બાળકો ગુલામ નથી તો માલિકો પણ નથી જ….

આપણે પામર મનુષ્યો કેવી રીતે વિચારસરણીઓ ઉપર કૂદાકૂદ કરીએ છીએ એનુ શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ બાળઉછેરની બદલાતી જતી ઢબમાં જોવા મળે છે. અત્યારે એટલે કે બે હજાર દસમાં ચાલીસીમાં જીવતા મનુષ્યો બાળકો હતા ત્યારે સ્વતંત્રતા જેવું કશું ભોગવતા નહોતા. દરેકે દરેક બાબતમાં મા-બાપ અને વડીલો કહે એ અંતિમ સત્ય. ત્રણ ભાઈઓ વચ્ચે એક જ તાકામાંથી ચડ્ડી-બુશર્ટ બનાવવામાં આવતા. ગામમાં નીકળ્યા હોઈએ તો સહુંને ખબર પડે કઈ મિલની આ પેદાશો છે…હજામને ત્યાં બેસાડી દેવામાં આવતા અને હજામ વાર્ષિક કોન્ટ્રાકટ પ્રમાણે ટકટકિયું ફેરવી દેતો…અમિતાભની કાનને કવર કરતી સ્ટાઈલ ત્યારે ખૂબ પ્રચલિત અને અમને ગામના કહેવાતી હલકી વર્ણના અમારા સમવયસ્કોની ઈર્ષ્યા આવતી કારણકે તેઓ એ સ્ટાઈલ વટકે સાથ મારી શકતા…

હવે દ્રશ્ય બદલીએ: બે હજાર દસમાં આવી જાવ. સીન તો ઉપરના જેવો જ છે…એક માલિક છે બીજો ગુલામ છે…બસ થોડાક ચેન્જ સાથે, ચેન્જ ઓફ રોલ સાથે… ગુલામ માલિક બની ગયો છે અને માલિક ગુલામ! શોપિંગમોલમાં બાળક નક્કી કરે છે કે એણે કયા રંગ-ઢંગના વસ્ત્રો ખરીદવા…રાત-દિવસ ટી.વી. ની જાહેરાતો જોઈ જોઈ બાળક કયું રમકડું ખરીદવું એમાં મેચ્યોર થઈ ગયું છે. જો ત્યારેના બાળકો ગુલામ હતા તો અત્યારના મા-બાપો ગુલામ છે.

અને જો બાળકોને સૌથી વધું કોઈએ ‘માલિક’નો દરરજો આપ્યો હોય તો એ એકવીસમી સદીની ગુજરાતી મમ્મીઓએ આપ્યો છે. અને મજેદાર વાત એ છે કે આ ગુજરાતી મમ્મીઓની સાથે રહી રહી ને એકવીસમી સદીના પપ્પાઓ પણ મમ્મીઓ જેવા થઈ ગયા છીએ! જ્યારે આ મમ્મીઓ દીકરા-દીકરીનું વખાણ પુરાણ શરું કરે છે ત્યારે આ પપ્પાઓ પણ ઘંટ વગાડી કોરસરૂપે જોડાઈ જાય છે. આ પમ્મીઓને (એકવીસમી સદીની ગુજરાતી મમ્મીઓ અને મમ્મીઓ જેવા પપ્પાઓને સંયુકત સંબોધન માટે આ શબ્દ વાપરી શકાય) ઘરે જાવ તો એમના બાળુડા-પુરાણ સાંભળવાની તૈયારી હોય તો જ જવું. પેલી અંગ્રેજી કહેવત અત્યારે અપ્રસ્તુત લાગે છે જેમાં કહેવાયું છે કે બાળકો નાના હોય છે ત્યારે માતાને ધાવીને ચૂસી લે છે, અને મોટા થઈ પિતાને ચૂસે છે! અત્યારે તો બાળક બાળપણમાં જ મા-બાપ બેઉને ચૂસી લે છે! આ પમ્મીઓ બાળકને શ્રેષ્ઠ આપવાની દોડમાં દોડાદોડ કરે છે, અને અમેરિકન વાર્તાકાર ડોરોથી પાર્કર ભુલાઈ જાય છે જે કહેતા કે બાળકોને શ્રેષ્ઠ આપવા ઘરનો માહોલ શ્રેષ્ઠ રાખો. અને પમ્મીઓ ઘરને ઉકરડો બનાવી (માનસિક, સામાજિક એમ બધી રીતે), બાળક માટે અત્તરના દરિયાને તલાશી રહ્યા છે…

આ ઈન મીન અને તીનના કુટુંબમાં બાળક કેન્દ્રસ્થાને છે. બાળક સવારે ઉઠે તો આપણી ઉપર ઉપકાર, શાળાએ જાય અને શાળાએ જતાં પહેલા જો બોર્નવિટા પીને જાય તો આપણું જીવન ધન્ય ધન્ય… એક રોટલી ખાવામાં ઠાગાથૈયા કરનાર બાળક જે દિવસે બે રોટલી ખાઈ લે ત્યારે તો પાડોશમાં રહેતાં પિન્કીબેન સાથે બોલવાના ખાસ સબંધ ન હોય તો પણ આ સમાચાર આપવા સંધિ કરી લઈએ છીએ! આવી અદભુત, અનન્ય ઘટના પેટમાં ટકાવવી કેવી રીતે?

માનવ સ્વભાવની કમજોરી કહો તો કમજોરી, સ્વાભાવિકતા કહો તો સ્વાભાવિકતા …આઈધર યુ ડોમિનેટ ઓર ધ અધર વીલ ડોમિનેટ…તમારું ચાલે છે કે સામે વાળાનું ચાલે છે…કોઈ એક સમયે તો કોઈ એકનું જ ચાલે છે…સ્વિમિંગ પૂલમાં લઈ જાવ ને જો બાળક ચાર રાઉન્ડ મારે છે તો આપણી ઉપર ઉપકાર કરતો હોય તેવો ભાવ એના ચહેરા ઉપર લાવે છે. અરે ભાઈ, યાદ છે ને એ દિવસો? ગામડે તળાવમાં નહાવા જતાં ત્યારે ઘરે તો કોઈને ખબર પણ ન પડવી જોઈએ કે આપણે સ્વિમિંગ જેવી મહાન કલા શીખી રહ્યા છીએ! અન્ડરવેર એટલે શું એ તો ખબર નહોતી અને ભીની ચડ્ડી જ્યાં સુધી સૂકાય નહીં ત્યાં સુધી હરાયાઢોરની જેમ આખા ગામમાં આંટા માર્યા કરતા! અને આજે બાળકને એવું ઠોસપણે થવા માંડે છે કે મારે તરવાનું છે આ પમ્મીઓ માટે… એટલે જ તો કદાચ ફ્રોઈડ એવું માનતો હતો કે બાળકો ભયંકર ઈગોઈસ્ટીક એટલે કે સ્વ-કેંદ્રી હોય છે, જે પોતાનું મન માન્યું અને પોતાની જરૂરિયાતો પૂરી કરાવવા કોઈ પણ હદે જઈ શકે છે!

કહેવાનો અર્થ એ નથી જ કે બાળકોને શ્રેષ્ઠ ન આપવું. શક્ય હોય એટલું શ્રેષ્ઠ આ બાળકોનો અધિકાર છે. પણ લેનાર માલિકની માનસિકતાથી લે એવી રીતે? ભૂપત વડોદરિયાના શબ્દોમાં કહીએ તો ‘મા-બાપોને માટે બાળકો બોસ બની ગયા છો.’ ઘણી પમ્મીઓ એવી છે કે જો શક્ય બને તો તેઓ તેમના દીકરા કે દીકરીના શરીર, મન, બુધ્ધિ અને આત્મામાં પ્રવેશી એનું જીવન જીવી લે! રહેવા દે દીકરા, આ જાલીમ જમાનામાં તારું કામ નથી…તારે બદલે હું જીવી લઈશ! આને કહેવાય પ્રોકસી શ્વાસ! અને હોમવર્ક અને પેપર સ્ટાઈલ જાણવા માટે આ પમ્મીઓ કમર કસી નાંખે છે…અને પેલો વાંદરો કે વાંદરી, મા-બાપોને કાર્ટુન જેવા બનાવી, આરામથી સોફા ઉપર લંબાવી કાર્ટુન જોયા કરે છે…હમણાં હોમવર્કનું લિસ્ટ આવશે એટલે મહારાજા ઉભા થશે અને રસોડામાંથી મમ્મી લખાવશે એમ લસપસ લખી નાંખશે…અને એ પણ જો ટી.વી. બંધ કર્યું તો પેન પણ બંધ!

પહેલાં ચાઈલ્ડ સાયકોલોજી જેવો શબ્દ હતો પણ આટલો જીવલેણ નહોતો. મા-બાપ એ વખતે ચાઈલ્ડ સાયકોલોજીની ઐસી કી તૈસી કરી બાળકો ઉપર બેરહેમી કરતાં…એમનું ધાર્યું જ કરાવતા. અને ક્રમશ: આપણે ચાઈલ્ડ સાયકોલોજી શીખતા ગયા. બાળકને સમજતા ગયા, એની ઇચ્છાને માન આપતા ગયા. એના વ્યક્તિત્વને આદર આપતાં ગયાં. પણ આ એક દોડ લગાવવાની બાબત બની ગઈ. અને આજે ચાઈલ્ડ સાયકોલોજી આપણા જહનમાં એટલી હદ સુધી ઘુસી ગઈ છે કે આપણે બાળકોનું ધાર્યું કરવા મંડયા છીએ. હમણાં પુણેની એક મહિલાએ એ આધારે અદાલતમાં છૂટાછેડા માંગ્યા કે એનો પતિ એમની બાર વર્ષની દીકરી ઉપર બળજબરી કરી મોડી રાતે ટી.વી. જોવા દેતો નથી. છઠ્ઠી જુન, બે હજાર દસના રોજ મુંબઈ વડી અદાલતે એમ કહી છૂટાછેડા આપવાનો ઈન્કાર કર્યો કે પિતા દ્વારા તેમના બાળકોને ટી.વી. કાર્યક્રમો જોતા અટકાવવા અને તેમને ઉંઘી જવાનું દબાણ કરવું તેને ‘ક્રુરતા’ ગણી શકાય નહીં.

માલિક બની ગયા છે આ ચિન્ટુઓ, પિંટુઓ, દીકુઓ અને કીકુઓ. જો ચાલીસ વર્ષ પહેલાંના મા-બાપો જે કરતાં એ ખોટું હતું તો આજના બાળકોને આપણે જેવું વર્તન કરતાં શીખવ્યું છે એ પણ એટલું જ નહીં એ કરતાં લાખ ઘણું ખોટું જ છે…શું કહો છો?

( મુકેશ મોદી..સ્મોલ સત્ય..દિવ્ય ભાસ્કર કલશ પૂર્તિ . મુકેશભાઇનો આભાર..આ લેખ મોકલવા બદલ )

3 thoughts on “બાળકો ગુલામ નથી તો માલિકો પણ નથી જ….

  1. મુકેશભાઈ અને નિલમબહેન, આ કોલમ વાંચીને કોઈપણ જાગૃત મા-બાપ ખાસ કરીને મમ્મીઓ અને તેય ગુજરાતી મમ્મીઓને ખાસ લાગુ પડતી વાત…કેટલા અંશે વ્યાજબી લેખી શકાય? આ એક ટિપ્પ્ણી કહો કે ચર્ચા નું સ્વરૂપ હોય…આ એકદમ સત્ય જ છે. પણ ક્યાંક ક્યાંક એને એલાર્મની ઘંટડી સાંભળીને પાછા સૂઈ જાય તેમ કરે છે, મમ્મીઓ કે માબાપોના વધુ પડતા બાળકો સાથેના મોહપાશમાં જાતેજ કરોળિયાની જેમ જાળું તો બનાવે છે. પરંતુ તેમાંથી બહાર નિકળવાની આવડતનો અભાવ હોવાથી. પોતાનાજ બાળકની દુર્દશા ના નિમિત્ત જાણ્યેઅજાણ્યે બની જતાં હોય છે. મારા એકનાએક સંતાનને કોઈપણ ભોગે કઈં પણ ન થવું જોઈએ. એવી બુદ્ધિરૂપી કાખઘોડી તેને તેઓ જ બાંધી આપે છે. પોતાના સંતાનને માનસિક પંગુતા ભેટ ધરે છે. તમારાં જ રમકડાં તમને નચાવે છે. ઘરઘરકી જ્યોત..ઉષા

    Like

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s