મળેલા જીવ..

છેલ્લા છ મહિનાથી શિવાનીનું અપ ડાઉન ચાલુ થયું હતું. આણંદથી અમદાવાદની સવારની મેમુ ટ્રેનમાં નીકળવાનું. અને સાંજે અમદાવાદથી નીકળી પાછું આણંદ પહોંચી જવાનું. વરસોથી અપડાઉન કરતાં અનેક લોકોને તે ચૂપચાપ જોતી રહેતી. પહેલેથી જ શાંત સ્વભાવ અને ઓછું બોલવાની આદત અને અંત્રમુખ સ્વભાવને લીધે છ મહિનાથી આ જ ગાડીમાં..આ જ સમયે જતી હોવા છતાં કોઇ સાથે મૈત્રી નહોતી કેળવી શકી. તેમની ઠઠા મશ્કરીમાં સામેલ ન થઇ શકતી. જે અપડાઉન કરતી વ્યક્તિઓ માટે રીલેક્ષ થવાનું સાધન હોય છે. પરંતુ શિવાની પોતાના વાંચવાના શોખને લીધે કોઇ મેગેઝિન કે કોઇ પુસ્તક લઇ તે વાંચતી રહેતી.

હા, રોજ સાંજે અમદાવાદથી પાછા ફરતી વખતે ખારી સીંગ.. રોજ અપડાઉન કરવાવાળા મુસાફરોએ જેને “ટાઇમપાસ “ એવું નામ આપેલું તે અચૂક લેતી. આમ તો જોકે એ કંઇ સીંગ ખાવાની એવી શોખીન નહોતી. પરંતુ આ સીંગ વેચવાવાળી દસ થી બાર વરસની એક છોકરી હતી. ફાટયાતૂટયા કપડાં..જીંથરાની જેમ ઉડતા વાળ, ઘઉંવર્ણો , લંબગોળ ચહેરો અને મોટી ..પાણીદાર આંખ..ચહેરા ઉપર સો ટચના સોના જેવું હાસ્ય સતત રમતું હોય. એના અવાજમાં એક મીઠાશ ઉભરતી.

પહેલી વાર થોડો આગ્રહ કરીને એણે શિવાનીને સીંગ આપી હતી. ‘અને પછી તો શિવાની જાણે સીંગની બંધાણી થઇ ગઇ હતી કે આ છોકરીની…?

સાવ ઓછા બોલી શિવાની તેની સાથે એકાદ બે મિનિટ અચૂક વાત કરે જ. છોકરીનું નામ હેમા હતું. એ પણ તેણે જાણી લીધું હતું. કયારેક તેની સાથે તેનો નાનો ભાઇ પણ દેખાતો. સ્ટેશન એ જ તેનું ઘર હતું. એ પણ વાતવાતમાં શિવાની જાણી ચૂકી હતી.

શિવાની પર્સમાં પાંચ રૂપિયાનો સિક્કો તૈયાર જ રાખીને બેસી હોય. હેમાને પણ શિવાનીને જોયા સિવાય જાણે ચેન ન પડતું. શિવાની મોડી વહેલી થાય તો સીંગ વેચવાને બદલે એ શિવાનીની જગ્યા રોકીને ઉભી હોય. શિવાની આવીને બેસે એટલે મીઠું હસીને દોડી જાય.

કોઇ શબ્દો વિના બંનેની દોસ્તી જામી ગઇ હતી.

રવિવારે શિવાનીને જવાનું ન હોય એની હેમાને જાણ હોય.સોમવારે શિવાની આવે એટલે એ અચૂક કહે, ’બેન, કાલે તમને બહું સંભાર્યા’તા. જવાબમાં શિવાની હસી દે…તે જાણતી હતી કે કંઇ પાંચ રૂપિયા માટે આ છોકરી તેને આમ નથી કહેતી.

આજે શિવાની થોડી ગુસ્સામાં હતી. ઓફિસમાં બોસનો વિના કારણે ઠપકો સાંભળવો પડયો હતો. ગુસ્સો તો એવો આવ્યો હતો કે બે ચાર સામે ચોપડાવી દે..પણ સત્તા આગળ શાણપણ સાવ નકામું…અને તેને ગુસ્સો ગળી જવો પડયો હતો. ટ્રેનમાં આજે હેમા પણ ન દેખાઇ.. એક તો મન ધૂંધવાયેલું હતું જ..એમાં આજે સીંગ પણ ન મળ્યા. હકીકતે હેમા ન મળી…થોડીવાર રાહ જોઇ..કદાચ આડીઅવળી ગઇ હશે.પોતે એક જ ઘરાક થોડી હતી ? પણ આજે હેમા ન જ દેખાઇ… જવા દો..હેમા વિના મારે કંઇ અટકયું નથી.

પણ છેલ્લા આઠ દિવસથી હેમા ન જ દેખાઇ..શિવાનીની આંખો ટ્રેનમાં રોજ હેમાને શોધ્યા કરતી હતી..જાણે તેના વિના કંઇક ખૂટતું હતું..એક ખાલીપો અનુભવાતો હતો. ઓફિસેથી થાકેલા મનને હેમાના હાસ્યથી..બે વાતો થી જાણે શાતા મળતી. ઘેર પહોંચીને તો ફરી એ જ રામાયણ રહેતી…મધ્યમવર્ગના પ્રશ્નો તો જેના પર વીતતી હોય એને જ સમજાય. કયારેક હેમા પર ગુસ્સો આવતો હતો તો કયારેક ચિંતા પણ થતી હતી…પણ કોને પૂછે ? પણ..હેમાને મળ્યા સિવાય જાણે ચેન નહોતું પડતું. એ નાનકડી છોકરીની ચિંતા તેને ચેન નહોતી લેવી દેતી. આજે શનિવાર હતો.ઓફિસેથી વહેલી છૂટી થઇ હતી.રોજની જેમ સીધી ટ્રેનમાં ન બેસતા તે સ્ટેશન પર આમતેમ આંટા મારવા લાગી. કદાચ હેમા કયાંક દેખાઇ જાય તો …એ આશાએ…પણ એનો કોઇ અત્તોપત્તો મળ્યો નહીં.

એ વાતને પૂરા ચાર મહિના વીતી ગયા. હવે શિવાનીએ હેમાની પ્રતીક્ષા મૂકી દીધી છે. ધીમે ધીમે તેની યાદ પણ ઝાંખી થતી રહી છે. અપડાઉન તો રોજની જેમ જ ચાલુ રહ્યું. એના સિવાય તો છૂટકો જ કયાં હતો ? .

આજે તો છેક છેલ્લી મિનિટે શિવાની માંડ માંડ પહોંચી શકી . જગ્યા મળવાની કોઇ આશા નહોતી. આજુબાજુ નજર ફેરવતી હતી ત્યાં તો તેને બૂમ સંભળાઇ …

‘ દીદી, આ બાજુ આવી જાવ..’ શિવાની જોઇ રહી. અવાજ તરફ જોયું તો..સામે ખિલખિલ હસતી હેમા અને તેનો નાનો ભાઇ દેખાયા.. હેમા જગ્યા રોકીને ઉભી હતી. શિવાની આશ્ર્વર્યથી જોઇ રહી. કશું બોલી શકી નહીં.

‘ દીદી, ભૂલી ગયા મને ? બસ ને ?

હેમાના અવાજમાં ફરિયાદ હતી. શિવાની હેમાએ રોકેલી જગ્યાએ બેઠી.

‘ અરે, આટલા મહિના સુધી કયાં હતી ? તને ખબર છે હું રોજ તારી કેટલી રાહ જોતી હતી ? સ્ટેશન પર પણ તપાસ કરી હતી. પણ તું દેખાય તો ને ? મને તારી ચિંતા થતી હતી. બીજી કોઇ ગાડીમાં ચાલી ગઇ હતી કે શું ? ‘ શિવાની બોલી ઉઠી.

ના..દીદી, તમને કે આ ગાડીને છોડીને કયાં જાઉં ?

તો પછી કેમ દેખાતી નહોતી ?

‘દીદી, નવો પગ લેવા ગઇ હતી..તે વાર તો લાગે ને ? જરા હસીને હેમાએ કહ્યું.
નવો પગ ? એટલે ?

‘ દીદી, આ જોતા નથી ? મારો નવો પગ ? હવે શિવાનીનું ધ્યાન હેમાએ કાંખમાં ભરાવેલી ઘોડી તરફ ગયું.

‘ ઓહ..માય ગોડ.. હેમા, આ શું ? શું થયું ? કેમ થયું ? કયારે થયું ?

‘ ધીમે દીદી…એકીસાથે આટલા બધા પ્રશ્નો..

‘ આ કેમ કરતા ?

‘ એક અકસ્માત.. અને એક પગ ..છૂમંતર….પછી તો સરકારી હોસ્પીટલ.. પગ કપાયો ને આ નવો પગ કોઇ દયાળુની કૃપાથી… નવા પગથી ચાલતા શીખવામાં યે વાર લાગી..
દીદી, આજે પહેલો દિવસ છે.. ફરીથી કામે ચડવાનો..

‘ અરે, મને માંડીને વાત તો કર..

‘ દીદી, પછી નિરાંતે વાત કરું છું. એક આંટો ગાડીમાં મારી આવું. અત્યાર સુધી ઘણાંએ સીંગ માગી પણ હજુ સુધી કોઇને એકે ય પડીકું નથી આપ્યું હોં. મને ખાત્રી હતી કે તમે આવશો જ..એટલે જગ્યા રોકીને ઉભી હતી. આજે પહેલા દિવસની બોણી તો તમારા હાથે જ હોં..’

એકી શ્વાસે કહેતા હેમાએ ખારી સીંગનું પડીકું શિવાની તરફ લંબાવ્યું.

મેં યે આટલા મહિનાથી બીજા કોઇની સીંગ નથી ખાધી હોં..

તારું કામ પતાવીને જલદી આવજે..મારે તારી સાથે કેટલી બધી વાતો કરવાની છે. ને હવે ધ્યાન રાખજે.. તને તકલીફ…

તેને વચ્ચેથી જ અટકાવીને હેમાએ કહ્યું..

તકલીફ તો બેન કોને નથી હોતી ? કોઇને નાની ને કોઇને મોટી.. એને ગણકારીએ તો અમે તો જીવી જ ન શકીએ ને ? લો.. આ સીંગ…એટલે બીજા ઘરાકો પાસે ઉપડું.. એ બધા કંઇ મારી રાહ જોઇને બેસી નહીં રહ્યા હોય ..

હેમાએ ધરેલું સીંગનું પડીકું લેતા શિવાની પૈસા આપવા પર્સ ખોલવા લાગી.

‘ બેન, આજે પૈસા નહીં…

‘ અરે, આજે તો મારે શુકનના ડબલ પૈસા આપવા જોઇએ.. લે..આ.. ‘ કહેતા શિવાનીએ પર્સમાંથી એકાવન રૂપિયા કાઢયા ને હેમાના હાથમાં પરાણે થમાવ્યા.
‘ દીદી…

બસ હવે હવે ચૂપચાપ લઇ લે.. બહું ડાહી થતા શીખી ગઇ છે ને મોટી મોટી વાતો કરતા હોસ્પીટલમાંથી શીખી આવી છે કે શું ? ‘ હેમાએ શિવાનીના હાથમાંથી એકાવન રૂપિયા લીધા.. તેની આંખોમાં વાદળો તરવરી ઉઠયા. તેણે પચાસ રૂપિયાની નોટ માથે ચડાવી. ને ઘોડીના સહારે ખોડંગાતી આગળ બીજા ઘરાક પાસે જઇ રહી.

શિવાનીની આંખ પણ કયાં કોરી રહી શકી હતી ?

શિવાનીએ પર્સમાંથી પન્નાલાલની “મળેલા જીવ “ ચોપડી કાઢીને વાંચવામાં જીવ પરોવ્યો.

( સંદેશમાં પ્રકાશિત કોલમ ” વાત એક નાની ”

5 thoughts on “મળેલા જીવ..

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s