સહિયારી યાત્રા..29

. આપણે ગમે તેટલી મોટી મોટી વાતો કરીએ તો પણ આજે યે આપણા સમાજમાં પુરૂષનું આધિપત્ય છે જ..અને એમ એટલી જલદીથી એમાં સંપૂર્ણ પરિવર્તન આવી શકે નહીં.. સદીઓ જૂની રુઢિને તોડવાની પ્રક્રિયા લાંબી જ ચાલવાની. પુરૂષનો અહમ એ માનવ સંસ્કૃતિની દેન છે.

આજે સ્ત્રી આન્દોલનોએ પુરૂષના જીવનને મુશ્કેલ બનાવ્યું છે. તેવું તેમને લાગે છે. તેને લીધે ઘરઆંગણે તેને તણાવ સહન કરવો પડે છે. એવું તેઓ માને છે. કેમકે રોજ રોજ સ્ત્રીની અપેક્ષા વધતી જાય છે. જે તેને માટે બહું આકરી બની રહે છે. પરંતુ એ તો થવાનું જ. સદીઓથી ચાલી આવતા વલણમાં ફેરફાર કરવો..એકહથ્થુ સત્તામાં સ્ત્રીનો પગપેસારો થાય એ સ્વીકારવો તેને માટે કંઇ આસાન વાત નથી જ.

હકીકતે સ્ત્રી કે પુરૂષ બંનેએ પોતપોતાના વલણમાં બહુ મક્કમ…જડ બની રહેવાને બદલે સમાધાનકારી વલણ અપનાવવું જોઇએ. ઘર કંઇ કોર્ટ નથી કે એમાં હાર, જીતના ફેંસલા કરવાના હોય.

માનવીનું મન પેરેશુટ જેવું કહી શકાય ? ખુલ્લું રાખીએ તો જ કામ આવે. બંધ પેરેશુટ કોઇ કામમાં આવી શકતી નથી. એ જ રીતે મનના દરવાજા બંધ રાખીએ તો એમાં પરિવર્તનનો પ્રાણવાયુ ફૂંકાઇ શકે નહીં.

આજે તો જાણે ભણવા ખાતર કંઇક ભણી નાખવાનું..થોડું બ્યુટી પાર્લરનું શીખી લેવાનું..બે ચાર નાના, મોટા કોર્સ કરી નાખવાનના, રસોડામાં બે ચાર નવી વાનગી શીખી લેવાની..નવા વાસણો..નવા કપડાં…જીવનમાં કશુ ગંભીરતાથી નહી લેવાનું.. જીવનનું કોઇ લક્ષ્ય..કોઇ ઉંડાણ..કોઇ નવો વિચાર, કંઇક નવું..કંઇક અલગ કરવાની ધગશ, તમન્ના આજના કહેવાતા શિક્ષિત યુવક, યુવતીમાં બહું ઓછી જોવા મળે છે. બસ..બધા દોડી રહ્યાં છે. કયાં ? કઇ તરફ ?

આ સાથે મને આપણા વિદ્વાન લેખિકા ધીરુબહેન પટેલની એક નવલકથા “ કાદંબરીની મા “ યાદ આવે છે.

આમાં એક સાસુ, પોતાની વહુ કાદમ્બરીને એક સ્ત્રી તરીકે કેવી રીતે મદદ કરે છે. પોતાના પુત્રની પણ વિરુધ્ધમાં જઇને એક સ્રીને સાચા અર્થમાં સમજીને સાચો રસ્તો બતાવે છે. કાદમ્બરીની પોતાની જનેતા તેને સાચી રીતે સમજી શકતી નથી..ત્યારે એક સાસુ તેને સમજી શકે છે. વિગતોમાં અત્યારે નહીં જાઉં..પણ…

આ નવલકથાના અંતમાં એક પાત્ર અરૂણા, કાદમ્બરીને..ઘરની વહુને પ્રશ્ન પૂછે છે..

” તારે મા પાસે નથી રહેવું ? ત્યારે એક વહુનો જવાબ આવે છે.

‘ હા,..મારી મા પાસે જ મારે રહેવું છે. “

આ મા એટલે એની જનેતા નહીં..પરંતુ એની સાસુ. એણે પોતાની સાચી માને ઓળખી લીધી છે.

આમ આ પુસ્તક એક સાસુ એક સ્ત્રી બનીને, બીજી સ્ત્રીને..વહુને સમજીને કઇ રીતે મા બની શકે એ નવી દિશા તરફ આંગળી ચીંધે છે.

જન્મ આપવાથી જ મા બની શકાય એવો કોઇ નિયમ નથી. હ્રદયની લાગણીને ગર્ભ રહે ત્યારે પણ એમાંથી માતૃત્વનો જન્મ થાય છે. પછી એમાં અન્ય કોઇ ભેદભાવ હોઇ શકે નહીં. ( એ દ્રષ્ટિએ પુરૂષ પણ મા બની શકે.. અને એવા દાખલા સમાજમાં જોવા મળે જ છે. )

બાકી મને લાગે છે કે સ્ત્રી અને સ્ત્રી વચ્ચે…અર્થાત્ બે સ્ત્રી વચ્ચે જો લાગણી અને સમજણના સમ્બન્ધ સાચા અર્થમાં વિકસી શકે તો જીવનની અનેક સમસ્યાઓનું નિરાકરણ હાથવગું છે.
મને મારી એક મિત્રનો કિસ્સો યાદ આવે છે. શીલા ખૂબ તેજસ્વી, સમાજમાં તેનું એક ચોક્કસ સ્થાન..માન…તેને એક જ પુત્ર..બધા કરે છે તેમ હોંશથી દીકરાના લગ્ન કર્યા. પૂત્રવધૂ માટે મનમાં અનેક કલ્પનાઓ કરી રાખી હતી. પોતાને દીકરી નહોતી..તેથી ખૂબ હોંશથી દીકરીની માફક વહુને સાચવી. બધી જવાબદારી પોતે જ ઉપાડી લીધી હતી. કે વહુને હરવા ફરવાના દિવસો છે તો અત્યારે ભલે ફરી લે..પછી તો તેને બધું કરવાનું જ છે ને ? એમ માની વહુને પૂરી આઝાદી આપી હતી…

પરંતુ ઘણી વખત છોકરીઓ સાસુના સારાપણાનો ગેરલાભ લેતી હોય છે. સાસુની ભાવનાની કદર કરવાને બદલે પોતાને મળેલ સ્વતંત્રતાનો ગેરલાભ ઉઠાવતા જરા યે અચકાતી નથી. શીલાની વહુ…પૃથા પણ એવી જ નીકળી.. હવે તે આખો વખત બહાર ફરે છે. ઘરના કોઇ કામ..કોઇ જવાબદારી સાથે તેને સંબંધ નથી. સાસુ કયારેક કશું કરવાનું કહે તો પણ મને એ બધું નહીં ફાવે..કહી પોતાના રૂમમાં ચાલી જાય છે. પતિ પાસે સાચી ખોટી વાત કર્યા કરે છે. પતિ બધું સમજે છે પરંતુ ઝગડાનો કાયર છે. પૃથાની ધમકીથી ડરે છે. તેના આંસુથી પીગળી જાય છે. વાતવાતમાં પૃથા કંઇક કરી નાખવાની ધમકી આપતી રહે છે. અને કયાંક આવેશમાં આવીને કશું કરી નાખે તો ? એ ડરથી શીલા પણ ડરે છે. પૃથાની મમ્મીને વાત કરતા તે તો દીકરીનો પક્ષ લઇને ગમે તેમ બોલે છે. ઘરમાં બધું હોવા છતાં સુખ, શાંતિ ગેરહાજર છે. પૃથાના પિયરવાળા તેને ચડાવ્યા કરે છે. અને દીકરીને માની વાત કયારેય ખોટી લાગે છે ખરી ?

ઘરમાં એક સ્વાર્થી, સંકુચિત વિચારોવાળી છોકરી જયારે આવી જાય છે..ત્યારે કુટુંબના સુખ, ચેન છિનવાઇ જાય છે. મોટે ભાગે ઘરમાં પૈસા અને કામ બે પ્રશ્નને લીધે સંઘર્ષ થતા હોય છે. પણ એવા કોઇ પ્રશ્ન ન હોય ત્યારે પોતાના સ્વભાવને લીધે વ્યક્તિ પોતે પણ દુ:ખી થાય છે અને બીજાને પણ દુ:ખી કરે છે. મોટા શહેરમાં બીજું મકાન રાખી અલગ રહેવું દરેક માટે શકય બનતું નથી. ભણેલી છોકરીઓથી આજકાલ બધાને અસંતોષ વધતો જાય છે એવું જોવા મળતું રહે છે. પતિને પોતાનો કરી રાખવામાં એ માને છે. ઘરમાં પોતાનું જ ધાર્યું બધું થવું જોઇએ..એવો દુરાગ્રહ રાખે છે. આવતાની સાથે જ હક્કની વાતો..ફરિયાદ એ કરતી રહે છે.
આવે સમયે ઘણીવાર પડોશીઓ..કોઇ સગાઓ, કે મિત્રો પણ વહુને જાણ્યે અજાણ્યે ચડાવતા હોય છે.

’બેટા, તું તો મારી દીકરી જેવી છો હોં..કોઇ તકલીફ તો નથી ને ? કંઇ હોય તો અમને વિના સંકોચે વાત કરજે હોં..અહીં તારું કોઇ નથી એમ ન માનતી….’

આવી ખોટી સહાનુભૂતિ દર્શાવી છોકરી પાસેથી વાત કઢાવવાની બધાની આદત હોય છે. બિન અનુભવી છોકરી તેને સહાનુભૂતિ માની બેસે છે. અને એ પૂરમાં તણાઇને પોતાના ઘરની વાત તેને કરતી રહે છે. પણ એ સમજી નથી શકતી કે એ સહાનુભૂતિ એને કયા રસ્તે લઇ જાય છે ? એ કંઇ સાચી હમદર્દી નથી હોતી. સાસુ, વહુ વચ્ચેના સંબંધોમાં એને લીધે કેવી મોટી તિરાડ પડે છે..એની જાણ થાય ત્યારે બહું મોડું થઇ જતું હોય છે. દરેક છોકરીએ એ સમજવું જોઇએ કે એના ઘરના જ અંતે એના સાચા સગા થવાના છે. જરૂર વખતે બીજા કોઇનો સાથ નહીં મળે.. બીજા બધા તો વાતો કરીને ખસી જનારા જ હોય છે. એવા લોકોનો રસ પારકી પંચાતમાં..બધું જાણી લેવા પૂરતો જ હોય છે.

પોતાના ઘરની…સાસુની..કે વહુની નબળી વાત કરતાં પહેલા બંને એ દસ વખત વિચાર કરવો જોઇએ..કે આ વાત કરીને આખરે એને શું મળી શકશે ?

તારા સગા..મારા સગા…ને બદલે આપણા સગા..આપણું કુટુંબ..એ શબ્દો અને એ ભાવના દિલમાં ઉજાગર થવી જોઇએ. અને એકવાર દિલથી જેને આપણા માન્યા તેની નબળી વાત કરવાનું આપણને નહીં જ ગમે. આજે શીલા સાથે ફોનમાં વાત થઇ.તેની વહુની વાત કરતાં કરતાં તે રડી પડી..હું તેને આશ્વાસન આપતી રહી..બીજું શું કરી શકું ? ઘણી વખત ઋણાનુબંધ કંઇક એવા તો વિચિત્ર રીતે જોડાય છે..કોઇ ગાંઠ..ગ્રંથિ એવી તો બંધાઇ જાય છે કે છૂટી શકતી નથી.

સાસુ, વહુની લડાઇ..એવું પુસ્તક તો લખાયું..સાસુ, વહુનો પ્રેમ..એવું પુસ્તક કયારે લખાશે ?

( સહિયારી યાત્રા 29નો થોડો અંશ..)

3 thoughts on “સહિયારી યાત્રા..29

  1. વાત સાવ સાચી છે આપની..
    ”સાસુ, વહુનો પ્રેમ એવું પુસ્તક કયારે લખાશે ?
    ” આજે પણ લખી શકાય..! પણ આંગળીના ટેરવે ગણીશકાય એટલા જ ઉદાહરણ મળીશકે કદાચ..!! ‘પિયરવાળા’ ની ચડામણી ત્યારે શક્ય બને ને કે જ્યારે એમની દિકરી એના ઘરની રજે રજ ના રોદણાં રડતી હોય.!! મારા મત મુજબ જો દિકરી જ સમજ કેળવી લે કે મત ભેદ અને ક્યારેક મનભેદ પણ દરેક ઘરમાં હોય, પણ ઘરની વાત ફક્ત એ ઘર પુરતીજ મર્યાદિત રહે એમાજ ભલાઇ છે.. જે પોતાના છે, સંબંઘી છે, એતો રહેવાના જ.. ચાહે કેવા પણ હોય, પણ સગા તો રહેવાનાજ ને..!! તો કોઇ પણ સંબંઘ રડી ને કે મોં બગાડી ને નિભાવીલેવા કરતા કેમ ના દિલ થી નિભાવીએ..!! (મારી મમ્મીએ મને આપેલ અનુભવ, શિખામણ અન સંસ્કારમાથી) 🙂

    Like

  2. પોતાના ઘરની…સાસુની..કે વહુની નબળી વાત કરતાં પહેલા બંને એ દસ વખત વિચાર કરવો જોઇએ..કે આ વાત કરીને આખરે એને શું મળી શકશે ?

    ખરી વાત છે દીદી ..!!

    Like

  3. jya sasu sara hoy tya vahu ma khami hoy che ane jya vahu sari hoy tya sasu ma khami hoy che..me eva dakhla joya che jya vahu khub sari rite sasu ne sachvati hoy pan sasu mandir na otle besine bijani vahu o ni kharabi sambhade ane potani vahu ma pan e jove..ane pachi pote pan n hoy to pan vahu ni kharabi kare..e gar swarg hashe jya sasu vahu nu bantu hashe..pan aajodi jamvi mushkel che..ane emaa aam to sudharo maliyo che jove..karan have ni vahu o to off ma nikadi jay che..etle khali shanivar ravivar male badha ek bijane..ane e divaso ma farva chalya jata hoy etle tyare pan na male..pan badlav 25% jetlo dekhay che..karan aaj ni sasu o pan thodi samajdar thai gai che…;)

    Like

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s