છે કોઇ જવાબ ?

એક સવાલ…

 શૈશવમાં મદારી તેના વાંદરાને નચાવતો હોય તેવો ખેલ કોણે નહીં જોયો હોય ? અલબત્ત આ પ્રશ્ન અમારી ઉંમરના..એટલેકે પચાસની આસપાસની ઉંમરની વ્યક્તિ માટે છે. બની શકે તમે લોકોએ તે ન જોયો હોય..તમે બધા તો વીડીયો ગેઇમ રમીને મોટા થવાવાળા….અમારા જમાનામાં તો  એની કલ્પના સુધ્ધાં કયાં હતી ? નસીબદાર તમે કહેવાવ કે અમે ? એ પ્રશ્નનો જવાબ એક શબ્દમાં આપી શકાય તેમ નથી.આમ પણ  અત્યારે એ ચર્ચા અસ્થાને છે.

 મૂળ વાત એ હતી કે નાનપણમાં મદારીની ડુગડુગીનો અવાજ સાંભળતા જ અમે સૌ  શેરીમાં દોડી જઇએ. મદારી પાસે વાંદરો અને  સાપ આ બે તો હોય જ. ઘણાં મદારી પાસે બે વાંદરા હોય..એક વાંદરી..અર્થાત્ નારી જાતિ…અને એક વાંદરો…નર જાતિ..અને બધા મદારીના વાંદરા..વાંદરીના નામ ન જાણે કેમ પણ એક જ હોય..રતનિયો..અને રતની…ખબર નહીં પણ  મેં તો જેટલી વાર આ ખેલ જોયો છે એટલી વાર આ જ નામ સાંભળ્યા છે. મદારી બદલાય..વાંદરો..વાંદરી બદલાય..પણ નામ ન બદલાય. આ નામ પાછળ કોઇ રહસ્ય હશે કે કેમ એ તો ખબર નથી.

 મદારી રતનિયાને એક તરફ બેસાડે..પછી રતનીને તૈયાર કરે..પફ, પાઉડર અને  લિપસ્ટીક  લગાવી, હાથમાં બંગડી, પગમાં ઝાંઝર  પહેરી રતની તૈયાર થાય..મદારી જાહેર કરે કે રતનિયો રતનીને જોવા આવ્યો છે. કોઇ આધુનિક… એ જમાનાના શબ્દમાં કહું તો છેલબટાઉ  રતનિયો  ગોગલ્સ ચડાવીને બેઠો હોય.  રતની સજી ધજીને તૈયાર થઇ હાથમાં ચાનો કપ લઇ રતનિયા પાસે જાય. રતનિયો ઘૂરકીને તેની સામે જુએ. રતની નીચું માથું કરી ઉભી રહે.  પછી મદારી મોટેથી  જાહેર  કરે કે રતનિયાને રતની પસંદ આવી છે તેથી હવે તેના લગ્ન  થશે. ( રતનીને રતનિયો પસંદ આવ્યો છે કે નહીં ? એવો સવાલ કોઇને કદી થતો નહીં.)  અને લગ્ન માટે ચાંદલો તો આપવો પડે ને ?  એટલે જોનાર સહુ સામે મદારી તેની ટોપી ફેરવે. સૌ તેમાં યથાશક્તિ પૈસા નાખે. રતનિયો, રતની એકબીજાને હાર પહેરાવે..નાચે..રતની પગમાં ઝાંઝરી પહેરી છમ છમ કરતી રતનિયાની આગળ પાછળ ગોળ ગોળ ફરતી રહે. અને ખેલ પૂરો થાય.

 ત્યારે તો બાલસહજ આનંદ અને વિસ્મયથી હું પણ એ ખેલ માણતી.

 આજે આ લખતા લખતા ન જાણે કેમ મગજમાં એ દ્રશ્ય ઉભરી આવ્યું. નજર સમક્ષ દેખાય છે. ગર્વભરી, ટટ્ટાર ચાલે ચાલતો રતનિયો અને તેની આસપાસ ઝાંઝર પહેરી ગોળ ઘૂમતી રતની…

વધારે કંઇ કહેવાની જરૂર છે ખરી ?

 પણ હવે આજની રતનીને રતનિયાની પાછળ ગોળ ગોળ..એક જ પરિઘમાં ઘૂમવું પસંદ નથી. પરિઘની બહારની દુનિયા..બહારનું આકાશ એણે જોઇ લીધું છે. દૂરની ક્ષિતિજો એને સાદ કરે છે. અલબત્ત એનું કેન્દ્ર..એનું ઘર એને  કુદરતી રીતે ખેંચતું  રહે છે. પરંતુ સાથે સાથે   દૂરની ક્ષિતિજનો સાદ એને સતત આકર્ષી રહે છે. હવે આજનો રતનિયો તેને મુક્તિ આપવા તૈયાર તો થયો છે. એને જવું હોય ત્યાં ભલે જાય..પણ એને પૂછીને..એની મંજૂરી લઇને..અને તે પણ સીમિત દાયરામાં જ. પોતાનું સ્વામીત્વ, સત્તા,પઝેસીવનેસ એ જલદીથી છોડી શકે તેમ નથી. પરંતુ  આજની રતનીને  એવી શરતી મુક્તિ મંજૂર નથી. સ્વામીત્વની નહીં સખ્યની ભાવના તે ઝંખે છે.   બહારથી ઘરમાં આવતા  તેને મોડું થાય તો આરોપીના પિંજરમાં ઉભીને ખુલાસા આપવાની વાત તેને કબૂલ નથી. પુરૂષની જેમ તે પણ ફકત એટલો જવાબ આપી શકે કે કામ હતું. શંકાની દ્રષ્ટિએ  આરોપીની માફક  તેની પૂછપરછ થાય એ હવે તેને મંજૂર નથી.  આજની રતની  ફકત સ્ત્રી નહીં..એક સ્વતંત્ર વ્યક્તિ તરીકેની પહેચાન માગે છે.

 રતનિયા અને રતનીનો સંઘર્ષ ચાલતો રહે છે. જયાં રતનિયાની વાત ખાસ કોઇ વિરોધ સિવાય  જે રતની  સ્વીકારી લે છે  એને આવા કોઇ પ્રશ્નોનો સામનો કરવાનો આવતો નથી. પણ જેને એ સ્વીકાર્ય નથી એને માટે અગણિત પ્રશ્નો આવવાના જ. એના સૂક્ષ્મ સંવેદનો એની પીડા બની રહે છે.

છે કોઇ જવાબ ?

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s