટર વગેરેએ કેટકેટલા નવા દરવાજા યુવા પેઢીને ખોલી આપ્યા છે. તનુ મુકત રીતે મનની વાત કરી શકે એવું વાતાવરણ આપવામાં શું પોતે નિષ્ફળ ગઇ ?

અનિતાના મનમાં વિચારોનું ધમસાણ મચી રહ્યું. દીકરીના જૂના મોબાઇલના ફોટા, મેસેજ વગેરેએ તેને જે માહિતી આપી હતી એ ચોંકાવનારી હતી. હજુ ચાર દિવસ પહેલાં જ તનુશ્રીના જન્મદિવસે પોતે એને નવા ફોનની ગીફટ આપી હતી. આ જૂના ફોનમાંથી કદાચ આ બધું ડીલીટ કરવાનો સમય તેને નહોતો મળ્યો. ફોન તો કયાંય અંદર કપડાંની વચ્ચે છૂપાવીને રાખ્યો હતો. સામાન્ય રીતે પોતે કદી દીકરીનો કબાટ ચેક નહોતી કરતી..આજે પણ એવો કોઇ ઇરાદો નહોતો જ. ફકત નવરાશને લીધે દીકરીના કપડાં સરખા ગોઠવવા જ બેઠી હતી. એમાં આ બધું હાથ આવતા અનિતા ચોંકી ઉઠી.

દીકરી કોઇ મુસ્લીમ છોકરા આરિફ સાથે પ્રેમ કરી બેઠી હતી એવું મેસેજ સ્પષ્ટ રીતે કહેતું હતું. 

કબીરને આ વાતની જાણ થશે તો તનુની સાથે પોતાને પણ કેટલું સાંભળવું પડશે.સારું છે કબીર દસ દિવસ માટે બહારગામ છે. એ દરમ્યાન કશુંક કરવું રહ્યું. પણ શું ? કેવી રીતે ? તનુને પૂછવાથી સાચો જવાબ  થોડો જ મળવાનો ? આરિફ મુસ્લીમ છે એથી એ પોતાની કોઇ પણ પૂછપરછનો સાચો જવાબ નહીં જ આપે.   શીખામણ કે કોઇ  પાબંદીનું પરિણામ સારું નહીં જ આવે એની પણ ખાત્રી હતી. બલ્કે  વધારે આડું અવળું, ઉંધુ પરિણામ આવી શકે.. તો હવે ?સાપ મરે અને લાઠી પણ ન ભાંગે એવો કોઇ ઉપાય જ શોધવો રહ્યો.

અને એથી જ તો આ આખું નાટક..

તેજસ્વી પુત્રીને કોઇ સલાહ, શીખામણ આપવાને બદલે ખોટી, સાવ ખોટી એક વાર્તા ઉભી કરવી પડી હતી. બળથી નહીં આ નવી પેઢી સામે કળથી જ તો કામ લેવું રહ્યું ને ?

 એક શ્રધ્ધાથી અનિતાએ, એક માએ બે હાથ જોડી મનમાં જ પોતાના ઇષ્ટદેવને પ્રણામ કરી લીધા.

નીલમ દોશી,

બીરલા કોલોની,

બંગલા નં. 2, બી ગેઇટ

પોરબંદર 360576

94277 97524

 

 

 

 

નવા વરસની સંગીત સંધ્યા..

મિત્રો, 31 ડીસેમ્બર નજીક આવે છે ત્યારે મને યાદ આવે છે..ગયા વરસની અમારી સંગીત સંધ્યા.આજે અહીં આપ કોઇને એમાંથી પ્રેરણા મળે એ માટે અહીં એ રજૂ
કરું છું.આ વખતનો પ્રોગ્રામ હજુ હવે નક્કી કરીશું.

31 ડીસેમ્બરની અમારી સંગીત સંધ્યા….

31 ડીસેમ્બર..2015 ની અંતિમ સંધ્યાએ અમારા કમનશીબે કે કોઇના સદનશીબે એ ખાત્રીપૂર્વક કહી શકાય તેમ નથી. પરંતુ અમારી બધી બહેનપણીઓની પતિદેવો બહારગામ હતા…એ હકીકત હતી..(એમ ન કહેતા હો કે એ તો એ લોકોએ તમારાથી દૂર રહેવા, પાર્ટીની સાચી મજા માણવા આ પ્લાન જાણી જોઇને ગોઠવ્યો હતો. આ વાત સાચી હોય તો યે જાહેરમાં એનો સ્વીકાર થોડો કરાય?) હા.તો વરસના અંતિમ દિવસે..અમે બધી બહેનપણીઓ એકલી હતી..તેથી મીરાના સૂચનથી બધાએ મીરાને ત્યાં ભેગા થવાનું નક્કી કર્યું..કે ચાલો..બધા સાથે કંઇ ખાશું પીશું..(પીશું..એટલે આડુ અવળુ નહીં સમજવાનું હો)..ગીતો ગાશું..અને બાર વાગ્યે એકબીજાને શુભેચ્છા આપી છૂટા પડશું.
અને એ અંતિમ સાંજે…(જીવનની અંતિમ સાંજ નહીં હો…બાપા…હજુ …વીસે વાન પણ નથી આવ્યો…સ્ત્રીની ઉમર એમ કંઇ જલ્દી થોડી વધે છે?)31ડીસેમ્બરે અમારી સંગીત સંધ્યાની શુભ શરૂઆત થઇ.

મીરાને ત્યાં બધા ભેગાથયા…અને વાતો કરતા કરતા આનંદથી જમ્યા…છોકરાઓને પણ સાથે મજા આવી ગઇ.જમીને બાળકોએ અંદર પોતાની રમતો ચાલુ કરી.
અને અમે સૌ બહારના ઓરડામાં નિરાંતે બેઠા. કે હવે ગીતોની મહેફિલ શરૂ કરીએ.સૌ પ્રથમ બધાએ મીરાને આગ્રહ કર્યો…કે શરૂઆત યજમાનથી થવી જોઇએ.
તો મીરા કહે,”ના,હોં..! હું તો છેલ્લે નિરાંતે ગાઇશ. તમે બધા શરૂ કરો. આમેય હું આજે બધી વ્યવસ્થા કરવામાં હતી તે થોડી થાકી ગઇ છું.અને…….

હજુ તો મીરા વાકય પૂરું કરે તે પહેલાં જ નીપાને થોડું ખરાબ લાગી ગયું. આમ પણ તે હતી આખાબોલી.
તરત બોલી ઉઠી,”અમને બધાને ખબર છે..તેં વ્યવસ્થા કરી છે એ માટે ગાજવાની કોઇ જરૂર નથી.આ તો તેં તારા ઘરનું કહ્યું એટલે અહીં રાખ્યું. બાકી મને તો મારે ઘેર જ રાખવાની ઇચ્છા હતી.( તે સિફતથી એ ભૂલી ગઇ કે તેણે તો પહેલા જ કહી દીધું હતું કે આ વખતે મને મારે ઘેર ફાવે તેમ નથી. )
મીરાએ સફાઇ આપતા કહ્યું,
”મારો કહેવાનો અર્થ એ નહોતો. હું તો જસ્ટ કહેતી હતી કે..”
ત્યાં જ બટકબોલી પાયલ વચ્ચે જ બોલી ઉઠી…”કોઇ તારે ઘેર કંઇ પરાણે નથી આવ્યું…ખાવાની અહીં કોને પડી છે?આ તો એ બહાને બધા સાથે મળીએ અને આનંદ કરીએ. બાકી કોઇ કોઇને ઘેર આવવા નવરું યે નથી. ખવડાવીને પછી આમ સંભળાવવું એ સારું ન કહેવાય…”
શ્રેયા બોલી,”પાયલની વાત સાવ સાચી છે.મેં આજ દિવસ સુધી સૌથી વધારે વાર બધાને મારે ઘેર જમાડયા છે,પણ હું કયારેય કંઇ બોલી?”
”તે અત્યારે યે ન બોલી હોત તો વધારે સારું થાત.આમ કહીને બોલી તો લીધું. અને પાછી રાજાની કુંવરીની જેમ કહેશે…હું તો બોઇ યે નથી ને ચાઇયે નથી…. “
હવે આ ચક્કર ગમે તેમ કરીને પૂરુ કરવાની જવાબદારી તો આખરે યજમાનની જ એટલે કે મીરાની જ કહેવાય ને?તેને મનમાં તો થયું કે મેં કયાં આ બધાને ભેગા કર્યા. આ બધીઓ પતિદેવ સાથે હોય ત્યારે જ અને તો જ મૂંગી રહીને સભ્યતાથી સીધી ચાલે. નહીંતર ઓરીજીનલ રૂપ આવી જ જાય. હું કયાં વળી એક વાકય બોલી ? અને આઆખી રામાયણ કે મહાભારત ઉભુ કર્યું ? આના કરતાં તો એક લાઇન ગાઇ લીધી હોત તો સારું થાત.
આમ વિચારતી બિચારી મીરાએ વાત આગળ ન વધે એ પોતાની જવાબદારી સમજીને કહ્યું,
”સોરી. તમને કોઇને એવું લાગ્યું હોય તો. પણ મારો એવો કોઇ ઇરાદો નહોતો.
પછી તો આ સોરી પર ખાસ્સી ચર્ચા ચાલી..”અમે કંઇ તને સોરી કહેવાનું નહોતું કહ્યું. આ તો જરા જે સાચું લાગ્યું તે કહી દીધું…” અંતે પાયલને વળી સદબુધ્ધિ આવી.
ખેર! ચાલો જે થવાનું હતું તે થઇ ગયું.મન મોટું રાખી જવા દો બધા. ચાલો.હું જ ગાવાની શરૂઆત કરું છું. આ બધી લપમાં જ 11 તો વાગી ગયા.
અને પાયલે શરૂ કર્યું..
”દુનિયામેં હમ આયે હૈં તો જીના હી પડેગા…
જીવન હૈં અગર ઝહર તો પીના હી પડેગા…”
ખ્યાતિથી ન રહેવાયું,

”અરે, આ નવા વરસની શરૂઆતમાં આવા મરસિયા કયાં ચાલુ કર્યા?” શ્રેયા
”હવે ડાહી થયા વિના તું બીજુ સારું ગા. બસ?”
ખ્યાતિ..
”આજે મારું ગળુ જરા ખરાબ છે. આજે મારાથી બહુ સારું નહીં ગવાય…”કહી તેણે બે, ચાર ખોંખારા ખાધા. પાયલ..
”એ બધી પ્રસ્તાવનાની બધાને ખબર છે. પછી ધીમેથી ઉમેર્યુ. ”આમેય કે’દિ સારું ગવાય છે?”
આ તો બધાને ગાતા પહેલા આવું કંઇક બોલવાની આદત હોય છે. થોડું માન ખાઇને પછી જ બે લાઇન ગાવાની શરૂઆત કરશે. અરે,ભાઇ અહીં બધાને ખબર છે કે અહીં કોઇ હરિફાઇ નથી. અને આપણે બધા એકબીજાને સારી રીતે ઓળખીએ છીએ.
આગળ ચર્ચા ચાલે તે પહેલા નીપાએ ચાલુ કર્યું…
”હમ થે જીનકે સહારે,વો હુએ ના હમારે…”
પાયલે પૂરુ કર્યું, ડૂબી જબ દિલકી નૈયા,પતિદેવ નહીં થે હમારે…”
હજુ આગળ સંગીત સંધ્યા ચાલે તે પહેલાં જ ઘડિયાળમાં 12 ના ટકોરા પડયા..(કદાચ આ સંઘ કાશીએ નહીં પહોંચે. તેની તેને યે સમજ પડી ગઇ હશે તેથી જલ્દી જલ્દી બાર વગાડી દેવામાં જ મજા છે..નહીંતર અહીં કોઇના બાર વાગી જશે…)
ઓહ..! બાર વાગી ગયા. નવા વરસની શુભ શરૂઆત થઇ ગઇ.
અને મીરાએ “”જનગણમન” શરૂ કર્યું.
હાશ ! નવા વરસની અમારી સંગીત સંધ્યા હેમખેમ પૂરી થઇ.

આવતે વરસે કોને ત્યાં રાખીશું આ મહેફિલ?
અલબત્ત અંદર બાળકોએ તો ખૂબ મજા મસ્તી કર્યાં હતાં. ખૂબ રમ્યા હતાં. કોઇ આડી અવળી લપ સિવાય.

પરમ સખા..

પરમ સખા…mamta ..july 2016

ઘરમાં જાણે ઉત્સવનો માહોલ રચાયો હતો. દીકરો વહુ તો સાથે જ હતા.દીકરી જમાઇ પણ આવી પહોંચ્યા હતા. આવતી કાલે મમ્મીનો સાઠમો જન્મદિવસ  હતો. છોકરાઓએ માની ષષ્ઠિપૂર્તિ ઉજવવાની જોરદાર  તૈયારીઓ આદરી હતી. મંજરીની લાખ ના છતાં પતિ કે બાળકો કોઇ માન્યા નહોતા. હવે આ ઉંમરે જન્મદિવસના ઉધામા શા ? મંજરીએ તો હસીને કહ્યું હતું,

બેટા, આજ સુધી મારી ઉમરમાં બે ચાર વરસો ઓછા કરીને કહી શકતી. હવે મારે જખ મારીને કહેવું પડશે કે હા ભાઇ હવે સાઠ વરસની ડોસી થઇ ગઇ છું. તમારે એની જ જાહેરાત કરવી છે ને ?  કે મારી મા ગમે તેટલા વરસો કહે પણ એ પૂરા છ દાયકા વીતાવી ચૂકી છે.

મંજરીએ મોં બગાડતા કૃત્રિમ ગુસ્સો કર્યો.

અને બધા ખડખડાટ હસી પડયા હતા.

યેસ,અંશુ, મમ્મીની આ વાત સાવ સાચી છે. હવે એને આ તકલીફ પડવાની. આપણે એનો તો વિચાર જ ન કર્યો ? હવે એ બિચારી બે ચાર વરસ ઘટાડી નહીં શકે ? આપણે આ પોઇન્ટથી તો વિચાર જ ન કર્યો.

ઓકે..પપ્પા, તો આપણે ફકત મમ્મીનો જન્મદિવસ છે એટલું જ કહીશું. સાઠમો છે એ કહેશું જ નહી. પૂત્રવધૂ આરતીએ ટહુકો કર્યો.

યેસ આમ પણ મારી મમ્મી તો આ ઉમરે યે ચાલીશ જેવી જ લાગે છે. દીકરી કેમ પાછળ રહી જાય ?

એ ય, તાની, આ ઉમરે એટલે ? એમ કહીને તેં મારા મમ્મીજીને સંભળાવી તો દીધું જ ને ?

આરતી, તારા મમ્મીજી, પણ મારી તો મમ્મી…મારી એકલીની..

તાની,સોરી, પહેલા મારી મમ્મી હોં. પહેલા હું આ ઘરમાં આવ્યો હતો અને પહેલી વાર મેં મમ્મી શબ્દ ઉચ્ચાર્યો હતો. માટે મારી એકલીની એવો શબ્દ તો ઉચ્ચારતી જ નહીં.તારો નંબર તો હમેશા બીજો જ..તું બે નંબરી..

અંશુ બહેનને ચીડવવામાં પાછળ પડે તેમ નહોતો.

તમે બંને રહેવા દો..જુઓ હું આ ઘરની પૂત્રવધૂ…અર્થાત પુત્રથી વધારે એવી વધૂ.. એટલે સૌથી પહેલો હક્ક મારો .

આરતી, હક્ક જમાવવામાં આમ પણ તારો જોટો જડે એમ નથી. આ ઘરમાં સૌથી છેલ્લે આવીને પહેલો હક્ક જમાવવો છે.

ખાસ્સીવાર હસી મજાકનો આ દોર ચાલુ રહ્યો.ત્યાં નાનકડી જિયા અને જિનલ આવી અને મંજરીને વળગી પડી..

મંજરીએ હસી પડી..

તમારા બધાની આ વાત ખોટી છે.હું તો સૌથી પહેલા મારી આ પરીઓની..જિનલ અને જિયાની.કહેતા મંજરીએ જિયાને તેડી લીધી.અને જિનલની આંગળી પકડી.

લો  હવે બધાના હક્કદાવા રદબાતલ. . હવે આમાં કોઇનું ચાલવાનું નહીં.  મારો તો વારો જ ન આવ્યો.

અનિકેતે પત્ની સામે જોતા કહ્યું.

પપ્પા, તમે તો મમ્મીના ચમચા છો..

હવે અંશુ અને તાન્યા..ભાઇ બહેન એક થઇ ગયા.

બધા ખડખડાટ હસી પડયા. જિનલ અને જિયા કશું સમજયા સિવાય તાળીઓ પાડવા લાગી.

દાદી, તમે પણ આમ કલેપ કલેપ કરો. જિયાએ દાદીના બે હાથ પકડીને દાદીને શીખવ્યું.

બધા અમારી જેમ કલેપ કરો..  હાસ્યના ફુવારા વચ્ચે બધાની તાળીઓના ટહુકા ભળી રહ્યા.

આજે જમવામાં મમ્મીની પસંદગીનું મેનુ છે.

પણ મારો બર્થ ડે તો હજુ કાલે છે.આજે તમને બધાને ભાવે એવું બનાવો.

મમ્મી, આજે બર્થ ડેનું પ્રી લંચ છે.રીહર્સલ..આગોતરી ઉજવણી.. જે કહે તે. અને આ બે દિવસ તારે અમને ફોલો કરવાનું છે. ઓકે ?

ઓકે..બાબા ઓકે..ખુશ ?

ધેટસ લાઇક અ ગુડ ગર્લ..આઇ મીન માય ગુડ મોમ..

નો પાપા..માય ગુડ દાદી..પાંચ વરસની જિનલ બોલી ઉઠી.

અને ત્રણ વરસની જિયા તો  જિનલની પૂરી કોપી કેટ..

માય ગુડ દાદી..

નો તારી ગુડ નાની..એમ કહેવાય.ઓકે ?

ઓકે.. આપણા બેયની નાની.

હાસ્યના વાદળો મન મૂકીને વરસતા રહ્યાં.   

પપ્પા, તમે આજે મમ્મીને પિક્ચર જોવા લઇ જાવ. કાલે તો એવો સમય નહીં મળે.આજે અમે તૈયારીમાં બીઝી રહેવાના..સમ સ્પેશીયલ પ્રોગ્રામ.

અને હા, પપ્પા, તમારી પસંદગીનું ફાઇટીંગ વાળું પિકચર નહીં હોં.

મમ્મીને ગમે એવું કલાસીક મુવી

એટલેકે રોવા ધોવાવાળું એમ જ ને ?

નો પપ્પા..આજના બધા કલાસીક મુવી કંઇ રોવાધોવાના નથી હોતા. એ જમાના ગયા.

ના..મારે મુવી જોવા નથી જવું. એના કરતા હું ને પપ્પા, જિયા અને જિનલને લઇને સાંજે સરકસ જોવા જશું. હમણાં સરકસ આવ્યું છે ને છોકરીઓને મજા આવશે.

પણ મમ્મા, આજે તમારી ચોઇસનું..

મંજરીએ દીકરીને વચ્ચે જ અટકાવી,

મારી પહેલી ચોઇસ તો મારી આ દીકરીઓ છે. તેની તમને ખબર છે ને ?

તાની, હવે આ વાતમાં તારી  મમ્મી નહીં માને.એની આપણને બધાને ખબર છે. મને પણ એ ગમશે.તો સાંજનો અમારો પ્રોગ્રામ પાક્કો.

અનિકેત પત્ની સામે સ્મિત વેરી રહ્યો.

ઓકે પપ્પા, હું હમણાં બહાર જવાનો છું ત્યારે ટિકિટ લેતો આવીશ.

ઓકે..

અને આજે મમ્મીની પસંદગીનું મેનુ છે અર્થાત ખીચડી, કઢી, રોટલા, ઓરા,છાશ, પાપડ અને સલાડ..પૂરું કાઠિયાવાડી મેનુ બરાબર ?

યેસ..આજે પ્યોર દેશી ખાણું.

સાથે તમને અને આ છોકરીઓએ ભાવે એવું પણ કંઇક બનાવજો હોં.

એ બધું અમારા ચાર્જમાં છે. યુ નીડ નોટ વરી.મમ્મા..

ત્યાં અનિકેતનો ફોન વાગતા બધા વિખેરાયા..અને પોતપોતાને કામે વળગ્યા.

ઘરમાં ઘણીવાર નેટવર્કનો પ્રોબ્લેમ આવતો તેથી અનિકેત બાલ્કનીમાં ગયો.

મંજરી જિયા, જિનલને વાર્તા કરવામાં ગૂંથાઇ હતી.

ફોન પૂરો કરી અનિકેત ઘરમાં આવ્યો ત્યારે તેના ચહેરા પર સ્મિત ગાયબ હતું. તેની જગ્યાએ ગંભીરતાએ સ્થાન લીધું હતું

મંજરી, ચાલ, આપણે બહાર જવાનું છે.

બહાર? અત્યારે ? કયાં ?

અનિકેત બે પાંચ ક્ષણ પત્ની સામે જોઇ રહ્યો.

જવાબ  આપવો પડે એમ હતો.

મારા એક મિત્રને અકસ્માત થયો છે.હોસ્પીટલમાં છે. તેની પાસે બીજું કોઇ નથી.તાત્કાલિક જવું પડે એમ છે.

કયો  ફ્રેંડ ?  ત્યાં  તમે એકલા જઇ આવો..મારું શું કામ છે ?

મંજરી પ્લીઝ..કોઇ સવાલ કર્યા સિવાય મારી સાથે નહીં આવી શકે ? જરૂરી હોય તો જ કહેતો હોઇશ ને ?

ત્યાં દીકરો, દીકરી બધા આવી ગયા.

પપ્પા, તમે એકલા જ જઇ આવો.મમ્મી ત્યાં આવીને શું કરશે ? મમ્મી, તમારા ફ્રેન્ડ્ને કયાં ઓળખે છે ?

 પપ્પા, કયા મિત્રને,  કઇ જગ્યાએ અકસ્માત થયો છે ?

એ મિત્રને તમે કોઇ નથી ઓળખતા.અમેરિકા રહે છે. બે દિવસ પહેલા જ અહીં આવ્યો હતો. અને આજે સુરેન્દ્રનગર પાસે અકસ્માત થયો છે.

ઓહ..એટલે તમારે અમદાવાદથી ત્યાં છેક જવું પડશે ? તેના બીજા કોઇ સગા અહીં  નથી ? આજે ન જાવ તો ચાલે એમ નથી ? બધો પ્રોગ્રામ ડીસ્ટર્બ થઇ જશે.

ના..જવું પડે એમ છે. અને મમ્મી પણ મારી સાથે આવશે. હવે વધારે સવાલ જવાબ કર્યા સિવાય મંજરી જલદી તૈયાર થા. આપણે નીકળવાનું મોડું થાય છે .

મંજરીને થયું ગયા સિવાય ચાલશે નહીં.આ વળી કયો મિત્ર પાતાળમાંથી ફૂટી નીકળ્યો ?

ઓકે..હું કપડાં બદલીને આવું છું.

કહેતા મંજરી તેના રૂમમાં ગઇ.તેની પાછળ અનિકેત પણ ગયો.

મંજરી, આજે આ યલો કલરની સાડી પહેર ને..કેટલા સમયથી હું લાવ્યો છું પણ તેં કદી હાથ નથી અડાડયો.

યલો ? અત્યારે કંઇ સાડીના કલરની પસંદગી કરવાની છે ?

વાત શું છે ? અનિકેત મને કંઇક વિચિત્ર લાગે છે બધું.

અનિકેત એકાદ ક્ષણ  મંજરીની આંખોમાં ન જાણે શું  નીરખી  રહ્યો.પછી હળવેથી બોલ્યો.

મંજરી, અનીશને અકસ્માત થયો છે.

અનીશ ? મંજરીની ભીતર જાણે સુનામીના મોજા  ઉછળી આવ્યા.

અનિકેતના મોઢામાં અનીશનું નામ ? જે નામને પોતે કદી હોઠ સુધી પહોંચવા નથી દીધું એ નામ અનિકેત પાસેથી ?

મંજરી આખ્ખેઆખ્ખી થરથરી ઉઠી.

અત્યારે ? આ ક્ષણે ? જે અનીશ તેની ભીતરના કોઇ ઊંડા, અજાણ્યા ખૂણામાં વરસોથી અડ્ડો જમાવીને ચૂપચાપ બેઠો છે. એ આજે કેવી રીતે બહાર આવ્યો ?અને તે પણ પતિને હાથે ? અર્થાત…

મંજરી અનિકેતની સામે જોઇ રહી કશુંક ઉકેલવા મથી રહી.  

મંજરી, અત્યારે બધી વાત કરવાનો સમય નથી. રસ્તામાં કહું છું. તું અત્યારે જલદી કર. બહું મોડું થઇ જાય  એ પહેલા આપણે પહોંચવાનું છે.

મંજરી, બને તો પેલી યલો કલરની જ પહેર ને ? અનીશને સારું લાગશે.તું કપડાં બદલાવી લે ત્યાં હું પણ બે મિનિટમાં ફ્રેશ થઇને આવું પછી નીકળીએ.કહેતો અનિકેત ઓરડાની બહાર નીકળી ગયો. કદાચ મંજરીને થોડી સ્પેશ..મોકળાશ  આપવા માગતો હતો. આ પળે મંજરીને એના આગવા, નાનકડા એકાંતની જરૂર હશે. ઠલવાવા માટે તેને એ મળવું જ જોઇએ.

હાથમાં પીળી સાડી લઇને મંજરી સ્તબ્ધ બની ઉભી રહી.

અનિકેતને બધી ખબર છે ?કયારથી ?  આજ સુધી પોતાને કોઇ અણસાર સુધ્ધાં નથી આવવા દીધો.?

સોનેરી પીળો..અનીશનો સૌથી પ્રિય રંગ.એ રંગના વખાણ કરતા એ કદી થાકતો નહી. મંજરીએ ધ્રૂજતા હાથે સોનેરી પીળા રંગની સાડી કાઢી.પહેરતા પહેરતા આખા અસ્તિત્વમાં જાણે એક ઝણઝણાટી ફરી વળી.ને કાનમાં પડઘાઇ ઉઠયા અનીશના વરસો પહેલાના શબ્દો.

મંજરી,  આ તો ઉઘડતા સૂરજનો  રંગ..એના ઉજાસમાં અનેક પ્રતિબિંબો આપોઆપ ઉઘડી રહે. તું  સોનેરી પીળી સાડી પહેરે છે ત્યારે મને હમેશા એમ જ લાગે કે સૂરજનો રંગ લઇને જાણે કોઇ પરી સીધી આકાશમાંથી  ઉતરીને મારે આંગણે આવી છે. ઝગમગ સૂર્યના કિરણો જેવી દેદીપ્યમાન બની રહે છે તું. મારું ચાલે ને તો હું તારા દરેક કપડા આ એક જ કલરના લઉં.સોનેરી પીળો રંગ એ તારી પહેચાન બની રહે. સૂરજની જેમ.

વરસો પછી આજે મંજરીએ પીળા  રંગની સાડી હાથમાં લીધી હતી. આજે  પણ રૂંવે રૂંવે  રોમાંચ ફૂટી નીકળ્યો.

નસીબ તેને અનીશને બદલે અનિકેતને ઘેર લાવ્યું હતું. અનિકેતની સહ્રદયતા જોઇને ઘણીવાર મન થતું કે અનીશને પોતાના પહેલા પ્રેમની બધી વાત કહીને ખાલી થઇ જાઉં. ઠલવાઇ જાઉં..પણ બધાની સલાહ તેને રોકતી રહી..મંજરી, એવી ભૂલ ન કરતી.કયારેક એ ભારે પડી જાય.પુરૂષની જાત રહી વહેમીલી.કઇ પળે શંકાની કોઇ નાની શી ચિનગારી તારા સુખી સંસારમાં આગ લગાડી દે. માતા પિતાએ, મિત્રોએ બધાએ એ સલાહ વારંવાર  ગણીને ગાંઠે બંધાવી હતી.  આજ સુધી કયારેય પોતે એ ગાંઠ છોડવાની હિમત કરી શકી નહીં.

અને આજે..અચાનક..સાવ અચાનક એ અનાવૃત થઇ ગઇ હતી. પૂરા ચાર દાયકા પછી સાવ અચાનક કોઇએ તેના ભીતરના વસ્ત્રોને ખેંચીને જાણે તેને ઉઘાડી કરી દીધી હતી.

શરૂઆતના વરસોમાં અનિકેતમાં અનીશને કલ્પીને જ જીવાયું હતું.બાજુમાં અનિકેત હોય અને ભીતરમાં અનીશ શ્વસતો રહેલો. કદીક પોતે અનિકેતને અન્યાય કરે છે એવી અપરાધભાવના પણ ઘેરી વળતી.પણ મનના ખેલ તો હમેશા નિરાળા જ રહ્યા છે ને ?મન આગળ ભલભલા  મજબૂર બની રહેતા હોય છે તો તેનું શું ગજું ?

પણ ધીમે ધીમે પતિના અપાર સ્નેહને લીધે  અનીશ આપોઆપ અનિકેતમાં ઓગળતો ગયો. બંને અસ્તિત્વ જાણે એકાકાર બની ગયા. મંજરી પૂરી અનિકેતમય બની રહી.  

અનિકેતે કદી કોઇ લપ્પન્છપ્પન કરી નથી. સાવ સરળ વ્યક્તિત્વ..બધી વાતનો સ્વીકાર.. શરૂઆતમાં  પોતે  ભીતર ન  ખોલી શકી.અને પછી  એવી જરૂર ન અનુભવાઇ. હવે મંજરી માટે અનિકેત એ જ તેના જીવનનું એક માત્ર સત્ય.વર્તમાન, .ભૂત, ભવિષ્ય..બધું એક માત્ર અનિકેત.

સૂરજવર્ણી સાડી શરીર પર યંત્રવત વીંટાતી રહી. સાથે..મનના તાણાવાણા ઉકેલાતા હતા કે વીંટાતા હતા એ સમજાતું નહોતું. બસ..અનિકેતે આ સાડી પહેરવાનું કહ્યું હતું અને એ પહેરશે.અનિકેત જે કહેશે એ કરશે..એ જ એકમાત્ર સત્ય.

થોડીવારે બંને કારમાં બેઠા.અનિકેતે ગાડી ભગાવી. હજુ સુધી મૌનનો પરદો અકબંધ હતો.અનિકેત શું કહેશે ?શું બોલશે ? એવો વિચાર આવતો હતો.પણ કોઇ ફફડાટ નહોતો. સાવ અચાનક,અણધારી  રીતે અનાવૃત થવાથી બે પાંચ ક્ષણ ફફડાટ અવશ્ય જાગ્યો હતો. પણ એને શમી જતા વાર નહોતી લાગી.અનિકેત જે પૂછશે એના સાચા જવાબ જ આપશે.વરસો પછી એક અતીતના દરવાજાઓ ખોલવા અણગમતા જ બની રહેવાના..પણ એ સિવાય કોઇ ઉપાય પણ નહોતો. વહેલો મોડો અનિકેત એક વાર કુતુહલ ખાતર પણ પૂછશે તો ખરો જ ને ?

 અનિકેતને અનીશની જાણ છે. એના પ્રિય રંગની સુધ્ધાં  જાણ છે. એનો અર્થ શું ? એ અનીશને ઓળખે છે ? કયારથી ? કેવી રીતે ? અનીશ ઠીક તો હશે ને ? અનેક તર્ક, શંકા,  પ્રશ્નો ખળભળાટ મચાવતા રહ્યા. પણ કશું પૂછવાનું  મન ન થયું.  મૌન ઓઢીને એ બેસી રહી.

અનિકેતે ડ્રાઇવીંગ કરતા કરતા તેના  હાથ પર ધીમેથી પોતાનો હાથ મૂકયો.

મંજરી, તારા મનમાં અનેક પ્રશ્નો ઉઠતા હશે. મને કેમ, કયારે જાણ થઇ ?

મંજરી, સોરી, એકવાર મારા હાથમાં અનીશનો પત્ર આવી ગયેલો. ને હું વાંચ્યા સિવાય નહોતો રહી શકયો. કોઇ શંકાને લીધે નહીં. માનવસહજ કુતૂહલ માત્ર. અને મેં તારી જાણ બહાર, એ વાંચી લીધો હતો. એમાં છલકતી તારી પીડાનો એહસાસ કરી શકયો હતો.પણ ત્યારે અંશુ તારા ગર્ભમાં હતો એટલે કશું કહેવું કે પૂછવું યોગ્ય ન લાગ્યું.  એમ જ સમય પસાર થતો રહ્યો. તારા અતીત સાથે મારે કોઇ સંબંધ ન હોય.એના પર ફકત તારો જ અધિકાર હોય શકે. તારી અંગતતાનો પૂરા આદર સાથેનો એ સ્વીકાર  હતો. મારે મન એ જ પ્રેમનો સાચો અર્થ હતો.  મારે ફકત પતિ જ નહોતું બનવું. મારે તો બનવું હતું તારો પરમ મિત્ર..તારો સખા..

એક દિવસ બીઝનેસ ટુરમાં હું ને અનીશ મળી ગયા હતા. હું તેને ઓળખતો નહોતો. તેની નિખાલસતા મને સ્પર્શી ગઇ હતી.  થોડા સમયમાં  અમે ખાસ મિત્રો બની ગયા હતા. એક દિવસ અનીશે એની ભૂતપૂર્વ  પ્રિયતમાનો  ફોટો મને બતાવ્યો.. અનીશ ધરાઇને તારી વાતો કરતો.હું  થાકયા સિવાય સાંભળતો રહેતો.

અને..

મેં તેને કદી જણાવા ન દીધું કે એની મંજરી મારી પત્ની અને મારા બે બાળકોની મા બની ચૂકી છે.

બસ..એ તેનો પ્રેમ , પીડા ઠાલવતો રહ્યો.નિર્દોષ ભાવે. એણે તારે માટે થઇને લગ્ન નહોતા કર્યા.થોડા વરસ અમેરિકા ચાલ્યો ગયો હતો.તમારા લગ્ન શા માટે ન થયા..હું એમાં કેવી રીતે પ્રવેશી ગયો એ ત્યારે સમજાયું.

અને આજે આ અકસ્માત..? મને થયું અનીશને મળવા તારે જવું જ જોઇએ.

બસ..મંજરી..તારી પીડાનો મને અંદાજ છે. પણ…

મંજરીની આંખો વહેતી રહી.અનિકેતના, પરમ સખાના  હાથના હૂંફાળા સ્પર્શની શાતા તેના અસ્તિત્વને વીંટળાઇ વળી.

અને કાર ફુલ સ્પીડમાં હોસ્પીટલ તરફ દોડી રહી.

Nilam doshi

c/o Harish Doshi.

G.M. Biral sagar colony,

Saurashtra Chemicals.

Porbandar..360 576

094277 97524

E mail.nilamhdoshi@gmail.com

www.paramujas.wordpress.com

 

 

 

 

 

 

ગુજરાત દીપોત્સ્વી અંક..2016માં પ્રકાશિત મારી વાર્તા..” શરત “

શરત..gujarat dipotsvai..2016

 ફલેટ પાસે પહોંચીને બેલ મારવા જતા પ્રોફેસર સલીમના  હાથ એક મિનિટ અટકયા. શું જવાબ આપશે આજે પણ પોતે સાઇદાને ? એ જ નિરાશા, એ જ જવાબ..પત્નીનું એક નાનું સરખું સપનું પણ પૂરું કરવા પોતે અસમર્થ.. સાઇદાના ચહેરા પર છવાતી ઉદાસી તેમનાથી સહન નહોતી થતી.. પણ ઉપાય ? શું કરે પોતે ?મનમાં આક્રોશ છવાતો હતો. પણ એ કેવો વાંઝિયો આક્રોશ હતો એનું ભાન આ થોડા સમયના અનુભવે થઇ ચૂકયું હતું.

પ્રો.સલીમ જીવનમાં પહેલી વાર લાચારી અનુભવી રહ્યા.આજ સુધી કેવી ખુમારીથી જીવતા આવ્યા હતા.

અને આજે..?

વરસોથી જે આદર, માન સન્માન અનુભવતા આવ્યા હતા એ આજે જાણે પળવારમાં ભાંગીને ભૂક્કો થઇ ગયા હતા.

આજે સવારે  કેવી હોંશથી, વિશ્વાસથી નીકળ્યા હતા. હાશ ! આજે  નકાર નહીં સાંભળવો પડે. આજે  પોતે પોતાના ખાસ વિધાર્થી ચિરાગ ત્રિવેદી  પાસેથી ખાલી હાથે પાછા નહીં જ ફરે.  આવીને સાઇદાનો દામન ખુશીથી ભરી દેશે.સાઇદાની આંખો કેવી ચમકથી ઉભરાશે.. એની આંખોમાં કેવી ખુશીની લહેર ફરી વળશે. ત્રણ મહિનાથી ચાલતી રઝળપાટનો અંત આવી જશે..પણ…એક નિશ્વાસ સાથે પ્રો.સલીમે બેલ વગાડી.  કહો કે વગાડવી પડી.

સાઇદા જાણે બેલની પ્રતીક્ષામાં બારણા પાસે જ ઉભી હતી. તુરત બારણું ખૂલ્યું. ચહેરા પર કૃત્રિમ હાસ્ય ફરકાવી પ્રો.સલીમ અંદર દાખલ થયા.

આજે તો થાકી ગયો. એકી સાથે કેટલા કામ પતાવતો આવ્યો.

સાઇદા, બહું ભૂખ લાગી છે.  પહેલાં ફટાફટ થાળી પીરસ ,બીજી બધી વાત પછી.. હું ફ્રેશ થઇને આવું. શ્યામા નથી દેખાતી ?

શ્યામા આજે તેની એક બહેનપણીનો બર્થ ડે હોવાથી તેની પાર્ટીમાં ગઇ છે.આવતા થોડું મોડું થશે.

હા, હમણાં રહીમ પણ નથી એટલે બિચારીને એકલું લાગે જ ને ?

શું થાય ? રહીમની જોબ જ ટ્રાવેલીંગની.ચાલ, હું બે મિનિટમાં આવું. આપણે પહેલા જમી લઇએ..પહેલા પેટપૂજા પછી બીજી બધી વાત.

 કહેતા પ્રો.સલીમ જલદીથી બાથરૂમમાં ઘૂસ્યા.અણગમતી વાત..જે  થોડી ક્ષણો પાછળ ઠેલાણી તે.

જમતા જમતા કોઇ ફાલતું જોક કરી હસતા રહ્યા.

સાઇદા અપાર ધીરજવાળી હતી.

જમીને મુખવાસ આપતા સાઇદા ધીમેથી પૂછી રહી.

શું થયું ? ચિરાગે પણ એ જ વાંધો ઉઠાવ્યો કે શું ?

શું કરે તે પણ ? તેની પોતાની ગમે તેટલી ઇચ્છા હોય પણ…

એ જ કારણ કે બીજું કંઇ ?

બીજા કોઇ કારણને  તો અવકાશ જ કયાં છે  ? પૈસાનો કે એવો કોઇ પ્રશ્ન હોય તો આસાનીથી સોલ્વ થઇ શકે.પણ આ પ્રશ્ન તો નથી આપણા હાથની વાત કે નથી અન્ય કોઇના હાથની વાત..

હકીકતે આ પ્રશ્ન જ પાયા વિનાનો ન કહેવાય ?  

એ બધું આપણે સમજીએ છીએ.. કદાચ બીજા બધા પણ મનમાં તો સમજે  છે પણ કદાચ અમલ કરી શકે એમ નથી. આપણા સમાજમાં આજે પણ..

કહેતા પ્રો.સલીમ અટકયા.. એક ને એક વાત કેટલી વાર કરવાની ? છેલ્લા  એક મહિનાથી આ વાત સેંકડો વાર તેમની વચ્ચે ચર્ચાઇ ચૂકી હતી. વ્યથા  ઠાલવવા કે આક્રોશ વ્યક્ત કરવા સિવાય બીજું શું કરી શકાય એમ હતું ?

પીડાભરી થોડી મૌન પળો..

જો કે સાવ ના નથી પાડી.પણ તેણે  એક શરત મૂકી છે. કંઇક અચકાતા  પ્રો.સલીમ ધીમે રહીને બોલ્યા.

શરત ? ફલેટ લેવામાં વળી શરત કેવી ? પૈસા તો આપણે એ કહે એ રીતે અને તુરત આપી શકીએ એમ છીએ.

વાત પૈસાની નથી.

તો ? કેવી શરત ?

ચિરાગે  કહ્યું,

‘ તમારી વહુ શ્યામા હિંદુ છે. ફલેટના નંબર સામે એના પિયરનું આખું નામ લખીએ.

.” શ્યામા મોહનલાલ ત્રિવેદી “ .

.તો એને બીજો કોઇ વાંધો નથી.દસ્તાવેજ તો ગમે તેમ કરીને એ  આપણા  નામે કરી આપશે. બસ આપણે મુસ્લીમ છીએ એની જાણ ફલેટમાં આસપાસ કોઇને ન થવી જોઇએ.

બિચારો કહે,

‘ સર, ઘરમાં તમે ગમે તે  ધર્મ પાળો..એ જોવા કોણ આવવાનું છે ?  તમે તો આમ પણ પૂરા વેજીટેરિયન છો એની મને કયાં જાણ નથી ?  બીજું બધું હું સંભાળી લઇશ.’

એ બિચારો તો ગળગળો થઇ ગયો હતો.આવી શરત કહેતા પણ અચકાતો હતો.

સર, મારા પર તમારા કેટલા ઉપકાર છે. આજે હું જે કંઇ છું એ તમારે લીધે જ તો છું. નાતજાતના ભેદભાવ પણ મને કયાં નડવાના  ? તમે જ તો અમને એ બધું શીખવ્યું છે. પણ સર, આ પ્રોજેકટ મારા એકલાનો  નથી.અને મારા પાર્ટનર ચુસ્ત હિંદુ છે..એને એ બધી દીવાલ આડે આવવાની જ.. એથી હું મજબૂર છું. એકવાર કોઇ મુસ્લીમનું નામ આવે એટલે બીજા ફલેટ વેચવામાં ખાસ્સી તકલીફ પડે.અહીં કોણ કોણ..કેવી જ્ઞાતિના લોકો રહે છે.એ પૂછપરછ નવો ફલેટ લેનાર પહેલાં કરતો હોય છે  આજકાલ કેવા સંજોગો છે એની તમને તો જાણ છે.એમાં તમારા જેવા વિદ્વાન, સજ્જનનો ભોગ પણ લેવાય છે.પણ સર, આઇ એમ હેલ્પલેસ.. બાકી જો તમે શ્યામાભાભીને નામે લેવા તૈયાર હો તો કાલે ફલેટ તમારો. ‘

અરે, પણ આવી તે કંઇ શરત હોતી હશે ? આપણી પહેચાન છિનવવાનો કોઇને હક્ક નથી. સાઇદાના અવાજમાં અકળામણ ઉભરી આવી.

‘ મને પણ એ જ વાત અકળાવે છે. વહુના નામ સામે મને કોઇ વાંધો નથી. એને આપણે દીકરી માનીને સ્વીકારી જ છે ને ?  પણ આવા કોઇ કારણસર આવું કરવું પડે એ મને કોઇ રીતે મંજૂર નથી. જે થવાનું હોય તે થાય. બરાબર ને ? ‘

સાઇદાનું માથું હકારમાં હલ્યું.પણ તેની આંખ છલકાઇ આવી. જિંદગી આખી જે એકતા  માટે ઝઝૂમ્યા..આજે તેનો જ ભોગ આપવાનો ? અરે, દીકરાના પ્રેમનો પણ હસતે મોઢે કોઇ જ આનાકાની સિવાય સ્વીકારીને શ્યામાને આ ઘરમાં એક માનભર્યું સ્થાન આપ્યું હતું. અને આજે..?

પત્નીની વ્યથા સમજતા પ્રો.સલીમે કંઇ બોલ્યા સિવાય પત્નીનો હાથ હાથમાં લીધો.

બંને મૌન બનીને કયાંય સુધી એમ જ બેસી રહ્યા. મૌન સ્પર્શ દ્વારા એકમેકને હૂંફ આપવા મથી રહ્યા.બંનેની નજર સમક્ષ અનેક દ્રશ્યો પસાર થતા રહ્યા.

સલીમ અને સાઇદા એટલે જાણે મેઇડ ફોર ઇચ અધર..સલીમ નાનપણથી હિંદુના પડોશમાં મોટો થયો હતો. બંને કુટુંબમાં ઇદ અને દિવાળી એકી સાથે ઉજવાતા આવ્યા હતા.મોટા થયા બાદ કોલેજમાં પણ હિંદુ છોકરાના રૂમ પાર્ટનર તરીકે વરસો સુધી રહેવાનું આવ્યું.માંસાહાર છૂટયો. અને સંપૂર્ણ શાકાહારી બન્યો. મિત્ર અનિલ ગીતાના પાઠ કરતો એ સાંભળીને ગીતામાં રસ પડયો. અને પછી  ગીતાના અધ્યયનમાં એવા તો ડૂબી ગયા કે પ્રોફેસર બન્યા પછી અનેક જગ્યાએ ગીતાના પ્રવચનો આપવાનું આમંત્રણ તેમને મળવા લાગ્યું. ગીતાના  નિષ્ણાત તરીકે તેમની ગણના થવા લાગી.

અભ્યાસ પૂરો થયા બાદ સલીમ કોલેજમાં લેકચરર તરીકે જોડાયા. રીટાયર થયા ત્યાં સુધી તેમની કારકિર્દી ઉજ્જ્વળ રહી. હેડ ઓફ ધ ડીપાર્ટમેન્ટ તરીક વરસો સુધી સેવા આપ્યા બાદ હવે એક મહિના પહેલા તેઓ રીટાયર થયા હતા. કોલેજમાં વિધાર્થીઓ વચ્ચે પ્રો.સલીમનું નામ આદરપૂર્વક લેવાતું હતું  તે કદાચ સૌથી વધારે વિધાર્થી પ્રિય પ્રોફેસર હતા. વિધાર્થીઓને તેમના માટે લાગણી અને સ્નેહ હતા. પ્રોફેસર પણ વિધ્યાર્થીઓને તેમના સંતાનની જેમ ચાહતા. હિંદુ કે મુસ્લીમ જે પણ વિધ્યાર્થીને કોઇ પણ જાતની જરૂર હોય તે પ્રો.સલીમનો દરવાજો ખખડાવતા અને કદી નિરાશ પાછા ન ફરતા. નાતજાતના ભેદભાવ સામે તેમને સખત નફરત હતી. તક મળતા જ એ સંદેશ આપવાનું તે કદી  ચૂકતા નહીં તેમને માટે મંદિર કે મસ્જિદનૂં સ્થાન સમાન હતું.અવારનવાર તેમના પ્રવચનોમાં પણ તેઓ કુરાન અને ગીતામાં કહેલી વાતોની સરખામણી કરીને બંનેના ઉપદેશમાં રહેલી સામ્યતા સમજાવતા રહેતા. નાતજાતના ભેદભાવ સિવાયનો સમાજ એ તેમનૂં સપનું હતું.

જોકે છેલ્લા ઘણાં સમયથી દેશમાં પ્રસરી રહેલી ધાર્મિક અસહિષ્ણુતાથી તેઓ વ્યથિત રહેતા.મંદિર મસ્જિદના  વિવાદના ઉકેલ માટે તેઓ હમેશા કહેતા કે ત્યાં એક હોસ્પીટલનું નિર્માણ કરવું જોઇએ.જયાં હિંદુ, મુસ્લીમ બધાને  નિઃશુલ્ક સારવાર મળી શકે. તેમના દરેક લેક્ચરમાં  આવા અનેક મુદ્દાઓ આવતા રહેતા. થોડા લોકોને પણ અસર થાય તો તેમની મહેનત વસૂલ..આવા કોઇ વિચારે જયારે પણ તક મળે ત્યારે આ મુદ્દો તે ચોક્ક્સપણે દાખલા દલીલો સાથે પૂરી નિખાલસતાથી ચર્ચતા.

સદનસીબે પત્ની સાઇદા પણ એવા જ વિચારો વાળી મળી હતી.તેમનું સહિયારૂ  જીવન કોઇ માટે ઇર્ષ્યારૂપ તો કોઇ માટે પ્રેરણારૂપ બની રહેતું. નાનકડા રહીમના આગમન પછી તો જીવન જાણે કિલ્લોલ કરી ઉઠયું. દિવસોને પાંખો આવી હતી.

મોટા થયા પછી રહીમે જયારે હિંદુ ધર્મની શ્યામાને પસંદ કરી ત્યારે પણ એક ક્ષણના હિચકિચાહટ સિવાય પતિ પત્ની બંનેએ પુત્રની પસંદગી પર સંમતિની મહોર લગાવીને  શ્યામાને પૂરા પ્રેમથી ઘરમાં અપનાવી હતી. તેનું નામ બદલવાની વાત વિચારી પણ નહોતી. શ્યામા  ઘરમાં કનૈયાની પૂજા કરતી. એ માટે એક નાનું મંદિર પણ હોંશે હોંશે પ્રો.સલીમે લાવી આપ્યું હતું. ધર્મને નામે ઘરમાં કોઇ પ્રોબ્લેમ નહોતા. નમાઝ અને આરતી બંને આ ઘરમાં સમાન રીતે થતા. શ્યામા પણ આવા સાસુ સસરા મળવાથી પોતાને જાતને નસીબદાર માનતી હતી. આ ઘરમાં તે દૂધમાં સાકરની માફક ભળી ગઇ હતી. કયાંય ધર્મના નામે કોઇ બંધન, કોઇ રોકટોક નહોતા.

 કોલેજના કવાર્ટરમાં રહેલા પ્રોફેસરને હવે નિવૃતિ બાદ સ્વાભાવિક રીતે જ કવાર્ટર ખાલી કરવાનું હતું. એમાં તો કોઇ પ્રોબ્લેમ નહોતો. પરંતુ વરસોથી આ એરિયામાં રહ્યા હોવાથી  પત્ની અને પુત્રને આ એરિયાનું એક આકર્ષણ હતું, એક લગાવ હતો. એથી  આજુબાજુમાં જ કયાંક ફલેટ લેવાના પ્રયાસો તેમણે શરૂ કર્યા હતા. ફલેટ શોધતી વખતે તેમને કલ્પના સુધ્ધાં નહોતી કે તેમની જ્ઞાતિ આમાં બાધારૂપ બની રહેશે અને તે પણ આટલી જડ રીતે.મુસ્લીમ શબ્દ સાંભળતા જ બિલ્ડર ચોખ્ખી ના પાડી દેતો અને તેમને કોઇ  મુસ્લીમ એરિયામાં ઘર શોધવાની સલાહ આપતો. અરે જાણીતો બિલ્ડર સુધ્ધાં તેમને સોરી કહીને એ  જ સલાહ આપતો. બધેથી આ એક જ વાત નડતરરૂપ બનીને ઉભી રહેતી.

ચિરાગ ત્રિવેદી તેમનો ખાસ વિધ્યાર્થી હતો. જેને પ્રોફેસર માટે ખૂબ આદર હતો અને તેના વિધાર્થી કાળમાં પ્રોફેસર સલીમે તેમને ખૂબ મદદ કરી હતી.આજે તે એક સફળ બિલ્ડર બન્યો હતો. તેથી પ્રોફેસરને ખૂબ આશા હતી કે ત્યાં તો નિરાશ નહીં જ થવાય..પરંતુ…

પ્રોફેસરની અંદર એક આગ ઉઠી હતી.પોતે મુસ્લીમ છે એ એક જ તેમના જીવનનો માપદંડ હતો ? સેંકડો હિન્દુ વિધ્યાર્થીઓને તેમણે શિક્ષણ નહોતું આપ્યું ? હિંદુઓ તેમના માર્ગદર્શન માટે નહોતા આવતા ? તેમની જાત કયાં એમાં આડી આવી હતી ? બધા સાથે મળીને તેમણે દિવાળી કે જન્માષ્ટમી નહોતી ઉજવી ? તેઓ હિંદુઓને શિક્ષણ આપી શકે, તેમને માર્ગદર્શન આપી શકે, તેમને ઘેર જમવા જઇ શકે  કે તેમને જમવા પણ બોલાવી શકે.એમાં કોઇને કશો વાંધો નહોતો આવતો પણ એમની બાજુમાં રહી ન શકે..આ કયાંનો ન્યાય હતો ? અરે, તેમના અનેક  હિંદુ મિત્રો હતા જે કહેતા..તમે તો સવાયા હિંદુ છો. અમે તો બહાર જઇએ છીએ ત્યારે નોનવેજની મજા પણ માણી લઇએ છીએ..અને ગીતાના સંદેશની જેટલી સમજણ તને પડે છે એટલી તો અમને પણ નથી પડતી.અમે તો અર્થ સમજયા વિના પોપટની જેમ શ્લોકો રટી જનારા..તમારી તો વાત જ ન્યારી..

આવું કહેનારા લોકો પણ આજે પાણીમાં બેસી ગયા હતા.

કોઇ બિલ્ડર તેમને આ એરિયામાં ફલેટ આપવા ટસનો મસ નહોતો થતો.અને આ જ તેમની વેદનાનું કારણ બન્યું હતું. થોડા વધારે પૈસા આપવા પણ તેઓ તૈયાર હતા પણ પરિણામ શૂન્ય.

જીવનભર જે સિધ્ધાંત માટે ઝઝૂમ્યા તે આજે  નેવે મૂકવાના હતા. જો આ એરિયામાં ફલેટ જોઇતો હોય તો તેમની પોતાની સ્વતંત્ર પહેચાન, સ્વમાન બધું હોડમાં મૂકવાનું હતું.એક સાચુકલા માણસ તરીકેની તેમની ઑળખાણ પૂરતી નહોતી ? શા માટે આવા કોઇ લેબલ ?  પણ તેમનો એ આક્રોશ વાંઝિયો સાબિત થયો હતો. તેમની જીવનભરની તપસ્યા જાણે નિષ્ફળ થઇ હતી.આજે પહેલી વાર કદાચ આ હદે તેઓ નિરાશ થયા હતા.શું કરવું તે સૂઝતું નહોતું. પોતાના અસ્તિત્વને નકારતી આવી કોઇ શરત કેમ સ્વીકારી શકાય ? આવી શરત સ્વીકારવી એટલે પોતે પોતાની જાતનું અવમૂલ્યન કરીને હાર માની લેવી એમ જ ને ?

શાંત અને સરળ સ્વભાવની  સાઇદા તો આવી શરતની વાત સાંભળીને જીવનમાં પહેલી વાર આક્રોશમાં કેટલું યે બબડી ઉઠી હતી.  

 આ તે કોઇ રીત છે ? આવી તે શરત હોતી હશે ?

 પતિ પત્ની  ન જાણે કયાં સુધી આમ જ મૌનનું કવચ ઓઢીને બેસી રહેત..

પણ  બેલ વાગતા સાઇદાને બારણું ખોલવા ઉભા થવું પડયું.

 ધારણા મુજબ શ્યામા જ પાર્ટીમાંથી આવી હતી.આવીને ઉત્સાહથી મમ્મી, પપ્પાને પાર્ટીની વાત કરવા લાગી.

અચાનક કંઇક યાદ આવતા તે બોલી ઉઠી..

‘ મમ્મીજી, આપણે તે દિવસે વાત થયેલી ને ?  લગાવવી છે શરત ? બોલો..હુ જ જીતવાની હોં.’

સાસુ વહુ વચ્ચે કોઇ ને કોઇ  શરતો અવારનવાર લાગતી રહેતી.

‘ શરત ? શાની શરત ? શરતની વાત હવે પછી કરી છે તો ખબરદાર છે. શરત શબ્દ આ ઘરમાં ન જોઇએ શું સમજી ? ‘

શ્યામા સ્તબ્ધ..

સસરાના ઇશારે તે ધીમે પગલે પોતાના રૂમમાં ચાલી.

પ્રો. મૌન રહીને સાઇદાને  સ્પર્શથી આશ્વાસન આપવા મથી રહ્યા.

Published in Gujarat Deepotsvai,2016

ચપટીક આકાશ

ચપટીક આકાશ..( મારી સહેલીમાં પ્રકાશિત )

 

દેવ, આજે આપણી આ અંતિમ મુલાકાત..

કેમ ? શું થયું ? એની પ્રોબ્લેમ ?

આમ તો તને આ વાત ફોનમાં જ કરવાની હતી. પણ પછી થયું કે ના, ફોન નહીં,  રૂબરૂ જ વાત કરીશ.

પણ જાનકી, આખરે થયું છે શું ?

દેવ, માલવ ગઇ કાલે જ યુકે.થી પાછો આવી ગયો છે.

ઓહ..ઓકે..સમજી ગયો. પણ જાનકી, આપણે કોલેજના મિત્રો છીએ. આપણે એકમેકને ગમતા હતા. પણ આપણી દોસ્તી પ્રેમમાં પરિણમે એ પહેલા જ તારા લગ્ન થ ઇ ગયા.  અને આપણો પ્રેમ અવયક્ત જ રહી ગયો.

દેવાયુ, એથી જ કહેવાયું હશે કે જોડીઓ સ્વર્ગમાં બને છે.

માલવ તારી જિંદગીમાં થોડો મોડો આવ્યો હોત તો..આપણી જોડી બનતા વાર ન લાગી હોત. હકીકતે મને હતું કે બસ કોલેજની આ છેલ્લી પરીક્ષા પૂરી થાય પછી જ તારી સમક્ષ પ્રેમનો એકરાર કરીશ ને તારો જવાબ માગીશ.

બની શકે મારો જવાબ હકારમાં પણ હોત. જાનકી ધીમું હસી પડી.

બની શકે નહી.એમ જ બન્યું હોત. મને ના પાડવાની ગંભીર ભૂલ તેં ન જ કરી  હોત. પણ માલવના નસીબ જોર કરતા હશે તે વચ્ચે આવીને મારી જાનકીનું હરણ કરી ગયો.

દેવાયુ ખડખડાટ હસી પડયો.

એ ય, દેવ, મારો માલવ રાવણ નથી હોં.

મેં કયાં એવું કહ્યું છે ? પણ કહી જરૂર શકું. મારી થનાર જાનકીનું હરણ કરે એને  હું બીજું  કયું નામ આપું ?

બસ..હોં. કોઇ નામ આપવાની જરૂર નથી.

દેવ, આ એક વરસની મારી એકલતાને સભર બનાવવા બદલ આભાર નહીં માનું.

જાનકી, આપણે હજુ પણ મિત્રો ન રહી શકીએ ? મળી ન શકીએ ?

ના, દેવ, એ લપસણો માર્ગ હશે આપણા માટે. આપણે આજ સુધી એવી કોઇ મર્યાદા નથી ઓળંગી. હા, તારા હાથનો હૂંફાળો સ્પર્શ, એ અનુભૂતિ હમેશ માટે મારી મૂડી બની રહેશે. એક મીઠા સમરણ તરીકે મારી ભીતર કોઇ ખૂણે હમેશા રહેશે. તારા ખભ્ભે માથું  મૂકી હું ઠલવાઇ છું. તારા ખોળામાં માથું રાખી ને મેં તારા ગીતો સાંભળ્યા છે. મારા કપાળે તારા હોઠનો એ  પ્રેમાળ સ્પર્શ  મને ચોક્ક્સ ઝંક્રુત કરી ગયો હતો. દેવ, મારી એકલતાને હૂંફાળુ  એકાંત તેં બનાવ્યું છે. આ ક્ષણો મારી જિંદગીનો અણમોલ ખજાનો બની રહેશે.

પણ દેવ, એ પણ હકીકત છે કે હું મારા પતિને, માલવને ખૂબ પ્રેમ કરું છું. બે વરસ એને યુકે જવાનું થયું ત્યારે મને હતું કે કેમ કાઢી શકીશ હું માલવ વિનાના આ બે વરસ ?

અને એક દિવસ આપણે ફરી એકવાર અચાનક મળી ગયા. આપણી અધૂરી દોસ્તી આ સમયમાં વધારે ગાઢ બની. એક દોસ્તથી કદાચ વધારે નિકટ અને પ્રેમી, પ્રેમિકાથી દૂર એવો કોઇ નામ વિનાનો સંબંધ આપણી વચ્ચે પાંગરી ઉઠયો. દેવ, આપણી આ નિકટતાને કયું નામ અપી શકાય એની જાણ નથી.

જાનકી, નામ આપવાની જરૂર પણ શી છે ? નહીં દોસ્ત, નહીં પ્રેમીઓ, નહી  કોઇ સગપણ, નહીં કોઇ દાવાઓ, કે ન કોઇ વચનો..બસ..એક વિશ્વાસ, એક હૂંફ, થોડો સ્પર્શ, હૂંફના એક માધ્યમ તરીકે માત્ર..જાનકી, બસ …આ થોડા સમયમાં આપણે બંને જે પામ્યા છીએ..એ બની શકે કદાચ લગ્ન કર્યા હોત તો યે ન પામી શકત. રોજિંદી ઘટમાળમાં આ ક્ષણો, આ નિકટતા કદાચ ગુમાવી બેઠા હોત. કહે છે ને જે થાય છે તે સારા માટે..

હા, દેવ, કદાચ તારી વાત સાચી છે.

પણ જાનકી, માલવ આવી ગયો એટલે આપણે સાવ નહીં મળવાનું એમ ? તું માલવને મારી ઓળખાણ કરાવી શકે..મિત્ર તરીકે.

હા, દેવ ,ચોક્કસ કરાવી શકું. અને એમાં માલવને કોઇ વાંધો પણ ન હોય. પણ દેવ, આપણા સંબંધમાં ફ્કત મિત્રતાથી કંઇક વત્તે ઓછે અંશે કશુંક વધારે પણ છે. જે આપણે બંને જાણીએ છીએ. પણ માલવ જાણતો નથી. અને એનો ડંખ મને ભીતરમાં હમેશા રહેશે. આપણે કોઇ પાપ નથી કર્યું.  માલવ પ્રત્યે મેં કોઇ બેવફાઇ નથી કરી. અને છતાં સાવ જ એમ નિર્દોષ મારી પોતાની કોર્ટમાં હું મને નથી જ લાગતી. એથી દેવ, આપણે અહીં જ છૂટા પડીશું. હમેશ માટે.આ ક્ષણોને ભીતરમાં સંઘરીને…કદીક રસ્તે મળી જશું તો પણ બસ એક મીઠું સ્મિત ફરકાવીને પસાર થઇ જશું. આટલો સરસ સમય આપણે સાથે ગાળી શકયા, સભર બની શકયા એ માટે ઇશ્વરનો આભાર માનીશું.

ઓકે..જાનકી,  તારી ભાવનાનો  હું આદર કરું છું અને કરીશ.  હવે પછી આપણે કદી મળીશું નહીં. પણ મનમાં પ્લીઝ કોઇ ભાર, કોઇ ડંખ ન રાખીશ.આપણે એવું  કશું  ખોટૂં કામ નથી કર્યું.

ખોટૂં કે સાચું ? એ તો ખબર નથી. પણ જે વાત માલવને કહી ન શકું, જે વાત છૂપાવવી પડે એવી હોય તેને સાવ સાચી તો કેમ કહી શકાય ? પતિ પત્નીના સંબંધમાં વિશ્વાસ એ મોટી મૂડી છે. જે મૂડી મેં…

પ્લીઝ..જાનકી, નહીં આજે યે તારી એ મૂડી સલામત છે. તું માલવને નથી કહેવાની..કેમ કે તને પણ દરેક સ્ત્રીની જેમ એક ડર લાગે છે કે પુરૂષ આવી કોઇ વાત કદી યે સહજતાથી સ્વીકારી શકતો નથી. તારી જગ્યાએ મારી પત્ની હોય ને મને આવી કોઇ દોસ્તીની વાત કરે તો મને યે ખબર નથી કે હું કેટલે અંશે એ પચાવી શકૂં ? હા, બની શકે હું એના પર કોઇ શંકા ન કરું. પણ અંદરખાને મને કદાચ ન જ ગમે એવૂં બની શકે. જાનકી, મનના તાણાવાણા બહું અજબ રીતે ગૂંથાયેલા હોય છે.  દરેકની ભીતર એક છાનો, અંગત..સાવ જ અંગત ખૂણો હોવાનો જ. જે એની સાથે જ આખરી પળે અગ્નિમાં સ્વાહા થવાનો.

કદાચ તારી વાત સાચી હશે. ગમે તેવી નિકટતા પછી યે કદાચ માણસને થોડી મોકળાશ, એક નાનકડા ખૂણા જેટલી પોતાની આગવી સ્પેશની જરૂર પડતી હશે.

હા, અને કમનસીબે બહું ઓછા સ્ત્રી, પુરૂષો આ વાત સમજી કે સ્વીકારી શકે છે. ખેર ! ચાલ, આજે સાથે આપણી સ્પેશય્લ કોફી મગાવીશું ને ? કદાચ આખરી વાર.

જાનકી કશું બોલી નહીં. મૌન બની દેવાયુ સામે જોઇ રહી. દેવાયુ એને કેટલી સાચી રીતે સમજી શકયો હતો. એનું એને ગૌરવ હતું.

થોડી વારે કોફી આવી. બંને ચૂપચાપ કોફી પીતા રહ્યા. હવે કોઇ સંવાદ નહોતો થતો. કદાચ જરૂર પણ નહોતી.

જાનકી, કંઇ ખાવાની ઇચ્છા છે ?

ના..દેવ, હવે મારે જવું જોઇએ. માલવનો આવવાનો સમય થઇ ગયો છે.

ઓકે.. ચાલ.

દેવાયુએ જાનકીના હાથ પર પોતાનો હાથ મૂકયો.

જાનકી, ટેઇક કેર.. બની શકે..કયારેક, કયાંક મળી પણ જઇએ. જીવનનો રસ્તો કયારે, કયાં ફંટાઇ જાય છે કોણ કહી શકે ? ત્યારે એકાદ સ્મિત તો આપીશ ને ?

જાનકી કશં બોલ્યા સિવાય આ દોસ્ત સામે જોઇ રહી. ન જાણે કેમ આંખોમાં જરીક અમથી ભીનાશ અનુભવાતી હતી.

અને બંને રેસ્ટોરંટની બહાર નીકળ્યા.

રેસ્ટોરંટને બીજે ખૂણે બેસેલા ચિરાગ અને માલવ બંનેને જતા જોઇ રહ્યા.

માલવ, ભાભી…

પ્લીઝ ચિરાગ, નો કોમેન્ટ..

પણ..આ રીતે ભાભી કોઇ સાથે…

કોઇ નહોતું, ચિરાગ, કોલેજ સમયનો એનો  દોસ્ત દેવાયુ  હતો. એ બંને કોલેજમાં સાથે ભણતા. અમારા મેરેજમાં પણ  આવેલો. જાનકીએ ત્યારે જ મને ઓળખાણ પણ કરાવેલી. અલબત્ત પછી કદી જોયો નહોતો.

પણ તને ખબર છે માલવ, તારી આ લાંબી ગેરહાજરીમાં મેં ભાભીને અનેક વાર એની સાથે જોયા છે.

હા, તો શું છે ? મિત્ર સાથે જઇ ન શકે ? ખાસ કરીને ઘરમાં કોઇ હોય જ નહીં ત્યારે આખો દિવસ માણસ કરે શું ?

પણ આમ..એક પુરૂષ સાથે તારી પત્નીને જોઇને તને કશું થતું નથી ?

શા માટે થવું જોઇએ ? એક સ્ત્રી ને એક પુરૂષ સાથે છે એટલે ? દોસ્ત, શંકાની કોઇ ચિનગારી મારે મનમાં જલાવવી નથી. એ માનસિકતામાંથી હવે આપણે બહાર નીકળવું જ રહ્યું. જો એને થોડી સ્પેસ આપી શકીશું તો સ્ત્રી મોટે ભાગે બહાર જવાનું પસંદ નહીં કરે.

ને મને ખબર છે કે એની સાથે જતી વખતે મને જાણ ન કરવા માટે એના મનમાં કોઇ એક ખૂણે ડંખ જરૂર છે જ. બસ..એ ડંખ છે ત્યાં સુધી પુરૂષે ડરવાનું કોઇ કારણ નથી.

 

 

 

 

ગુડ આઇડિયા..

 

ગુડ આઇડીયા…

કિશોરનું ધ્યાન આજે વાળવા કરતાં યે સાંજે અહીં પધારનાર મહેમાનોમાં વધારે હતું. એ મહેમાનોએ આજે તેના ચિત્તનો કબજો લઇ લીધો હતો. અને કેમ  ન લે ? છેલ્લા પાંચ વરસથી એ બધાની વાર્તાઓ વાંચીને વાંચીને તેના મનમાં એક આખી સૃષ્ટિ રચાઇ હતી..જે સૃષ્ટિમાં તે કયારેય પ્રવેશી શકવાનો નથી..જેને કયારેય માણી શકવાનો નથી..એવી  પરીલોક જેવી એક જાદુઇ સૃષ્ટિ..

આજે તેના બધા માનીતા લેખકો..વાર્તાકારો  પોતાના નાનકડા ગામમાં પધારવાના હતા. અહીં આ સામેના મંચ પર બિરાજવાના હતા. પોતાની વાર્તાઓ વિશે બોલવાના હતા. પોતે પણ દૂર ઉભો રહીને જરૂર સાંભળશે.

પંદર વરસનો કિશોર છેલ્લા પાંચ વરસથી વાંચવાની લતે ચડયો હતો. પૂરી સાથ ચોપડી પણ ભણવા નહોતો પામ્યો. ઘરમાં હાંલ્લા કુસ્તી કરતા હોય ત્યારે ભણવાનો વૈભવ કેમ પોસાય ? એક અતો ગરીબી, સાવકી મા, દારૂડિયો બાપ, ઘરમાં પોતાથી નાના બીજા ચાર ભાઇ, બહેન…સરકારી નિશાળમાં જમવાનું આપતા હતા તેથી થોડો સમય જઇ શકાયું. ને વાંચતા,લખતા શીખી શકાયું. એટલું જ. પરંતુ તેના એક શિક્ષકને કિશોરમાં ન જાણે શું દેખાયું તે વાંચવાના રવાડે ચડાવ્યો. ગામની નાનકડી લાઇબ્રેરીમાંથી પુસ્તકો લાવીને તે કિશોરને આપતા. કિશોર અકરાંતિયાની માફક તેના પર તૂટી પડતો. હવે તો મજૂરીએ જતો થયો હતો. પણ જયારે સમય મળે ત્યારે વાંચનની ભૂખ સંતોષવાનો પ્રયત્ન કરતો રહેતો.

 એ બધું વાંચતા વાંચતા જ અચાનક લખવાને રવાડે તો જાતે જ ચડયો. કોઇ વાર્તા વાંચીને.. આવું તો હું યે લખી શકું.. બસ..

 થોડાં  જૂના કાગળ અને એક રૂપિયાવાળી બોલપેનનો મેળ ગમે તેમ કરીને કરી લીધો.

અને રાતે આખા દિવસના વૈતરાથી થાકીને કાગળમાં અક્ષતો ચીતરતો રહેતો ને પેલો થાક કયાંય અદ્રશ્ય થઇ જતો. પાનાઓ ભરાતા ગયા. હવે પેલા શિક્ષકની બદલી થવાથી તે બીજે ગામ ચાલ્યા ગયા હતા. નહીંતર તેને બતાવી શકાત. બીજા કોઇને બતાવવાની કે કહેવાની હિંમત નહોતી. પણ લખ્યા સિવાય રહી શકાય તેમ નહોતું.

 આજે એકી સાથે બધા મોટા લેખકો અહીં પધારવાના હતા. તે કમ્પાઉન્ડ પોતાને સાફ કરવાનું હતું. એક મંદિર વાળતો હોય તેવી શ્રધ્ધા અને ચીવટથી..ભક્તિભાવથી આજે તેનાથી વળાતું હતું. સાંજે ભલે દૂરથી તો દૂરથી..પણ પોતાના આરાધ્યદેવોને તે જોવા પામવાનો હતો. એ કંઇ ઓછા નસીબની વાત હતી ?

મગજમાં ગાંડાઘેલા જેવો..કેપછી શેખચલી જેવો વિચાર પણ ઝબકી ઉઠયો. આમાંથી કોઇને મારી વાર્તાઓ બતાવી શકાય ?

જોકે બીજી જ મિનિટે એ વિચાર પોતાને જ એવો હાસ્યાસ્પદ અને અશકય લાગ્યો કે પોતે જ જોશથી નકારમાં ડોકી ધૂણાવી બમણા જોશથી વાળવા લાગ્યો.

 તે સાંજે  કિશોર  દૂર ઉભો ઉભો બધા વાર્તાકારોના એક એક શબ્દને પીતો હતો.અને  ફોટાઓમાં જોયેલા સાહિત્યકારોને ઓળખવા મથી રહ્યો હતો.

એવામાં એક વાર્તાકાર..મીનાઝ મોરઝરિયા…ઉભા થયા. ઓહ..આ તો પોતાના અતિ પ્રિય લેખક..આમની વાર્તાઓ તેણે સૌથી વધારે વાંચી હતી અને કદાચ લખવાનું પણ એમાંથી જ શીખ્યો હતો. તેના એક એક શબ્દને પીવા તે આતુર..ઉતાવળો થઇ રહ્યો. દૂરથી પોતાના આરાધ્યને વંદન પણ કરી લીધા. પોતે એકલવ્ય અને સામે જાણે ગુરૂ દ્રોણ..અરે, માગે તો અંગૂઠો આપવાની પણ કિશોરની પૂરી તૈયારી.

 ત્યાં લેખકે માઇક  હાથમાં લીધું.

પોતાના શૈશવમાં આવા જ કોઇ ગામડામાં રમીને  પોતે મોટા થયા હતા. ઘરમાં સાવકી માનો ત્રાસ સહન કરીને પણ ચોરીછૂપીથી કેવી રીતે લખતા હતા..એનું હ્રદયદ્રાવક  વર્ણન સાંભળીને કિશોરની આંખો ભીની બની ઉઠી..ઓહ..આ તો જાણે સાવ મારી જ વાત…

પછી એ કાગળિયા કેવી રીતે ડરતાં ડરતાં કોઇ મોટા લેખકને બતાવ્યા હતા. અને એ લેખકે તેમને મઠારીને ..સુધારીને પોતાને કઇ રીતે મદદ કરી હતી..એનો જાહેરમાં  ઋણસ્વીકાર કરતા કરતાં મીનાઝભાઇ ગળગળા બની ગયા. એકાદ ક્ષણ અટકી..પાણી પી તેમણે આગળ ચલાવ્યું.  આજે હું આ જગ્યાએ પહોંચ્યો છું તેનું સંપૂર્ણ શ્રેય તેમને ફાળે જાય છે. એમણે જો મારો હાથ તે દિવસે ન પકડયો હોત તો આજે પણ હું ગામના રસ્તા જ વાળતો હોત.બીજી કોઇ રીતે તો તેનું ઋણ ઉતારી શકું તેમ નથી.  પણ આ જ રીતે કોઇ નવોદિતને દિશા દર્શાવી..તેને આગળ લાવવાનો પ્રયત્ન કરી દીપથી દીપ જલાવવાનું કાર્ય કરતો રહું છું. એ જ મારી તેમને ગુરુદક્ષિણા છે.

 આગળ તેમનું ભાષણ તો ચાલતું રહ્યું.પણ કિશોરના કાન ત્યાં જ થોભી ગયા હતા. સમય જાણે એ ક્ષણમાં થીજી ગયો હતો.

એકી શ્વાસે તે દોડયો. માળિયે ચડી પેલા કાગળિયા કાઢયા…સરસ થપ્પી બનાવી.

પછી દોડયો.  હતી તેટલી બધી હિંમત ભેગી કરી બધાની વચ્ચેથી દોડી જ ઇને મીનાઝભાઇના પગમાં પડી ગયો. વંદન કર્યા. પછીપોતે લાવેલ કાગળિયા  બેહદ સંકોચ સાથે આગળ કર્યા. જાણે સુદામાએ શ્રીકૃષ્ણને તાન્દુલ ધર્યા..

  સાહેબ, મેં પણ થોડું લખ્યું છે. જોઇ આપશો ?

મીનાઝભાઇએ આસપાસ ઉભેલા મિત્રો તરફ જોયું. જરાક અમથું હસીને કાગળો લીધા.

શું નામ તારું ?

 કિશોર…

ઠીક છે..આમાં તારું સરનામું લખ્યું છે ?

 હા જી..

થોડા સમયમાં હું આ બધું વાંચીને તને મોકલાવીશ અને આગળ શું કરવું તે જણાવીશ.

કિશોર તો જાણે મોટું વરદાન પામી રહ્યો. હાશ કાગળિયા આખરે યોગ્ય જગ્યાએ પહોંચવા પામ્યા હતા.

મોટરમાં થોડે દૂર જતા મીનાઝભાઇ તે ગંદા  કાગળિયા ફાડીને ફેંકવા જતા હતા..ત્યાં મિત્રે ધીમેકથી કહ્યું.

ફેંકી તો ગમે ત્યારે શકાશે. એકવાર જરા નજર તો નાખી લે. ઘણી વખત આવા લોકો પાસેથી આપણે ન ધાર્યા હોય તેવા અનોખા વાર્તાબીજ મળી રહેતા હોય છે. મારી પેલી ખૂબ વખણાયેલી નવલકથા મને આ રીતે જ તો મળી હતી. હું તો નવોદિતો પાસેથી એટલે જ વાર્તાઓ મગાવતો રહું છું. આપણે નવું નવું કેટલુંક શોધતા રહેવું ?

મીનાઝભાઇ હસી ઉઠયા..

સા..તું તો મારા કરતાં પણ હોંશિયાર નીકળ્યો. ગુડ આઇડીયા…

ચાર ચિંતા..

ચાર ચિંતા….

શગુન અને આંચલની ચિંતાનો પાર નહીં.  જોકે  બંને કરોડપતિની વહુઓ હતી. બંને બહેનપણીઓ હમેશા શોપીંગમાં, કીટી પાર્ટીઓમાં, કલબોમાં નવી ફેશનમાં વ્યસ્ત રહેતી. તેમના બાળકો શિક્ષકો અને ડ્રાઇવરની છત્રછાયામાં મોટા થતા. કેમકે એટલો બધો સમય  બાળકો પાછળ બગાડવા માટે તેમની પાસે કયાંથી હોય ?

આ બંને બહેનપણીઓ હમેશા ચિંતામાં રહેતી.બંનેને કેટલા ટેન્સન હોય. કેટલી ચિંતાઓ હોય. જેમકે…

કઇ જગ્યાએ શું નવું આવ્યું છે..એ જાણવાની ચિંતા.  અને એ પછી પોતાની પહેલા બીજુ કોઇ ત્યાં પહોંચી ન જાય  એની ચિંતા ! પોતાનો ડ્રેસ ડિઝાઇનર કે જવેલરી ડિઝાઇનર બીજા કોઇ માટે ખાનગીમાં કામ નથી કરતો ને ? તેની પણ ચિંતા સ્વાભાવિક રીતે રહે જ ને ?

 

અને જમવામાં યે ઓછી ચિંતા હતી ? કયાંક કેલેરી વધી જાય ને ફીગર બગડી જાય તો ? તેમની કેટલીયે પ્રિય વાનગીઓ તેમને લલચાવતી રહેતી  પણ એ ખવાઇ ન જાય તેની કેટલી ચિંતા.

પાર્ટીમાં કોઇ પોતાનાથી વધું સુંદર તૈયાર થઇને નથી આવ્યું ને ? એની ચિંતા કંઇ ઓછી થોડી હતી ?

અને પોતે આપેલ પાર્ટીની રોનક કંઇક ઓર જ હોવી જોઇએ. અને એમાં કોણ કોણ આવ્યું છે. એ બધી ચિંતાઓ કમ નહોતી.

 હમેશાં પોતે જ ચર્ચામાં રહેવી જોઇએ અને બીજા પોતાનાથી કેમ નીચા દેખાય..અને તે માટે શું કરવું જોઇએ. એની યુક્તિઓ શોધવી, એ પ્રમાણે આયોજન કરવું. આ બધી જેવી તેવી ચિંતાઓ હતી ? એ તો આ બંને હિંમતવાન હતી એટલે પહોંચી વળતી !

 તો આ છે શગુન અને આંચલની ચિંતાનો થોડો ખ્યાલ. આ તો ફકત એક ઝાંખી છે. બાકી તેમની નાની મોટી ચિંતાઓનો તો પાર નથી.  બિચારી ! ખેર !

 દુનિયામાં કોને ચિંતા નથી ?

તો હવે મળીએ…અમિતા અને નમિતાને

 બંને ઉચ્ચ મધ્યમવર્ગની ગૃહિણીઓ. તેમને યે કંઇ ઓછી ચિંતા છે ?

પોતાના બાળકો હમેશાં આગળ, પ્રથમ જ રહેવા જોઇએ. સતત જીતતા જ રહેવા જોઇએ..એને દરેક પ્રવૃતિ આવડવી જોઇએ. અને  એટલે એક કલાસમાંથી બીજા અને બીજામાંથી ત્રીજા…એમ  સતત હાંફતા હાંફતા બાળકને લેવા..મૂકવાની ચિંતા ! ડાન્સીંગ, સીન્ગીંગ,  ડ્રોઇંગ..કરાટે…તો વળી કયારેક સમર કેમ્પમાં કયારેક ટ્રેકીંગમાં  મોકલવાની ચિંતા !  પોતાના બાળકને સારામાં સારી અર્થાત્  સૌથી મોંઘી સ્કૂલમાં એડમીશન લેવાની ચિંતા ! કયાંય ખરાબ ન દેખાવું જોઇએ કે પોતે કોઇથી ઉતરતા ન દેખાવુ જોઇએ. આ બધી ઓછી ચિંતા છે  ?

 આ ઉપરાંત વીક એન્ડમાં..રવિવારે કઇ હોટેલમાં જમવા જવું, કયા થિયેટરમાં  પિકચર જોવા જવું, કયા મોલમાં શોપીંગ કે વીન્ડો શોપીંગ કરવા જવું. સતત હરિફાઇમાં રહેવું  અને બાળકોને યે રાખવા.  ઓહ! કેટકેટલી ચિંતા !


તેમને મારુતિથી ચલાવી લેવું પડતું હોય. મોટી ગાડી લેવાના તેમના સ્વપ્નો કેમ જલ્દી પૂરા થાય . તેની સતત ચિંતા.  મધ્યમ વર્ગને તે નીચા સમજતા હોય એટલે એટલે હાઇ સોસાયટીના કલ્ચરમાં  સતત  ટકી રહેવાની ચિંતા તેમને સ્વાભાવિક રીતે જ રહેતી. તેમની પાર્ટીઓમાં આમંત્રણ મેળવવાની ચિંતા ઓછી થોડી કહેવાય  ?

બિચારી અમિતા અને નમિતા  !

અને હવે વાત સંગીતા અને કોમલાની ચિંતાની. બંને સામાન્ય મધ્યમ વર્ગની ગૃહિણીઓ…!

પોતાના બાળકને અંગ્રેજી માધ્યમની સ્કૂલમાં મૂકવાની તેમને ચિંતા રહેતી. સસ્તી છતાં સારી સ્કૂલની તેમને સતત શોધ રહેતી.  બાળકોને શકય તેટલું ઘેર ભણાવીને અને બીજા  એકાદ ટયુશનની વ્યવસ્થા કરવાની તેમને સતત ચિંતા રહેતી.  અને સાથે સાથે સાઇડમાં પોતે પણ  કંઇક આર્થિક ઉપાર્જન કરીને બે છેડા સારી રીતે ભેગા થઇ શકે તેની સતત ચિંતા.  નાની મોટી આવકનું સાધન  સતત શોધતા રહેવા માટે તેમને દોડતું રહેવું પડતું !  સમાજમાં રહી યોગ્ય વહેવાર સાચવવા..કયારેક સેલમાંથી સારી સાડી લેવી કે બાળકોને પ્રવાસે જવા દેવાની સગવડ કરવી. આ બધી ચિંતામાં તેઓ સતત ગૂંચવાયેલ રહેતી.

બિચારી સંગીતા અને કોમલા !

અને હવે વાત સવિતા અને મંજુલાની.   

 જોકે તેમને ખાસ કોઇ ચિંતા નહોતી ! તેમને નહોતી ચિંતા તેમના બાળકોને કઇ સ્કૂલમાં ભણવા મૂકવા તેની, ન’તી ચિંતા પાર્ટીઓમાં જવાની.  ન’તી કોઇ ફેશનની ચિંતા. કયાં કયું સેલ ચાલે છે તેવી તેને કોઇ ચિંતા કયાં હતી ? નહોતી કંઇ વસાવવાની ચિંતા

ના, ના, ભગવાન કોઇને પણ  સાવ ચિંતામુકત થોડો રાખે છે ?

પણ…આ સવિતા અને મંજુલાની ચિંતા તો ઠીક જાણે સમજયા…!  નાની નાની ચિંતા  !

જેમકે..આજે સાંજે પેટભરીને જમવા મળશે કે નહીં  ? આજે ચૂલો સળગાવવા લાકડા લેવા કઇ જગ્યાએ જઇએ તો વધુ લાકડા મળે કે પછી શિયાળામાં ઠંડીથી ધ્રૂજતા નાના બાળકોને કેમ બચાવવા એવી નાની નાની  ચિંતાઓ જ હતી. ! બાકી ખાસ કોઇ મોટી ચિંતા તેમને નહોતી !

અને…તેમની આવી સાવ નાની નાની   ચિંતાઓની આપણે થોડી  ચિંતા  કરવાની હોય  ?

એ તમને નહીં સમજાય..

 

 એ તમને નહીં સમજાય…

 બીજલી અને તેનો વર રોજ બાજુના ગામડેથી અહીં શાક, ફળ વેચવા આવતા. બંને મહેનતું હતાં. યુવાન હતા.  પોતાની મીઠી બોલીથી ઘરાકને પ્રસન્ન કરતાં તેમને આવડતું  હતું. તેમનો ભાવ હમેશાં વ્યાજબી.રહેતો. પતિ, પત્ની કયારેય કોઇને છેતરતા નહીં. સતત હસતા રહેતા આ દંપતીના આમ તો લગભગ બધા બાંધેલા, નિયમિત ઘરાક હતા. બધો માલ ખાલી કરીને જ રોજ જતા. સાંજે સાત વાગે તેમની છેલ્લી બસ આવતી.  પતિ, પત્ની હાથમાં આવેલ પૈસા ગણતા બસમાં રવાના થઇ જતા. છેલ્લા એક વરસથી તેઓ અહીં શાક વેચવા આવતા. તેમના જેવા બીજા પણ કેટલાયે શાકવાળા અહીં આવતા. તેમને કયારેક વધેલું  શાક પાછું લઇ જવું પડતું. પણ બીજલીને તો બધું શાક ખાલી થઇ જ ગયું હોય. કદાચ તેમની મીઠી જીભ, તેમની સરળતા અને કોઇને ન છેતરવાની તેમની વૃતિ આ માટે કારણભૂત હતી.

 

આજે બીજલીના વરને શરીરે થોડું અસુખ જેવું હતું. તેથી બીજલી એકલી  જ શાક લઇને આવી હતી.  શાક વેચીને જાય ત્યારે તેમનો ચૂલો પેટતો. એટલે બીજલીને અનિચ્છાએ પણ પતિને મૂકી ને આવવું પડયું. આજે બીજલીનો જીવ સ્વાભાવિક રીતે જ ઉતાવળમાં હતો. આજે બને તો શાક જલ્દી વેચી તેને વહેલાસર ઘર ભેગા થઇ જવું હતું. પણ સાથે સાથે શાક પડયું રહે એ પણ પોષાય તેમ નહોતું. અને મોટા ભાગના ઘરાકો સાંજે તડકો નમે પછી જ આવતા. એટલે બહુ વહેલું પહોંચવાની કોઇ શકયતા નહોતી.

 

થોડા ભાવ ઓછા કરીને યે તેણે જલ્દી જલ્દી શાક ખાલી કરવા માંડયું. મોટા ભાગનું શાક તો ખાલી થઇ ગયું. માત્ર થોડા બોર ઘરાકની રાહ  જોતા હતા. તેની બસનો સમય પણ થવા આવ્યો હતો. આજે બોર પાછા લઇ જવા પડશે કે શું ? બીજલી હવે કયારની ઉંચી નીચી થતી હતી. તેનું મન  તો ઘેર પહોંચી ગયું હતું. પણ બોર વેચાઇ જાય તો પાછા ન લઇ જવા પડે..વળી આજે તો પતિ માટે દવા પણ લઇ જવાની હતી. એટલે તે થોડી લાલચમાં પણ હતી. તેણે આશા રાખી બે  પાંચ મિનિટ વધુ રાહ જોવાનું નક્કી કર્યું.

 

 ત્યાં જ એક ગાડી પાસે આવી ને ઉભી રહી. એક શેઠાણી તેમાંથી ઉતર્યા. બીજલીને હાશ થઇ ! હવે બોર વેચાઇ જશે.  શેઠાણીએ પાસે આવી બોર હાથમાં લીધા. બોર  સરસ મજાના તાજા જ હતા.  પણ  ભાવ ઓછા કરાવવાના ઇરાદાથી બોલી ઉઠયા , કેવા છે ? તાજા નથી લાગતા.

 

બીજલી કહે, ના, ના, એકદમ તાજા અને મીઠા છે. લો, ચાખો.   કહી એક  મોટું સરસ મજાનું બોર આપ્યું. શેઠાણીએ ઉભા ઉભા મોટું બોર નિરાંતે ખાધુ. પછી કહે,  આ તો તું શોધીને આપે.એ તો સારું જ હોય ને. એમ ખબર ન પડે. કહી બીજા ત્રણ ચાર બોર જાતે લઇ ઉભા ઉભા ખાધા. બીજલી અકળાતી હતી. બોર લેવા આવ્યા છે કે ખાવા ? પણ આજે પોતાને બોર વેચવાની ગરજ હતી તેથી કંઇ બોલી નહીં. ત્યાં શેઠાણીએ ભાવ પૂછયો. ભાવ સાંભળીને કહે,  ના રે, વીસ રૂપિયે કિલો તે હોતા હશે ? બોલ, દસમાં દેવા છે  ?

બીજલી આમ પણ ગુસ્સે થઇ હતી. કદાચ જવાની ગરજને લીધે આપી પણ દેત. પણ શેઠાણીની વૃતિ જોઇ તેને ગુસ્સો આવ્યો હતો. તેથી બોર આપવાનું મન ન થયું. તેણે સાફ ના પાડી દીધી. ભલે પાછા લઇ જવા પડે..આને તો નથી જ આપવા.

 

શેઠાણીને ખબર હતી. કે આ લોકોને ગામડે પાછા જવાનો ટાઇમ થઇ ગયો છે. એટલે નહીં આપે ને જશે કયાં ? રાહ જોઇ જોઇને પાંચ સાત મિનિટ જોશે. એટલે ધીરજ ધરીને દલીલ કરતા રહ્યા.

ત્યાં સાઇકલ પર એક કાકા આવ્યા. અને ધીમેથી પૂછયું, બેન, કેમ આપ્યા બોર ?

બીજલીએ કાકા સામે જોયું અને બોલી, કાકા, લઇ  જાવ. તમને ઠીક લાગે તે આલજો.

કાકાએ કંઇ બોલ્યા સિવાય બધા બોર લીધા અને પૂછ્યું, પંદર રૂપિયા ચાલશે ?

બીજલી મીઠુ હસીને કહે, કાકા, દસ આપત તો યે ચાલત.

 અને બીજલીએ પ્રેમથી કાકાના હાથમાં બોરની કોથળી મૂકી.

પેલા શેઠાણી જરા ધૂંધવાઇને તરત બોલ્યા, હું કયારની કેતી તી તો મને કેમ ન આપ્યા ?

બીજલી શાંતિથી બોલી.

  એ તમને નહીં સમજાય.

 

સાંભળીએ સાદ સર્જનહારનો..

 

સાંભળીએ સાદ સર્જનહારનો..41

                                                                       શાને આટલો રઘવાટ ?

પ્રિય દોસ્ત,

મને અનેક વાર આશ્વર્ય થાય છે કે દોસ્ત, તારું મન આટલું જટિલ કેમ છે ? તારા મનમાં રાજકારણની જેમ અનેક કાવાદાવા, પ્રપંચો, આટાપાટાની ઘટમાળ સતત  કેમ  ચાલતી રહે છે ? તું  સરળ અને સહજ કેમ નથી બની શકતો ? જીવનના સાચા અને સાત્વિક આનંદ કેમ નથી માણી શકતો ?  ખુલ્લી હવાનો આનંદ, સમી સાંજના આકાશમાં ઉઘડતા સૂર્યાસ્તની રંગછટા, રાત્રિના આકાશમાં હીરાજડિત આસમાન, આછા અંધકારમાં ગીતો ગાવાનો આનંદ, ફૂલોને, વૃક્ષોને, પ્રાણીઓને, પુસ્તકોને ચાહવાનો આનંદ, અને સૌથી મોટો અર્થાત અન્યને ચાહવાનો, સુખી કરવાનો આનંદ. તારું જે પણ કાર્ય હોય તેને ઉત્તમોતમ રીતે કરવાનો આનંદ, ગમે તેવા કામકાજ વચ્ચે પણ થોડી પળો મારી સાથે ગોઠડી કરી લેવાનો આનંદ..આ બધા આનંદ કેમ નથી માણી શકાતા ?

તારી બધી ઇચ્છાઓ, આકાંક્ષાઓ મારી પર છોડી દે અને મારામાં વિશ્વાસ રાખ કે હું જે પણ કરીશ તે તારા હિત માટે કરીશ. કદાચ શરૂઆતમાં તને મારા દરેક કાર્યના હેતુ ન પણ સમજાય તો પણ મારા પરનો વિશ્વાસ ડગાવીશ નહી. મારી જે ઇચ્છા હોય તે ભાવ અને શ્રધ્ધાથી સ્વીકારી લઇશ ને ? તારા દરેક કાર્ય પર મારી મંજૂરીની મહોર હોય એ તને ન ગમે ? તારી દરેક પળ પર મારા હસ્તાક્ષર મળે  એવું તું ન ઇચ્છે ? તારી કહેવાતી શ્રધ્ધા નહીં પણ અંતકરણની સાચી શ્રધ્ધા પ્રગટે કે તું જયાં છો , જે પણ પરિસ્થિતીમાં છો  એ કોઇ ચોક્કસ હેતુ માટે નિયત થયેલું છે. યોગ્ય સમયે,બધું આપોઆપ થયા કરશે. કેમકે તું જ બોલે છે ને કે હે મારા વાલા, તારી ઇચ્છા વિના આ પાંદડૂં યે નથી હાલતું તો જો આ ખરેખર તું સાચા દિલથી સ્વીકારતો હોય તો પછી જીવનમાં આટલી હાયવોય શાની ? આટલા દાવપેચ શાના ? મારે જે  અને જયારે કરવાનું હશે ત્યારે એ હું કરીશ જ. અને મારા સમયે જ કરીશ. આમ પણ  મારા દરબારમાં  પક્ષપાત કે ભેદભાવને કોઇ સ્થાન નથી એ તું સારી રીતે જાણે જ છે ને ? તો પછી આટલો રઘવાટ શાને ? શાને આ બધા ઉધામા ? બીજાની લીટી નાની કરવાના અભરખા આખરે શા માટે ? દોસ્ત, જીવન સરળ છે, સુંદર છે, સહજ છે.એની સહજતાનો સ્વીકાર કરતા શીખ અન્યને પછાડતા નહીં, પડેલાને ઉઠાવતા શીખ. મનના બધા ઉચાટ શમી જશે ત્યારે શાંતિના સરોવરમાં તારું હ્રદયકમળ શહસ્ત્રદલે  કેવું ખીલી ઉઠશે એનો દિલથી અહેસાસ કર. એ અદભૂતઅનુભૂતિ દોસ્ત, ગુમાવવા જેવી હરગિઝ નથી. 

દોસ્ત, જયાં સુધી તું તારું સર્વોત્તમ અખિલતાને ન આપે ત્યાં સુધી એ અખિલતાનો ભાગ બનવાની આશા તું કેમ રાખી શકે ?

 રત્નકણિકા

મારા હ્રદયના યાયાવર ગીત ઉડી ઉડીને તારા સ્નેહ કંઠમાં શરણ શોધે છે.