તું..તમે મંજરી..?

ગુજરાત દીપોત્સવી 2014માં પ્રકાશિત વાર્તા

                                                         ..તમે મંજરી ?

શુચિતા, હવે બસ..બોલવાનું નથી. તારી તબિયત સારી નથી.શાંતિથી સૂઇ રહે.

દીદી,વરસો સુધી મૌન જ રહ્યા છીએ ને આપણે ? આજે બોલી લેવા દે..કાલની કોને ખબર છે ?

અતીતની કોઇ વાત આપણે નહીં કરીએ..એ વચન આપણે બંનેએ આજ સુધી પાળ્યું છે. પણ આજે ન જાણે કેમ  અતીતના એ વરસો ભીતરમાં ફરી એકવાર સળવળી ઉઠયા છે.  એને સાથે લઇને નથી મરવું. જેથી આવતા જનમમાં  ફરીથી…

આટલું બોલતા શુચિતાને હાંફ ચડી આવી..

મંજરીએ જલદી જલદી દીદીને પાણી આપ્યું.

દીદી, પ્લીઝ..

મંજરી, આજે ન અટકાવીશ.. મને ઠલવાવા દે.

મંજરી મૌન રહી. શુચિતાની ઇચ્છાનો અનાદર કરવાનું મન નહોતું સાથે સાથે એને  બહું શ્રમ પડે એ પણ નહોતું ગમતું. ડોકટરોએ જવાબ દઇ દીધો હતો. પણ  કદાચ બૂઝાતા પહેલા દીવો પ્રકાશવા મથતો હતો.

દીદી, તમને ખબર છે મારા પપ્પા મને શું કહેતા ?

અમારી શુચિને તો પગ નથી.ભગવાને એને પાંખો આપી છે.

ત્યારે મમ્મી હસીને કહેતી,

એ તો શુચિ નાની હતી ત્યારે રોજ પરીની વાર્તા સાંભળતી હતી  એથી  એની ફ્રેન્ડ  સોનપરી  મારી દીકરીને પાંખો આપી ગઇ છે.

મારી શુચિ, શુચિતા એટલે  હવામાં  ઉડાઉડ કરતું પતંગિયું. પતંગિયાની જાત કદી સ્થિર થોડી

 બેસે ? પપ્પા બોલ્યા સિવાય ન રહી શકતા.

ના,  મારી શુચિ એટલે ગાતું, કૂદતુ,  કિલકિલાટ કરીને ખળખળ વહેતું ઝરણું.. મમ્મી ટહુકતી.

હા..એટલે આખો દિવસ કલબલાટ કર્યા કરે છે અને કૂદયા કરે છે.

આવડી ઢાંઢા જેવડી થઇ તો યે શાંતિથી એક જગ્યાએ બેસતા શીખી નથી.. છોડી.

મંજરી, દાદીમા મને  ટોકવામાં કદી પાછા પડયા નહોતા.

પણ…  દાદીમાની શીખામણોનો મારો ચાલુ થાય ત્યાં સુધીમાં તો ઝરણૂં ત્યાંથી ગાયબ ગયું હોય. ઝરણાને વળી કોઇ બાંધી કેમ શકે ?

પણ ના..કોઇની નજર લાગી કે શકુંતલાની જેમ એની વીંટી ખોવાઇ ગઇ અને ઝરણૂં એક દિવસ એના ગીતો  ભૂલીને એક શાંત, સપાટ નદી બની ગયું. ધમપછાડા તો ઝરણાએ ઘણાં કર્યા..પણ

વહાલનો દરિયો  ભલે ને કહે પણ દરિયો તો યે આખરે તો દીકરીનો જ ને ? ઉછળી ઉછળીને આખરે એ કેટલો  ઉછળી શકે ?

જોકે નદી બની એનો પણ ખાસ વાંધો નહોતો. પણ કેવી નદી ? વહેતી નદી નહીં..બંધિયાર ખાબોચિયા જેવી નદી..નિર્જીવ નદી..જેમાં  નાના અમથા કાંકરીચાળાની પણ કોઇ  ગુંજાઇશ નહીંપાણી હોય પણ વહી શકાય. કોઇને પાણી પીવાની તરસ નહી તો નદી શું કરે ? પોતાના અનર્ગળ પાણીનો કોઇને ખપ નહીં ?

ઝરણાનો કલકલાટ ગુમાવી બેસેલી નદી શું કરે ? કયાં જાય ? પાણી હોય તો સૂકાઇ ગયાની ફરિયાદ કોઇને કરી શકાય. પણકોઇને એમ કહેવું કે મારી પાસે પાણી તો આટલું બધું. છે પણ કોઇને તરસ નથી એનું શું કરવું ? બધા તો એને શાંત,ડાહી ડમરી બનેલી જોઇને જે હરખાય..જે હરખાય

શુચિતા, એ બધાના મૂળમાં હું ને માત્ર હું…પ્લીઝ..શા માટે એ બધું યાદ કરે છે ? દુખદ સ્મૃતિઓને એક્વાર દેશવટો,મનવટો દીધા પછી આટલા વરસે ફરીથી….

ના, મંજરી, તું ઢીલી ન પડ.  તારો કોઇ દોષ  નથી.  આ તો નિયતિના આટાપાટા.. ખબર નહીં આજે વરસો પછી મનના આગળિયા કેમ ઉઘડી રહ્યા છે ? જેને ભૂલી ગયા હતા એ યાદો મનના પોલાણમાં આજે પણ અકબંધ સચવાયેલી હતી કે શું ? જેને પસાર થઇ ગયેલી ક્ષણો માનીને બેઠી હતી..એ ક્ષણો  અંદર આટલી હદે….

મંજરી, આજે લાગે છે કે પોતાની હાજરીનો અણસાર સુધ્ધાં ન આવે તેમ મનના ખૂણે લપાઇને વરસોથી ચૂપચાપ બેસેલી એક આખી સૃષ્ટિ જાણે અજે અચાનક આળસ મરડીને બેઠી થઇ રહી છે.

શુચિતા એકધારી ઠલવાતી રહી.

મંજરી, તને ખબર છે ? મારા લગ્ન તો  થયા પણ સુહાગરાત જીવનમાં કદી આવી જ નહીં. મને કયાં ખબર હતી કે કબીરના અસ્તિત્વના અણુ એ અણુમાં તું ને ફકત તું જ …

અને મંજરી, નસીબની બલિહારી તો જો.. આપણને જોઇને, આપણી લાગણીને જોઇને કોઇને ભૂલથી પણ પ્રશ્ન જાગી શકે ખરો કે આપણે બંને ….

શુચિતા, શોકય કે એવો કોઇ શબ્દ ન વાપરતી પ્લીઝ..

ના, એવો શબ્દ તો કેમ વાપરું ? ન હું કબીરને કદી પામી શકી..ન એ તને પામી શકયો કે ન કે તું એને પામી શકી. કે પછી તમે બંને તો માનસિક રીતે એકમેકને કયારના પામી ચૂકયા હતા. કે પછી  આ તે આપણા કેવા રૂણાનુબંધ..એક જ તાંતણે જોડાયેલા આપણે સહુ અને છતાં દરેક તાણાવાણા સાવ અલગ જ રહ્યા.

મંજરી, કબીરે કદી ફોડ પાડીને વાત જ ન કરી.. એને સમજવાના, એના દિલની વાત જાણવાના મારા સઘળા પ્રયત્નો નાકામ જ રહ્યા.

કદીક  આયના સામે ઉભીને હું  એકી ટશે મારી  કુંવારી કાયાને નીરખતી રહેતી. તો કદીક મોટેમોટેથી  રડીને ઠલવાવાના પ્રયાસો …  ભીતરના  આવેગોને શાંત કરવાના  ઉધામા તો રોજના..  કલાક સુધી બાથરૂમમાં  શાવર નીચે, ઠંડા પાણીની ધાર નીચે સતત ઉભા રહીને  શરીરની આગ ઓલવવાના એ   પ્રયત્નો…  સઘળા  કિનારાઓઓ તોડી ફોડીને ફરી એકવાર કલકલતું ઝરણૂં  બની રહેવાની તડપ ઠારવી સહેલી કયાં હતી ? 

 ધીમે ધીમે ભીતરમાં શૂન્યતા છવાતી ચાલી. વિસ્તરવાને બદલે હું  અંદર ને અંદર સંકોચાતી, સમેટાતી ચાલી. કાચબાની જેમ અંગો સંકોરી જીવવાની આદત  પડતી રહી. છાતીના પોલાણમાં ચોવીસ કલાક એક તલસાટ ઉછર્યા કરતો. પણ કદીક વિચારો માઝા મૂકતા..બધા બંધનો ફગાવીને, મર્યાદાઓ મૂકીને બેફામ બની ઉછળવાનું, ઘરને છોડીને કયાંક ભાગી જવાના શમણાં  સળવળતા. પણ…

ઘરમાં કોઇ દુખ નહોતું. પરંતુ દુખ ન હોય એટલે સુખ હોય જ એવું જરૂરી  કયાં હોય છે ? કબીરે કદી કોઇ વાતમાં મને રોકટોક નથી કરી.પૈસાની કમી તો  કયારેય મહેસૂસ નથી થઇ. અને જે કમી સતત મહેસૂસ થતી હતી એ કદી પૂરાઇ નહીં.

શુચિતા, કબીર મનમાં કેટલો હિજરાતો હશે એનો તને ખ્યાલ આવે છે ?

આજે આવે છે..પણ મને દુખ એ જ વાતનું છે કે એણે કદી મને..

શું કહે તને ? કેમ કહે ? મેં એના પર લાદેલી શરત એને સતત …

મંજરી, ભાગ્યના આ આટાપાટામાં કોણ સાચું અને કોણ ખોટૂં એના લેખા જોખા હવે નથી કરવા.કદાચ આપણે ત્રણે પોતપોતાની રીતે સાચા હતા. આમ પણ માનવીમાત્રનું પોતપોતાનું સત્ય અલગ અલગ જ હોવાનું ને ? એમાં દરેક સાચા અને દરેક ખોટા પણ હોઇ શકે.ખેર !

એટલે જ કહું છું શુચિતા, એ બધી વાત છોડ અને જરા વાર જંપી જા..

દીદી, કોઇ અજંપાથી હવે વાત નથી કરતી.આટલા વરસો આપણે સાથે મળીને આ સંસ્થામાં નિસ્વાર્થભાવે જે કામ કર્યું છે, આપણા લોહી પાણી એક કરીને અહીં જીવ રેડયો છે એ વ્યર્થ નથી ગયું.  આજે આટલી દીકરીઓ  અહીં કિલ્લોલ કરે છે. અનાથ હોવાના ભાન સિવાય અહીં ઉછરે છે. આપણને મા કહે છે એ કંઇ ઓછા નસીબની વાત છે ?  આ દીકરીઓની ખુશીએ તો ભીતરમાં શાંતિના દીપ ઝળાહળા કર્યા છે.  એનો સંતોષ લઇને જ આપણે જશું. દુઃખને રડીને આપણે વરસો વેડફયા નથી ,વાવ્યા છે એનો સંતોષ ઓછો નથી.

ફકત આજે ન જાણે કેમ ફકત અતીતરાગ મનમાં જાગી ઉઠયો છે જે સહજતાથી આ ક્ષણે વહી રહ્યો છે બસ..એટલું જ..

હા, શુચિતા, આપણે બંને કદી મળીશું એવી તો કલ્પના પણ…

અને એ પણ આ રીતે ? આ ક્ષણે કબીર નીચે આવે અને આપણને આમ જુએ તો એ શું વિચારે ?

કદાચ આપણા બંને માટે ગૌરવ અનુભવે. અને આપણા બંનેનો હાથ પકડીને ……

શુચિતાની આંખે ઝાકળનું એક ટચુકડું બુંદ છવાયું. તો  મંજરીની આંખો છલોછલ…

મંજરી, જિંદગીમાં પડેલી સળ ઉકેલવાનો કોઇ રસ્તો શોધ્યો યે નહોતો મળતો. કબીરના મૌનનું કોચલું ને ભેદી શકાયું તે ન જ ભેદી શકાયું. કબીરના મનની ગૂંચ, એના તાણાવાણા કયારેય મારાથી  ન ઉકેલી શકાયા. મને કયાં જાણ હતી કે તેં એના પ્રિય પાત્રએ કરેલી  શરતે એની જીભને તાળા મારી દીધા હતા. એને માટે તારો પ્રેમ જીવનનો પહેલો ને આખરી પ્રેમ હતો. કોઇ પુરૂષ કોઇને આ હદે પ્રેમ કરી શકે એનું મને તો કયારેક આશ્વર્ય થાય છે.

શુચિતા, મારે લીધે તેં  વરસો સુધી જે સહન કર્યું છે એ માટે હું ….

મંજરી, તારે ગીલ્ટ અનુભવવાની કોઇ જરૂર નથી. એ વાત આપણી વચ્ચે અનેક વાર થઇ ચૂકી છે.  કબીરના જીવનની પણ કરૂણતા કે વિષમતા જે કહો તે..જેની સાથે લગ્ન કર્યા એને પ્રેમ ન કરી શકયો અને જેને દિલ ફાડીને પ્રેમ કર્યો એને કદી પામી ન શકયો.

મંજરી, પામવાની ઘડી તો આવી હતી.. પણ પામવાની એ પળે જ…કુદરતે એને …

મેં હજુ  મંગળસૂત્ર કાઢયું નહોતું અને તેં પહેર્યું નહોતું. એ બે વચ્ચેની પળમાં મોત આવીને…

તને ખબર છે મંજરી, છૂટા પડવાના એ દિવસે, એ સાંજે  એણે મને શું કહ્યું હતું ?

મંજરી મૌન રહીને શુચિતાની આંખોમાં દેખાતા પોતાના પ્રતિબિંબને જોઇ રહી

તે દિવસે હું રોજની જેમ હીંચકા પર બેઠી  બેઠી  પોતાના માળામાં પાછા ફરતા પંખીઓને નીરખતી બેઠી  હતી. મારી પાસે તો કોઇ માળો, કોઇ ઘર  કયાં હતું ? હાતું તો ફકત એક મકાન…ખેર !

ધીમે ધીમે  સાંજ ઘેરાતી  જતી હતી. નહીં અંધકાર, નહીં ઉજાસ..બરાબર મારા જીવનની જેમ જ. ધીમા પગલે અંધકાર ડગ ભરતો હતો.દૂર દૂર શુક્રતારક આંખ મીંચકારતો મારી સામે ઝળૂંબી રહ્યો હતો. મારી ભીતરમાં ગીતના શબ્દો પડઘાઇ રહ્યા હતા,

હંસલા હાલોને હવે મોતીડા નહીં રે મળે…મોતીડા નહીં રે મળે…નહીં રે મળે…

એકની એક પંક્તિ મનમાં ઘૂંટાઇ રહી હતી. ત્યાં કબીર આવ્યો,

મારી બાજુમાં હળવેકથી  બેઠો. હૂં અચરજના ઓથારમાં…

ધીમેથી કહે,

આજ સુધી તારા પૂછાયેલા, ન પૂછાયેલા કોઇ પ્રશ્નોના જવાબ નથી આપી શકયો. કદાચ આજે પણ નહીં આપી શકું. માફી માગવાનો કોઇ સવાલ નથી. કેમકે મારો અપરાધ માફીને પાત્ર નથી એની મને પૂરી ખબર છે. મારે તારી જિંદગી વેડફવી નહોતી જોઇતી. પણ સંજોગો જ એવા બન્યા કે..

ખેર ! એ બધાને તું  બહાના પણ કહી શકે. માણસ પાસે પોતાના દરેક કાર્યના સાચા ખોટા કારણોની ખોટ કદી કયાં હોય છે ?

હું મૌન બનીને ચૂપચાપ સાંભળતી રહી હતી. અમારી વચ્ચેનો  અંધકાર ઘટ્ટ બનતો જતો હતો.

મંજરી, જીવનમાં કદી તને કશું આપી શકયો નથી.એનો અફસોસ મને પણ ઓછો નથી જ. તારો પૂરો હક્ક હોવા છતાં.. આ ગુનાની સજા શું ભોગવવાની આવશે એની જાણ નથી.

અને આજે પણ કશું આપવાને  બદલે તારી પાસે કશુંક માગવા જ આવ્યો છું.

હું મૌન…

અંધકારમાં તારો ચહેરો નથી દેખાતો એટલે જ હિંમત કરું છું.

તું એક વાર ના પાડીશ તો બીજી વાર નહીં કહું. ના પાડવાનો તારો હક્ક  સ્વીકારી શકીશ. કોઇ દુરાગ્રહ નહીં હોય..એકાદ મિનિટના મૌન પછી…

મંજરી, મને છૂટાછેડા જોઇએ છે આપી શકીશ ?

ના..ના..મને તારી સામે કોઇ ફરિયાદ નથી. દોષ બધો માત્ર ને માત્ર મારો જ છે. આટલા વરસોની  શરત પૂરી થઇ છે અને કોઇનો સાદ આવ્યો છે… જેને હું અવગણી શકતો નથી. આ બંગલો, મારી સઘળી મિલ્કત બધું તારે નામે કરી દીધું છે. હું ફકત પહેરેલ કપડે…

કબીરના અવાજની ભીનાશ  અંધકારમાં યે તેની આંખમાં તગતગતી હતી જે હુ જોઇ શકી હતી.

કબીર, આપણા છેડા બંધાયા જ કયાં હતા ? તે છૂટા કરું ? હા, છેડાછેડીનું એ કપડું આજે પણ ગડીબંધ પડયું છે. કહે તો એને …

શુચિતા, ..હું મારી વાત સમજાવી નથી શકતો. મને બસ તારા  એકાક્ષરી જવાબની પ્રતીક્ષા છે.

છૂટાછેડાનું ફોર્મ મેં સહી કરીને નીચે ટેબલ પર મૂકયું છે.તારે સહી કરવી, ન કરવી એ તારા પર નિર્ભર છે.હું સવારે પૂછીશ નહીં. તારો જવાબ જોઇ લઇશ.અને એ પછી આપણી વચ્ચે આ બાબતની કોઇ ચર્ચા, કોઇ સવાલ જવાબ કયારેય નહીં થાય.

મંજરી,, જીવનમાં પહેલી વાર કબીરે મારી પાસે કશું  માગ્યું હતું.  ઇન્કાર કેમ કરું ? અને ઇન્કાર કરવાનો અર્થ પણ કયાં હતો ? એના અવાજમાં તે રાત્રે મેં જે આર્જવતા અનુભવેલી..મેં કશું  પણ વિચાર્યા સિવાય બસ  સહી કરી હતી. અને સાચું કહું ? એ દિવસે હું ઘસઘસાટ સૂતી હતી.

બીજે દિવસે સવારે કબીરે ફોર્મ જોયું.

મારી પાસે આવીને  બેઠો.

થેન્કયુ નહીં કહું, શુચિતા..શુચિ..

કહીને હળવેથી મારો હાથ પોતાના ધ્રૂજતા હાથમાં લીધો.એક હળવું ચુંબન કર્યું.પહેલી વાર. અને પછી…

 કયારેય જરૂર પડે તો એક સાદ દેવાનો તારો હક્ક છે.

કહીને ભીની આંખે સડસડાટ બહાર નીકળી ગયો. એમ જ પહેરેલ કપડે..

હું ન જાણે કયાં સુધી એમ જ બેઠી રહી હતી. મન હજુ સ્વીકારી નહોતું શકાતું કે કબીર ખરેખર મારી જિંદગીમાંથી ચાલી ગયો છે.

પણ…

અને કબીર તો મારી જિંદગીમાંથી જ નહી..દુનિયા છોડીને જ…

હું ગળામાં લટકતા  મંગળસૂત્ર પર હાથ ફેરવતી હજુ તો બેઠી હતી..ત્યાં જ અકસ્માતના સમાચાર..અને…

હું ડીવોર્સી ?  કુંવારી ? કે પછી  વિધવા..? મારા પર કયું લેબલ યોગ્ય ગણાય ? એ મને સમજાયું નહોતું. કોઇને હજુ જાણ નહોતી કે અમે એક કાગળમાં સહી કરીને…

દુનિયાની નજરે તો હું વિધવા જ બની..કબીર..જે મારો પતિ નહોતો રહ્યો એની વિધવા..

હા,દીદી, છૂટાછેડાનો  તારી સહી વાળો એ કાગળ મારા સુધી પહોંચાડવા અધીરા બનેલા કબીરને કાળ ભરખી ગયો. તારું મંગળસૂત્ર મારા ગળામાં ઝૂલે એ કદાચ કુદરતને કબૂલ નહોતું.

અને  મંજરી, કબીરની પ્રાર્થના સભામાં પહેલી વાર મેં તને જોઇ. ન જાણે કેમ હું  તને ઓળખી ગઇ. આ જ મંજરી..કાકની નહીં, કબીરની મંજરી…કબીરના ફોટા સામે નતમસ્તકે ઉભીને લાલ ગુલાબ મૂકતી મેં તને જોઇ હતી.

અને હું  ધીમેથી બોલી પડી હતી

તું..તમે મંજરી ?

 

 

 

 

 

 

2 thoughts on “તું..તમે મંજરી..?

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s