રીંગા રીંગા રોઝીસ

આજે સ્કૂલમાં અમે કેટલી બધી પોએમ્સ ગાઇ. ટીચર કહે,

‘ જૂઇ સૌથી સરસ ગાય છે. ને એક પણ ભૂલ નથી પડી.

જોની જોની..યસ પપ્પા..

પછી બા બા બ્લેક શીપ
વન ટુ..બકલ માઇ શૂ..

હમ્ટી ડમ્ટી ..

મને હવે ઘણી બધી પોએમસ આવડે છે. ગાવાની મજા તો આવી..પણ મને એ બધાના અર્થની ખબર નથી પડતી. ઘરમાં ફૈબા , મમ્મી કે દાદીમા ગાય છે એમાં વધારે મજા આવે છે. પણ એવું બધું કંઇ સ્કૂલમાં ન ગવાય. ત્યાં તો ટીચર કહે એ જ ગાવાનું.. અને એટલી વાર જ ગાવાનું..આપણને મન પડે કે આપણને ગમે એવું કંઇ ત્યાં નહીં કરવાનું. આવી સ્કૂલ કેમ ગમે ? આપણને ગમે એવી સ્કૂલ નહીં હોતી હોય ? બધું ટીચર કહે એમ જ કરવાનું.. ઘેર મોટાઓ કહે એમ અને સ્કૂલમાં ટીચર કહે એમ કરવાનું..

તો પછી અમને ગમે એમ કયારે કરવાનું ? કોણે કરવાનું ? મને કંઇ સમજાતું નથી. બહું પૂછું કોઇને તો કહેશે

‘ બાપ રે જૂઇથી તો તોબા… પ્રશ્નોમાંથી ઉંચી જ ન આવે. એને જાતજાતનું પૂછવા જોઇએ. એના મનમાં ન જાણે કેવા કેવા પ્રશ્નો આવે છે. આપણને શું જવાબ આપવો એ યે ન સમજાય.’

લો..મોટાઓને ન સમજાય એવું વળી હું શું પૂછતી હોઉં છું ? મને ખબર ન પડતી હોય એ મોટાઓને ન પૂછું તો કોને પૂછવું ? જોકે ફૈબા તો હું ગમે તે પૂછું તો યે જવાબ આપે જ. એ કયારેય એવું નથી કહેતા અને એટલે જ મને એ સૌથી વધારે ગમે છે. પણ ફૈબા કંઇ આખો દિવસ ઘરમાં ન હોય.

આજે સ્કૂલમાં પાર્થ અને માનસી બંને ઝગડયા. બંને એકબીજાને મારતા હતા. ટીચરે બંનેને છૂટા પાડયા. ને પૂછયું કે પહેલા મારવાની શરૂઆત કોણે કરી હતી ? પાર્થ કહે માનસીએ અને માનસી કહે પાર્થે..

પછી ટીચરે બીજા બધાને પૂછ્યું.તો બધાએ જુદું જૂદું કહ્યું..કોઇએ પાર્થનું નામ લીધું તો કોઇએ માનસીનું. હું તો ચૂપચાપ ઉભી હતી. ટીચરે મને બોલાવીને પૂછ્યું,

’જૂઇ, તું કહે સૌથી પહેલા કોણે માર્યું હતું ? પાર્થે કે માનસીએ ? હવે મને તો ખબર જ નહોતી કે કોણે માર્યું હતું કે કયારે માર્યું હતું ? હું શું કહું ? હું મૌન ઉભી રહી. ફૈબાએ કહ્યું હતું કે સાચી વાતની ખબર ન હોય ત્યારે ચૂપ રહેવાનું. એટલે હું ચૂપ રહી.

તો ટીચર મને ખીજાયા. જોકે અંગ્રેજીમાં બોલતા હતા જેનો અર્થ મને ન સમજાયો. પણ મને ગુસ્સો કરીને ખીજાયા હતા એટલી સમજ મને પડી ગઇ હતી. મારો શું વાંક હતો ? મેં પાર્થ કે માનસી કોઇને નહોતું માર્યું. પણ ટીચર સમજે તો ને ? આ મોટા લોકોને બહું ખબર પડતી હોય એવું મને તો નથી લાગતું. ટીચર માનસી અને પાર્થને ખીજાવા ગયા કે હવે બંનેને જુદા બેસાડી દેશે. પણ ત્યાં માનસી અને પાર્થ તો બંને સાથે બેસીને રમતા હતા. અને એકબીજાને પોતાની કલર પેન્સિલ બતાવતા હતા. માનસીએ પાર્થને પોતાના કલર આપ્યા હત આને બંને મોટેથી હસતા હતા. અમે બધા પણ તેમની સાથે હસવા લાગ્યા..ટીચર તો સાવ બાઘાની જેમ અમને બધાને જોતા ઉભા રહી ગયા. અને શું બોલવું તે કદાચ તેમને સમજ નહીં પડી હોય તેથી મોટેથી કહે

ચાલો, બધા સાથે રીંગા રીંગા રોઝીસ ગાવ..

ટીચર ભૂલી ગયા કે એ પોએમ તો હમણાં થોડી વાર પહેલાં જ અમે બધાએ ગાઇ લીધી હતી. તો યે અમે બધા તો મોટેથી ગાવા માંડયા.. રીંગા રીંગા રોઝીસ.. અને અચાનક અમને બધાને ન જાણે શું સૂઝયું કે અમે બધા એકી સાથે ઉભા થઇને ..બધાનો હાથ પકડીને ગોળ ગોળ ફરવા લાગ્યા અને ગાતા રહ્યા. ટીચર બિચારા એકલા ઉભા ઉભા બૂમો પાડતા હતા.. પરંતુ આજે તેનું કોઇ સાંભળતું નહોતું. કયારેક તો અમે અમને ગમે એમ કરી જ શકીએ ને ? દરેક વખતે કંઇ મોટાઓ કહે એમ જ કરતા રહેવાનું ? નાના છીએ તો શું થયું ?

મોટા થઇએ પછી તો રોજ અમને ગમે એમ કરી શકીશુંને ?

મોટાઓ કરે એમ ન કરાય ?

હમણાં એવું બહું થાય છે કે હું ઘરમાં જે સાંભળું ..એ બધું બોલવું મને ગમે છે.

મમ્મી, દાદીમા કે જે કોઇ આવે તે બધા મને પોપટ કહે છે. પણ હું કંઇ પેરેટ નથી. પોપટ નહીં પેરેટ બોલવાનું..એમ અમને સ્કૂલમાં કહ્યું છે. પણ અમારા ફળિયામં એક મોટું બધું ઝાડ છે. એની ઉપર ઘણીવાર પેરેટ આવે છે. ગ્રીન ગ્રીન કલરનો..અને દાદીમા રોજ મને ને જયને બતાવતા અને કહેતા કે જો.. કેવો મજાનો પોપટ આવ્યો.. સીતારામ બોલો..

હવે હું કંઇ પોપટ કે પેરેટ કંઇ નથી.. હું તો જૂઇ છું.. પણ આ મોટા લોકો મને જે મન પડે તે કહેતા રહે છે. આજે દાદીમાએ મને દ્રાક્ષ આપી ને કહ્યું કે જા..પહેલા જયને આપી આવ. પછી તને પણ આપું. મને દ્રાક્ષ બહું ભાવે..એટલે હું પહેલા એમાંથી ખાવા માંડી. દાદીમા કહે..

’ જો લુચ્ચી, ભાઇના ભાગમાંથી ખાઇ જાય છે. ‘

મારે પહેલા જયને આપવાનું ને પછી મારે ખાવાનું ? દાદીમા રોજ આવું જ કહે છે કે કરે છે.. હવે તો હું કેવડી મૉટી થઇ ગઇ છું..છ મહિના પછી મને ચાર વરસ થશે એમ ફૈબા કહેતા હોય છે. પણ હું તો નાની હતી ત્યારે યે દાદીમા એવું જ કહેતા અને કરતા..એની મને બરાબર ખબર છે. એનું શું કારણ હશે ?

આજે સાંજે દાદીમા દ્રાક્ષ ખાતા હતા.. ને ત્યાં મમ્મી આવી એટલે એમાંથી પછી મમ્મીને આપી. મેં તે જોયું..મને સવારે દાદીમાએ કહેલા શબ્દો યાદ આવી ગયા..એટલે મેં તુરત દાદીમાને કહ્યું..

‘ જો લુચ્ચી.. મમ્મીના ભાગમાંથી ખાઇ જાય છે. ‘

અને હું તો મોટેથી હસવા લાગી અને તાળી પાડવા લાગી.ને લુચ્ચી લુચ્ચી બોલતી રહી.

પણ ત્યાં તો..દાદીમાનો મિજાજ છટકયો. અને જોશથી ફરી એકવાર થપ્પડ લગાવી. એક નહીં બે ચાર ઠોકી દીધી. ને દ્રાક્ષના વાટકાનો ઘા કરી દીધો. ને કેટલું બધું બોલવા લાગ્યા..મોટે મોટેથી..

મમ્મીને પણ ખીજાવા લાગ્યા.. ‘

’ હું લુચ્ચી છું એમ ? તારા ભાગનું ખાઇ જાઉં છું એમ ? છોકરીને આવું તેં જ શીખડાવ્યું હશે.. એ સિવાય આવડી છોકરી આવું બોલે જ કેવી રીતે ? તેં જ કંઇક કહ્યું હશે..

હું તો એક ખૂણામાં જઇને મોટેથી રડતી હતી. દાદીમાએ મને આજે પણ કેમ મારી ? અને એ ઓછું હોય તેમ મમ્મીએ પણ આજે તો મને એક લગાવી દીધી.

હા..અમને તો જેને મન થાય એ મારી જ શકે ને ? મોટા લોકોએ બધાને મરાય..નાના હોય એણે ડાહ્યા થવાનું..તોફાન નહીં કરવાના..કોઇને મારવાનું નહીં .. ડાહ્યા ખાલી નાનાએ જ થવાનું ? મારો શું વાંક હતો એની જ મને તો સમજ ન પડી. મેં તો આજે કંઇ તોફાન પણ નહોતા કર્યા. ખાલી દાદીમાને લુચ્ચી એમ કહ્યું હતું. એ તો દાદીમાએ જ સવારે મને કહ્યું હતું. હું કંઇ ગુસ્સે થઇ હતી ? લુચ્ચી ખાલી નાનાને જ કહેવાતું હશે ? લુચ્ચી એટલે શું થતું હશે ? બેડ વર્ડ હશે ? પણ બેડ વર્ડ હોય તો દાદીમા મને થોડું કહે ? મેં તો દાદીમા જે બોલ્યા હતા એ જ કહ્યું હતું. એમાં મમ્મી અને દાદીમા બંને એ મને કેમ મારી ?

આજે તો ઘરમાં ફૈબા પણ નહોતા કે મને બચાવે..કે મને મનાવે.

હું એક ખૂણામાં બેસીને રડતી રહી. ત્યાં પપ્પા આવ્યા. મને રડતી જોઇને તેમણે દાદીમાને પૂછયું કે,

‘ જૂઇને શું થયું ? કેમ આમ બેઠી બેઠી રડે છે. ? ‘

’ મને શું ખબર ? પૂછ તારી બૈરીને.. છોકરીને કેવી બગાડે છે..! આજે મને લુચ્ચી કહી..કાલે બીજાને કહેશે.. આવા સંસ્કાર હોય આવડી છોકરીના ? ‘

દાદીમા તો રડતા ગયા અને ઘણું બધું બોલતા ગયા. હું રડતી હતી એટલે મને બધું સંભળાયું નહીં. જોકે સંભળાયું હોત તો પણ સમજાવાનું કયાં હતું ? પપ્પાએ મમ્મી સામે ગુસ્સાથી જોયું.પણ કંઇ બોલ્યા નહીં. સીધા મારી પાસે આવ્યા. મારો હાથ પકડી મને ઉભી કરી ને દાદીમા પાસે લઇ ગયા.

‘ જૂઇ, દાદીમાને સોરી કહો..ને પગે લાગો.. દાદીમાને લુચ્ચી કહેવાય ? એવું બોલીશ કદી ? ‘

મેં પપ્પા સામે જોયું. પપાએ ફરીથી હવે તો મોટા અવાજે કહ્યું,

’ જૂઇ, સંભળાતું નથી ? રડવાનું બંધ અને ચાલ, દાદીમાને જે જે કરો અને સોરી કહો.

મેં રડતા રડતા મમ્મી સામે જોયું.પણ મમ્મી તો નીચું માથું કરીને બેસી રહી હતી.
મેં નીચા નમીને દાદીમાને જે જે કર્યા.અને રડતા રડતા સોરી બોલીને ત્યાંથી ભાગી ગઇ.

મેં સોરી તો કહી દીધું.પણ મારો વાંક શું હતો એની તો મને ખબર જ ન પડી. ભવિશ્યમાં પણ મારે આમ રડતા રડતા સોરી જ કહેવાનું આવશે કે શું ?

જોકે આમ તો તેની ઓફિસમાં જ નહીં..આજકાલ તો ચોરે ને ચૌટે..ઘર ઘરમાં એજ ચર્ચા કયાં નહોતી ચાલતી? કદાચ ઘણાંને તો પૂરી સાચી વાતની જાણ કે માહિતી ન હોય તો પણ જોરશોરથી કૂદી રહેતા. જાણે કશુંક નવું થઇ રહયું હોય એવું જોશ પ્રગટી રહ્યું હતું. અન્ના હજારેના સમર્થકો અને વિરોધીઓ..બંનેની સંખ્યા કંઇ નાનીસૂની નહોતી. રોજ જાતજાતની અપીલો થતી રહેતી. ટીવી. કે દરેક છાપાઓમાં પણ આ વિષય અંગે રોજ નવા રંગો ફૂટી નીકળતા.. ફેસબુક જેવી સોશયલ સાઇટ પર અનેક ગ્રુપો ઉભા થયા હતા. જુદી જુદી વિચારસરણીના ધોધ ફૂટી નીકળ્યા હતા.

નિલય અને મહિન પણ આવી કોઇ ચર્ચાઓમાંથી બાકાત નહોતા જ.. જોકે નિલય ઓછાબોલો અને મહિન બોલકો હતો. બંને એક જ ઓફિસમાં કામ કરતા હતા. મહિન ઉત્સાહથી અન્નાની વાત…એના વખાણ કરતા થાકતો નહોતો. નિલય કોઇ વિરોધ કે સમર્થન સિવાય ઉદાસીનતાથી મિત્રની વાત સાંભળતો હતો. એને મન આવી કોઇ વાતનો બહું અર્થ નહોતો. કયારેક બહું થાય ત્યારે કહેતો..

‘ મહિન, અન્ના પોતે ભલે સાચી વ્યક્તિ હોય… પણ તેના સમર્થકો બધા કંઇ દૂધના ધોયેલા નથી જ..બધાને અન્નાએ પેટાવેલા અંગારામાં પોતપોતાના રોટલા શેકવામાં રસ છે. એથી વિશેષ કશું નહીં.. બધાને છાને ખૂણે એમ જ છે કે જાણે એમાંથી પોતાને કંઇક લાડવો મળી રહેશે. એથી કોઇ વિચારીને તો કોઇ વગર વિચાર્યે..કોઇ સાચી રીતે, તો કોઇ સમજયા સિવાય ગાડરિયા પ્રવાહની માફક એમાં તણાતા રહે છે. ‘

‘ અરે, શું યાર..તું યે ખરો છે..તને તો દૂધમાંથી પોરા કાઢવાની આદત પડી છે. લોકોના ઉત્સાહને ટેકો આપવાને બદલે આપણે શિક્ષિત યુવાનો જ આમ પાણીમાં બેસી જઇએ તે કેમ ચાલે ?

‘ યાર, પાણીમાં બેસવાની વાત નથી. પણ મને લાગે છે કે આવા કોઇ એકાદ બીલથી કોઇ ભ્રષ્ટાચારનો ભોરીંગ નાથી ન શકાય.. એક કાઢીશું ને બીજા હજાર અનિષ્ટો ઘૂસી જશે.

એટલે આપણે કંઇ ન કરવું એમ ? હાથ જોડીને બેસી રહેવું ? જે થાય તે જોયા કરવું ? ખરો છે તું ! દરેક ક્ષેત્રમાં આટલો ભ્રષ્ટાચાર જોઇને તારા પેટનું પાણીયે નથી હલતું ? તારામાં દેશદાઝ જેવી કોઇ વસ્તુ છે કે નહીં ? અરે, મારું તો લોહી ઉકળી ઉઠે છે. બસ..હવે બહું થયું..હવે તો કંઇક કરવું જ રહ્યું.. કોઇકે તો જાગીને બીજાને જગાડવા જ રહ્યા.. કંઇ જ ન કરવાની આ તે કેવી તામસ હરિફાઇ ?

‘ દોસ્ત, લોહી તો મારું યે ઉકળે છે..પણ મારી માન્યતા થોડી અલગ છે..

‘ અલગ ..એટલે ? શું અન્ન્નાની વાત ખોટી છે ?

‘ ખોટી કે સાચી એની મને જાણ નથી..એ નક્કી કરવાની યોગ્યતા પણ મારામાં નથી. પણ મને તો એક જ ઉપાય દેખાય છે.

‘ ઉપાય ? તને ઉપાય દેખાય છે ? કયો ઉપાય ? ‘

‘ સાવ સાદો સીધો ઉપાય.. જેના દિલમાં ખરેખર સાચી દેશ દાઝ હોય.. દેશપ્રેમ હોય..ભ્રષ્ટાચારથી ખરેખર થાકયો હોય અને એ દૂર કરવાની સાચી તમન્ના હોય તો વાતો કરવાને બદલે એક જ પ્રતિજ્ઞા લે કે હું કોઇને લાંચ આપીશ નહીં કે લાંચ લઇશ નહીં. પછી ભલે મારું ગમે તેટલું નુકશાન થાય.. જો દેશની દરેક વ્યક્તિ આવી પ્રતિજ્ઞા લે તો શું ન થઇ શકે ? આપણે જ આપણા અન્ના બનવું જોઇએ.. બાકી બધી વાતો માત્ર.ફીફા ખાંડવાના.. ‘

મહિન મૌન બનીને સાંભળી રહ્યો. શું બોલવું તે તેને સમજાયું નહીં.તેના ચહેરા પર ઉદાસીની ઝલક ઉભરી આવી.

ત્યાં નિલયને અચાનક કશુંક યાદ આવ્યું.

અરે, મહિન, આજે તારે મકાનની કોઇ ફાઇલ માટે મ્યુનીસીપાલીટીમાં જવાનું હતું ને ? તેનું શું થયું ? જઇ આવ્યો ?

હા..જઇ આવ્યો. મહિને ઉદાસ સ્વરે કહ્યું.

‘ કેમ, આજે પણ કામ ન થયું ?

‘ ના..ના..કામ તો થઇ ગયું..

‘ તો પછી આવો ઢીલો અવાજ શા માટે ? ‘

એ કામ પૂરું કાયદેસર હતું અને છતાં એ કરાવવા માટે પાંચસો રૂપિયાનું નૈવેધ્ય ધરવું પડયું..કોઇ ફાઇલને હાથ અડાડવા જ તૈયાર નહોતું.. આટલા ધક્કા ખાધા પછી અંતે ચા પાણીના પૈસા ધર્યા ત્યારે જ..

અને એ પૈસા આપીને સીધો હું અન્ના હઝારેના સમર્થકો સાથે ભ્રશ્ટાચાર હટાવોના સૂત્રોચ્ચાર કરવામાં જોડાયો હતો. ધીમા સાદે મહિન બોલ્યો.

‘ દોસ્ત, મને લાગે છે..તારી વાત સાચી છે. આપણે જાતે જ આપણા અન્ના બનવું રહ્યું. તો કોઇ લોકપાલ બીલની જરૂર જ ન રહે..સૌ પોતપોતાનું આંગણૂં વાળી નાખે તો શેરી આપોઆપ સાફ થઇ જાય એની જેમ જ..

આજે મને તો લાગે છે. અન્નાએ તેના દરેક સમર્થક પાસે પહેલાં આવી પ્રતિજ્ઞા લેવડાવવી જોઇએ..

નિલયે પોતાનો હાથ લંબાવ્યો. મહિને પૂરી મક્કમતાથી એમાં પોતાનો હાથ મૂકયો. આજે બે હાથ મળ્યા..કાલે એમાં બીજા બાવીસ ભળી શકશે એ આશાએ બંને એ મનોમન ઇશ્વરને વંદન કર્યા.