સંબંધસેતુ..15 June 24, 2008
સંબંધોના અર્થ કદી બદલાયા કરે
ઉઘડે જો આંખ મર્મ સમજાયા કરે
કયારેક કોઇ પળે અમુક સંબંધો અર્થહીન લાગે છે. દ્રષ્ટિ બદલાતી રહે છે.સન્દર્ભો બદલાતા રહે છે. સમયની સાથે સાથે જીવનમાં પરિવર્તન આવતા રહે છે. એક જ વ્યક્તિ માટે દરેકના અભિપ્રાયો અલગ અલગ હોઇ શકે છે. મા તરીકે ખૂબ પ્રેમાળ સ્ત્રી સાસુ તરીકે એટલી પ્રેમાળ રહે જ એ જરૂરી નથી હોતું. કોઇ પણ સંબંધ માટે આ એક હકીકત છે. એક જ વ્યક્તિના કેટલાયે અલગ રૂપો હોય છે. અને એ સ્વાભાવિક પણ છે. એક વ્યક્તિ મા તરીકે અલગ,બહેન તરીકે અલગ..પત્ની તરીકે અલગ.. પુત્રી તરીકે અલગ , વહુ તરીકે અલગ..પિતા તરીકે..ભાઇ તરીકે..પુત્ર તરીકે..દરેકનો રોલ અલગ જ રહેવાનો..એ સમજી શકાય તેવી વાત છે.
આજે કંઇક આવી જ એક વાત નજર સામે તરવરી રહી છે. દરેક સ્ત્રીની જેમ કેતાબહેને ખૂબ હોંશથી..ધામધૂમથી દીકરાના લગ્ન કરી પૂત્રવધૂ ઇશાને હોંશથી ઘરમાં આવકારી. આટલા વરસો સુધી પોતે જવાબદારી સંભાળી હવે વહુ જાણે અને તેનું ઘર જાણે..કહી બધું વહુને સોંપી પોતે પોતાના વાંચવા લખવાના શોખમાં પ્રવૃત થઇ ગયા. આમ તો વહુ ઉપર ખાસ કોઇ કચકચ કરતા નહીં. વહુ પણ નોકરી કરતી હતી. ઘરની અને બહારની બંને જવાબદારી તેણે સારી રીતે સંભાળી લીધી હતી. સવારે દસ વાગ્યે તેને નીકળી જવું પડે…સવારના ચા નાસ્તાનું પતાવી જલદી જલદીથી રસોઇના કામમાં લાગી જાય…ઓફિસ નજીક હતી તેથી બપોરે લંચ અવરમાં ઘેર આવી રોટલી બનાવી સાસુ વહુ જમવા બેસે. કેતાબહેન રાહ જોઇને જ બેઠા હોય. બાપ દીકરો બંને તો ટિફિન લઇને નીકળી ગયા હોય તે છેક સાંજે આવે. તેથી બપોરે તો સાસુ વહુ બે જ હોય. કયારેક આવવામાં ઇશાને મોડું થાય ત્યારે તે માંડ માંડ પહોંચી શકે..ત્યારે તેને થાય કે મમ્મી ચારપાંચ રોટલી ન બનાવી શકે ?..તેમને શારીરિક કોઇ તકલીફ હતી નહી..તેથી ધારે તો જરૂર બનાવી શકે તેમ હતા..પરંતુ સાસુ હતાને…? પહેલેથી એવી આદત પાડીશ તો હમેશ માટે બધું મારી ઉપર જ આવી જશે.એમ વિચારી કેતાબહેન કયારેય કોઇ કામ હાથમાં લે નહીં.અન્યના સાંભળેલા…જોયેલા અનેક અનુભવો પરથી તેમણે કદાચ આ નક્કી કરેલું હતું. જોકે ઇશાથી પહોંચી ન શકાય તો ઇશાને કહી દે કે રોટલી વિના ચાલશે..પણ બનાવે તો નહીં જ.. કોઇ કચકચ વિના ચલાવી જરૂર લે…પણ કરાવવાની વાત નહીં જ. સગા સંબંધીઓની વણમાગી સલાહો નો અમલ તો કરવો રહ્યો ને..?
..રાત્રે ઇશાને સૂવામાં હમેશા મોડું થાય કેમકે તેના પતિ સાગરને આવવામાં મોટે ભાગે લેઇટ થાય એટલે તેને જમાડી..બધું પતાવી ઇશા સૂવા જાય ત્યારે હમેશા રાતના 11 વાગી જ ગયા હોય. અને સવારે કેતાબહેનને વહેલા ઉઠવાની આદત..અને ઉઠીને ચા પણ પહેલા જોઇએ..પર્ંતુ જાતે બનાવીને પી લે તો સાસુ કેમ કહેવાય? એટલે ઇશાને જલદી જલદી ઉઠી જ જવું પડે. ઇશા સંસ્કારી હતી તેથી કશું બોલ્યા સિવાય કરતી તો ખરી..પણ કયારેક મનમાં અકળાતી પણ ખરી જ. પરંતુ કોને કહે…? પતિને કહી ઘરની શાંતિ ભંગ થાય તેવું તે ઇચ્છતી નહીં..થોડું કામ જ વધારે કરવું પડે છે ને..બીજી કોઇ તકલીફ તો નથી ને? એમ વિચારી..મન મોટું રાખી તે મૌન રહેતી. જોકે નીરવભાઇ ઘણીવાર પત્નીને કહેતા સવારે થોડી વાર વહુને મદદ કરાવતી હો તો ઇશાને થોડી રાહત રહે.
’ પણ બૈરાની વાતમા તમને સમજ ન પડે ‘ કહી કેતાબહેન તેમને ચૂપ કરી દેતા..અને ઘરનું ગાડુ ગબડયા કરતું..
હમણાં કેતાબહેન પુત્રીને ઘેર આવ્યા હતા.પુત્રી પણ નોકરી કરતી હતી. તેના ઘરમાં સાસુ કે કોઇ નહોતું. પતિ, પત્ની બે જ હતા. અહી કેતાબહેન સવારે જાતે પોતાની ચા બનાવી લેતા. પુત્રી હક્કથી કહી શકતી ‘ મમ્મી મારે પણ તારા હાથની ચા પીવી છે હોં..તું આવી છે તો મને કેવી નિરાંત છે તૈયાર ચા નાસ્તા મળે છે. ‘ કેતાબહેન દીકરી જમાઇ માટે રોજ સવારે ગરમ નાસ્તો હોંશે હોંશે બનાવતા. પુત્રી કૂકર કરીને જતી.રોટલી કેતાબહેન બનાવી નાખતા. અને સાંજે પણ પુત્રીને રસોઇમાં હોંશે હોંશે મદદ કરતા કે કયારેક તો પોતે જ બધું કરી રાખતા.
એક દિવસ રાત્રે કોઇ વાત નીકળતા તેમના જમાઇ કહે.. ‘ તમે છો તો કેવુ સારું લાગે છે. રોજ નવું નવું જમવા મળે છે. અમે બને તો નોકરી પરથી આવીને થાકયા હોઇએ તેથી જે હોય તેનાથી ચલાવી લેતા હોઇએ કે પછી એકાદ વસ્તુ ફટાફટ બનાવી લેતા હોઇએ..તમારી વહુ ઇશા નશીબદાર છે. નોકરી પરથી આવે ત્યારે કોઇ ગરમાગરમ જમાડવાળુ કે મદદ કરાવવા વાળુ હોય તો કેવું સારું લાગે..’
પુત્રીએ પણ પતિની વાતમાં સૂર પૂરાવ્યો તેણે કહ્યું ‘ ભાભી તો નશીબદાર છે. મમ્મીને તો કામ સિવાય ગમે જ નહીં…હું તેને ઓળખું ને ..સાચી વાતને મમ્મી…..?
કેતાબહેન વિચારમાં પડી ગયા. કશું બોલ્યા નહીં પોતે ઇશાને કશું કરાવતા નથી એવું કેમ બોલે? તે મૌન થઇ ગયા. પણ પુત્રીના વાકયે અને અહી એક મહિનો રહ્યા પછી તેની નજર સમક્ષ કશુંક ઉઘડતું જરૂર જણાયું.
અને આ વખતે કેતાબહેન પોતાને ઘેર ગયા ત્યારે એકાદ દિવસ પછી ઇશા સવારે ઉઠી ત્યારે તેના આશ્ર્વર્ય વચ્ચે તેમણે જોયું કે મમ્મીએ તો પોતાની ચા બનાવીને પી લીધી છે. અને બધા માટે નસ્તાની તૈયારી કરી રહ્યા છે. ઇશાએ થોડો ક્ષોભ અનુભવતા તુરત કહ્યું. ‘ મમ્મી હું બનાવું છું..આજે જરા…..’ તેને કોઇ ખુલાસો આપતા રોકી વચ્ચે જ કેતાબહેને હસીને કહ્યું..’ એ તો તું આવી તેથી થોડો સમય આરામ કરી લીધો….બાકી હું કંઇ અપંગ થોડી છું કે મારી ચા પણ ન બનાવી શકું ?’
અને તે દિવસે બપોરે ઇશા આવી ત્યારે ગરમાગરમ રોટલી બનાવી કેતાબહેન તેની રાહ જોઇ રહ્યા હતા. અને સાસુ વહુ નિરાંતે વાતોના તડાકા મારતા સાથે બેસીને જમ્યા…રોજ તો વાતો કરવાનો સમય કયાં રહેતો હતો… હવે તો ઇશા રોજ આવીને ઓફિસની કેટલીયે વાતો કેતાબહેન સાથે કરે છે. ઇશા ઘણીવાર તેમને કામ કરવાની ના પાડે છે.પણ કેતાબહેન હસીને કહે છે રવિવારે તારા હાથની રોટલી..બાકી રોજ બીજું બધું તો તું કરે જ છે ને? આ તો મારે જીમમાં જવાનો કે ચાલવાનો ધક્કો બચે..થોડી કસરત ઘરમાં જ થઇ જાય ને કામ પણ લાગે..એક કાંકરે બે પક્ષી….
વાત તો સાવ જ નાની..નજીવી..! પણ પરિણામ ? કેટલું મોટું ! કેવું સરસ….!
અને હવે આવા ઘરમાં સંબંધોનું સૌન્દર્ય છલક્યા સિવાય રહે ખરું ?
સાસુ વહુ વચ્ચે હેતપ્રીતના નવા સંબંધોથી ઘરની દીવાલો પણ હસી ઉઠી.. વહુને દીકરી કહેવી કેટલી આસાન છે.. પરંતુ સાચા અર્થમાં તેને દીકરી માની શકાય તેની તકલીફ પણ પુત્રીની માફક જ જો સમજી..સ્વીકારી શકાય તો સાસુ વહુના બહુ વગોવાયેલા સંબંધોની વચ્ચે દીવાલ બનવાને બદલે સેતુ રચાઇ શકે…અને એકવાર સંબંધોનો સેતુ રચાય પછી તો એ સેતુ પરથી પસાર થવાનું કેટલું આસાન ? પછી જીવન રળિયામણું બનતા વાર ન જ લાગે ને? સાવ નાની વાત પણ સંબંધોને એક નવી ઉંચાઇ અર્પી શકે છે.. અને ઘરમાં હેતના અને હાસ્યના ફુવારા ઉડતા રહે છે…સંબંધોના મર્મ પમાઇ જાય ત્યારે તેના અર્થ આપોઆપ બદલાઇ જાય છે..અને બદલાય જાય છે એક ઘર…ઘરનું વાતાવરણ હસી ઉઠે છે..અને ખુશહાલીના આ સામ્રાજયમાં જીવન મહોરી રહે છે.
બીજાની દ્રષ્ટિએ થોડું જોવાની આદત કેળવીશું ને ? ગામને મદદરૂપ નહીં થઇ શકીએ તો ચાલશે..પણ આપણા પોતાના ઘરમાં તો મદદરૂપ બની શકીશું ને ?
સ્ત્રીમાં પ્રકાશિત કોલમ )
