દાનવીર ! July 12, 2008

રથિનભાઇ વરસોથી અમેરિકામાં સ્થાયી થયા હતા. અને ખૂબ કમાયા હતા. હવે તો પૈસા કયાં વાપરવા એ જ પ્રશ્ન હતો. વરસમાં એકવાર તે દેશમાં આવતા હતા.અને દર વરસે અઢળક દાન જુદાજુદા મંદિરોમાં કરી જતા હતા. અને ચારે તરફ રથિનભાઇની વાહ વાહ બોલી જતી.અને આ “વાહ વાહ “નો તેમને નશો ચડતો.જે એકાદ વરસ સુધી રહેતો.અને પછી પાછા એ દેશમાં આવતા.
આ વખતે તેઓ કોલક્ત્તા આવ્યા હતા.ત્યાં તેમના એક મિત્ર રહેતા હતા. બંને વરસો પછી મળ્યા. જૂની વાતો યાદ કરી. મિત્ર તો હજુ સાધારણ સ્થિતિ માં જ હતા. રથિનભાઇનો ઠાઠ જોઇ તે થોડા અંજાઇ ગયા. તે મિત્રને જલારામ બાપામાં ખૂબ શ્રધ્ધા હતી. તેમને થયું કે જો રથિનભાઇ જલારામ બાપાના મંદિરમાં દાન આપે તો મંદિરનો થોડો વિકાસ થઇ શકે. તેમણે અચકાતા અચકાતા વાત કરી.
રથિનભાઇ ખડખડાટ હસી પડયા. અરે, એમાં શું મોટી વાત છે ? બોલ, કેટલાનો ચેક લખી આપું ? અરે, કંઇક સમારંભ કે એવું કંઇ ધામધૂમથી ગોઠવીએ. પૈસાની ચિંતા ન કર. અરે,પૈસો તો હાથ નો મેલ છે. હું તો ખાસ દાન આપવા માટે જ અહીં દેશમાં આવું છું. બાકી અહીં આ ગંદકીમાં આવવાનું મન પણ ન થાય. ! મિત્રને વાત ખૂંચી તો ખરી..પણ મંદિરમાં પૈસાની જરૂર હતી એટલે કંઇ બોલ્યા નહીં.

અને પછી તો રથિનભાઇએ દાન આપવા માટે એક મોટું ફંકશન ગોઠવાવ્યું. ખૂબ ધામધૂમથી દાન આપવાની ઉજવણી થઇ. મોટા મોટા લોકોએ મંચ પર આવી ને ભાષણો કર્યા. રથિનભાઇ કેવા દાનવીર છે તેની યશોગાથા મેઘધનુષી રંગો પૂરીને કહેવાઇ. અને પછી પૂરી નમ્રતાથી, સંકોચથી, શરમાળ, દાનવીર રથિનભાઇએ મોટી રકમનો ચેક આપ્યો. રંગેચંગે ઉજવણી પૂરી થઇ. દાન આપ્યાનો સંતોષ લેવાયો.

બીજે દિવસે રથિનભાઇએ મિત્રને પૂછયું,’ હજુ તમારે ત્યાં પેલી સાઇકલ રીક્ષા ચાલે છે કે શું ? એમાં બેસવાની મજા આવે હોં..! હું તો વરસો પહેલાં નાનો હતો ને ફરવા આવેલ ત્યારે બેસેલ.’ ’ હા, હજુ ચાલે છે ‘ મિત્રે જવાબ આપ્યો.

‘ ચાલ, આજે થોડો સમય છે તો એમાં એકાદ કલાક આંટો મારીએ. ગાડીમાં તો રોજ જતા હોઇએ. આજે થોડો ચેન્જ લઇએ.’ અને બંને મિત્રો સાઇકલ રીક્ષામાં બેઠા. રથિનભાઇનું ભારે શરીર માંડ માંડ રીક્ષામાં સમાયું. અને રીક્ષાવાળાને કહ્યું..એકાદ કલાક ફરવું છે. અને ભવાનીપુર, હાઝરા રોડ, અને ડોવર રોડથી કરી છેક ગરિયાહાટ સુધી નિરાંતે શહેર જોતા જોતા કંઇક ટીપપ્ણી કરતાં કરતાં બંનેએ મોજ કરી. હાંફતા રીક્ષાવાળાએ પૂરા દોઢ કલાકે તેમને ઉતાર્યા ત્યારે તે પરસેવાથી નાહી રહ્યો હતો. આ એન.આર.આઇ.પાસેથી સારા પૈસા મળવાની આશાએ તેણે હોંશથી ફેરવ્યા હતા. આટલા બધાના આમેય સામાન્ય રીતે પચાસથી સાઠ રૂપિયા તો સહેજે થાય. પણ ઘણીવાર ઘણાં આવા લોકો તેને 100 રૂપિયા આપી દેતા અને બાકીના પૈસા પાછા કયારેય ન માગતા..

અને તેથી રથિનભાઇ જયારે પૂછ્યું ‘ કેટલા આપું ?’ ત્યારે પણ તેણે એમ જ કહ્યું,’ શેઠ જે ઠીક લાગે તે આપો ને ‘

રથિનભાઇએ વીસ રૂપિયાની નોટ કાઢી..તેને આપી. રીક્ષાવાળો જોઇ રહ્યો. તેનો મિજાજ ગયો તેણે પૂછયું, ’શેઠ, શું ભીખ આપો છો ? કાળી મજૂરી કરી છે. ‘ ’ તો કેટલા હોય ? શું લૂંટવા બેઠો છે ? પૈસાવાળા જોઇને ? બહારના જોઇ ને દાદાગીરી કરે છે ? લેવા હોય તે લે..વધારે નહીં મળે…’ અને પછી તો બંને વચ્ચે ઝગડો થયો. મિત્ર પૈસા આપવા ગયા ત્યાં રથિનભાઇએ તેને પણ અટકાવ્યો., ’ અરે, આ બધા સમજે છે શું ? પૈસાવાળા જોયા એટલે બસ….’ અને અંતે માંડ માંડ ઝગડો પચાસ રૂપિયામાં “સેટલ “થયો.

અને રીક્ષાવાળાએ વધારે પડાવીને તેમને છેતરી લીધા દાનવીર રથિનભાઇનો એ બડબડાટ તેનો મિત્ર મૂંગા મોં એ સાંભળી રહ્યો.

ઉદાસી…ખુશી…. June 21, 2008

ઉદાસી …ખુશી.. આલોક ઉદાસ બની આ હોટેલમાં બેઠો હતો. આજે તેની પત્નીની પ્રથમ પુણ્યતિથિ હતી. તેની પત્ની આશકાની આ પ્રિય જગ્યા હતી. અવારનવાર બંને અહીં કોફી પીવા આવતા અને કલાકો ગાળતા.આ હોટેલ તેમની અનેક સુંદર સાંજની સાક્ષી હતી. પણ આજે…નિતાંત એકલતા તેને ઘેરી વળી. કોફી તો આવી ગઇ હતી. પરંતુ પીવાનું મન ન થયું. સાથે પીનાર કયાં ? કેન્સરે તેની પ્રિય વ્યક્તિને છીનવી લીધી હતી. તેના પ્રાણમાં એક ઉદાસી છવાઇ રહી.

અચાનક આલોકનું ધ્યાન હોટેલના એક ખૂણામાં..કોઇની નજર ન જાય તે રીતે બેસેલ એક યુવતી પર પડી. તેની આંખોમાં પણ તેને ઉદાસીની એક ઝલક નજરે પડી. પરંતુ કદાચ આ તો પોતાના જ મનનું પ્રતિબિંબ…! પોતાની ઉદાસ દ્રષ્ટિ ને બધે ઉદાસી જ દેખાય છે. છતાં ન જાણે કેમ પણ તેણે તે યુવતીનું નિરીક્ષણ ચાલુ રાખ્યું. ના, ના, આ પોતાની ઉદાસીનું પ્રતિબિંબ નથી જ. ખરેખર તેની આંખોમાં..ચહેરા પર છવાયેલી ઉદાસી..અસ્વસ્થતા તે જોઇ શકતો હતો..કોઇની નજર તેના પર ન પડે તે રીતે તે ચહેરો પાછળ ફેરવી બેઠી હતી. આ તો પોતે એ રીતે બેઠો હતો તેથી તેને જોઇ શકતો હતો.

આલોકે તેના ચહેરાના ભાવ વાંચવાનો પ્રયત્ન કર્યો. ના…ના…કોઇ વાત જરૂર છે જે તેને અસ્વસ્થ બનાવે છે. યુવતીએ માથા પર સુંદર સ્કાર્ફ વીંટેલ હતો. તેનો લંબગોળ ચહેરો,પાણીદાર આંખો, કપાળ પર નાનકડી કાળી બિન્દી, બધું મળીને એક સુંદર વ્યક્તિત્વનો એહસાસ થતો હતો. આ ઉદાસી કયા કારણે ? તેને જાણવાની જિજ્ઞાસા થઇ. પણ એમ અજાણી વ્યક્તિને પૂછાય કેમ ? અને તે પણ સુંદર યુવતીને ? લાફો જ ખાવો પડેને ?

જે હોય તે મારે શું ? એમ વિચારી તેણે અભાનપણે હાથમાં કોફીનો કપ ઉપાડયો. આશકાની ઝિલમિલ આંખોનું પ્રતિબિંબ કોફીમાં ઉપસતું હતું કે શું ?

અચાનક હવાની એક લહેરખી આવી. યુવતીના માથા પરનો સ્કાર્ફ ફરફર્યો. યુવતી જાણે બેબાકળી બની ગઇ. તેણે જોશથી સ્કાર્ફ પકડી રાખ્યો..કોઇ જોઇ તો નથી ગયું ને ? તેની નજર ચારે તરફ ફરી રહી. શું હતું એ નજરમાં ?

આલોકે પોતાના ચહેરા આડે છાપુ ધર્યું. પણ જે જોવાનું હતું તે તો એક ક્ષણમાં જોવાઇ ગયું હતું.

યુવતીના માથા પર વાળ નહોતા..ફકત વાળના અવષેશ જ બચ્યા હતા..નાના નાના વાળ ઊગવાની શરૂઆત થઇ હતી. આશકા પણ આમ જ…કીમોથેરાપી કરાવ્યા બાદ આમ જ સ્ક્રાફ બાંધી રાખતી…! આમ જ વિહવળ રહેતી..કોઇ તેને જોઇ જાય આ રીતે તે તેને જરાયે પસંદ નહોતું પડતું. અહીં કોફી પીવા આવતી ત્યારે આમ જ માથા ઉપર સ્કાર્ફ બાંધી રાખતી અને કોઇ જોઇ ન જાય માતે સતત સચેત કે સાવધાન રહેતી. પોતે ઘણી વખત આશકાને સમજાવતો..’એમા શરમાવા જેવું શું છે ? શા માટે એવો કોઇ ડર રાખે છે ? તું તારે બિન્દાસ રહે ને…હું છું ને તારી સાથે ? ‘

પણ આશકા એ પરિસ્થિતિ કયારેય મનથી સ્વીકારી શકી નહોતી. અને રોજ સવારે ઉઠીને પહેલું કામ અરીસામાં જોવાનું કરતી..હવે કેટલા વાળ આવ્યા ? અને ઇચ્છા મુજબનો ગ્રોથ ન દેખાતા તેની વિશાળ આંખોમાં આમ જ ઉદાસી છવાઇ જતી. અને વાળ પૂરા ઊગે તે પહેલાં તો…..

આજે આ અજાણ યુવતીની આંખોમાં પણ એ જ ભાવ..એ જ વિહવળતા હતા. તેને આશકા યાદ આવી ગઇ. તેની આંખો ભીની બની.
અચાનક આલોકે એક કાગળ લીધો..પેન ઉપાડી અને..

’ તમે ખૂબ સુંદર છૉ..તમારી આંખો ખૂબ સુંદર છે. તમારું વ્યક્તિત્વ એટલું સુંદર છે કે કોઇ કમી તેને સ્પર્શી શકશે નહીં. આ દુનિયા ખૂબ સુન્દર છે..માણવા લાયક છે અને જીવન અણમોલ છે. તેને ઉદાસીની ગર્તામાં ધકેલવાની ભૂલ ન કરશો.. જે ક્ષણો ઇશ્વરે આપી છે તેને સંપૂર્ણપણે સ્વીકારો. તેનાથી ભાગવાને બદલે સામનો કરો. તમારી આંખોમાં મારી આશકાની વિહવળતા મને દેખાય છે. મારી આશકા પરિસ્થિતિનો સ્વીકાર ન કરી શકી..અને મને છોડીને હમેશ માટે…….’

અને આલોકે વેઇટરને બોલાવ્યો..કાગળ આપ્યો. અને તે દૂર ચાલ્યો ગયો. થોડીવાર પછી તેણે દૂરથી યુવતી તરફ નજર નાખી. યુવતીએ કાગળ વાંચ્યો..આસપાસ નજર ફેરવી.. બે પાંચ મિનિટ મૌન બેસી રહી. મનમાં કોઇ વિચારો….કોઇ ગડમથલ ચાલતી હતી કે શું ?

તેની ઉદાસ આંખોમાં એક ચમક ઉપસી આવી. તે ધીમેથી ઊભી થઇ..અને ખૂણાની જગ્યા છોડી વચ્ચે આવીને બેસી. હવે તે બધાને જોઇ શકતી હતી. અને બધા તેને જોઇ શકે તેમ હતા. તેણે માથા પરથી સ્કાર્ફ કાઢી નાખ્યો. તેની આંખોમાંથી પેલી વિહવળતા અદ્ર્શ્ય થઇ ગઇ હતી.

દૂરથી તેને જોતા ઊભેલ આલોકની ઉદાસી અદ્રશ્ય થઇ ગઇ. તે ધીમેથી વ્હીસલ વગાડતો હોટેલની બહાર નીકળી ગયો.

( સ્ત્રીમાં પ્રકાશિત નિયમિત કોલમ જીવનની ખાટીમીઠી.. લઘુકથા )

આવું છું…! June 12, 2008

શાંતિભાઇ કે આશાબેનની આંખોમાં આજે ઉંઘ નહોતી. બંને મૌન હતા..સૂવાનો ડોળ કરીને એકબીજાને છેતરતા હતા..કે પોતાની જાત ને ?
અંતે આશાબેનથી રહેવાયું નહીં.. હળવેથી તેણે પતિને પૂછયું, ‘ પછી તમે શું વિચાર્યું ? ‘

‘ મેં કોઇના માટે વિચારવાનું બે વરસથી છોડી દીધું છે. ‘ નામ લીધા સિવાય જ શાંતિભાઇએ કહ્યું. તેમના અવાજમાં દર્દ હતું કે રોષ ? એ આશાબેન કળી ન શકયા. પણ વાત પડતી મૂકયે ચાલે તેમ નહોતું. એકવાર લીધેલી જીદ પતિ જલદી મૂકે તેમ નહોતા…એ પોતે કયાં નહોતા જાણતા ? છતાં….આજે …

’એમ આપણે થોડા એના જેવા થવાય છે ? છોરું કછોરું થાય..માવતર થોડા…’ ’બસ..એ બધી વાતોની મને ખબર છે. એને જે કરવું હોય તેની એને છૂટ છે..તો મને પણ મારે જે કરવું હોય તેની છૂટ છે. ‘

આશાબેન થોડી વાર મૌન બન્યા.. “એને “ શબ્દ દિલમાં કાંટાની માફક ખૂંચ્યો….પણ..શું કરે ?

બે વરસથી વહાલસોયી દીકરીનું નામ લેવા નહોતા પામ્યા…આજે જયારે પુત્રીને ઘેર પારણુ બંધાયું છે ત્યારે પોતે દોહિત્રનું મોં જોવા સુધ્ધાં ન જઇ શકે ? તેનું મન કલ્પનામાં દોહિત્રને ઝૂલાવી ને હાલરડા ગાતું રહ્યું.

‘મમ્મી, આજે બધું ભૂલીને મને માફ કરીને મારા નાનકડા દીકરાને જોવા..રમાડવા આવીશ ને ? આજે યે મને માફ નહીં કરી શકો તમે ? મારી ભૂલની સજા મારા દીકરાને પણ મળશે ? કોઇ વાંકગુના વિના મારું બાળક નાના, નાનીના પ્રેમથી એ વંચિત રહેશે ? મારી ભૂલ મને કબૂલ છે. તમારી ઇચ્છા વિરુધ્ધ મેં લગ્ન કર્યા..મારી જિંદગી જાતે જીવવાનો અધિકાર ભોગવવાની મેં ભૂલ કરી..તમારા વિશ્વાસ ને મેં તોડયો..તમારા સ્નેહને હું કદાચ લાયક નથી..બધું કબૂલ..પણ એકવાર..બસ એકવાર મારા આ નાનકડા દીકરાને આશીર્વાદ નહીં આપો ? ‘

ફોનમાં પડઘાતા પુત્રીના શબ્દો આશાબેનના અંતરમાં ઉથલપાથલ મચાવી રહ્યા હતા. બે વરસથી ધીરજ રાખીને પતિ ના સોગંદ પાળી પુત્રીને નહોતા મળ્યા..પણ આજે હવે…

પતિ માટે “એને” હોય..પણ પોતે નવ મહિના “ એને “ ઉદરમાં રાખી છે..આજે એનો સાદ આવે અને પોતે…

અને આમ જુઓ તો પતિ ને યે કયાં ઓછી વહાલી હતી ? બાપ દીકરીની કિલકારીથી આ આંગણું હમેશા ટહુકા કરતું હતું. પોતે હરખથી સાક્ષી બની વહાલના એ અમીઝરણાથી ભીંજાઇ રહેતી. એક માત્ર પુત્રી તો બંનેનો આધાર હતી. કેવા લાડકોડથી તેને ઉછેરી હતી..પણ…! દીકરીની એ ભૂલ શાંતિભાઇ વિસરી નહોતા શકતા. અને કયારેય દીકરીને માફ ન કરી શકયા. એ તંતુ જ કાપી નાખ્યો. શરૂઆતમાં ભૂલથી કયારેક પુત્રીની વાત આશાબેનથી વાત થઇ જાય તો મૌન બની કેવી યે નજરથી પત્ની સામે તાકી રહેતા. અને એ નજરના તાપથી આશાબહેને ફરી કયારેય પુત્રીનો ઉલ્લેખ કરવાની હિંમત ન કરી.

દિવસો કપાતા જતા હતા.. પોતાને કશી અસર નથી થઇ…એવું દેખાડવા મથતા પતિની યાતના આશાબહેન સમજી અને અનુભવી શકતા હતા. પણ પતિની જીદથી યે કયાં અજાણ હતા ? પુત્રી માટે અનેક રાતોના ઉજાગરા પતિએ હોંશે હોંશે કર્યા હતા. પોતાના કરતા પણ પુત્રી પતિની વધારે લાડકી હતી..અને કદાચ એટલે જ આઘાત સહન નહોતા કરી શકયા. વહાલસોયી પુત્રી આમ….
અને આજે અજંપામાં આખી રાત ….બંને મૌન…કોણ બોલે ? શું બોલે ?

બીજે દિવસે બપોરે જમી ને શાંતિભાઇ આડા પડખે થયા હતા ત્યાં મનોમન કશો નિર્ધાર કરી આશાબહેને ધીમેથી સૂતેલ પતિ સામે નજર કરી. ગમે તે હોય બપોરે બે કલાક તો શાંતિભાઇને સૂવા જોઇએ જ..રાત કરતા યે તેમની બપોરની ઉંઘ ઘસઘસાટ હોય..તેમાં કોઇ ખલેલ તેમને ન પોસાય. વરસોની આ આદતનો આજે લાભ કે ગેરલાભ રહેવો જ રહ્યો. પુત્રીનો સાદ અને દોહિત્રને જોવાની લાલચ આજે એ રોકી શકે તેમ નહોતા જ.

અને જરા પણ અવાજ ન થાય તેની કાળજી રાખી આશાબહેને ધીમેથી દરવાજો ખોલ્યો… ત્યાં પાછળથી…..
’ પાંચ મિનિટ ઊભી રહે…હું પણ આવું છું….’ ભીનો ભીનો એક અસ્ફૂટ અવાજ….!

પતિ..ના..ના..એક બાપ નો અવાજ…!

મૌન…. June 6, 2008

ચોથા ધોરણમાં ભણતો યશ ન જાણે કેમ અચાનક મૌન બની ગયો હતો. તેની સહજ ચંચળતા,. મસ્તી મજાક, આનંદ ઉત્સાહ ન જાણે કયાં ગૂમ થઇ ગયા હતા. તે ગૂમસૂમ બની ગયો હતો. તેની ઉમરને ન છાજે તેવો મૌન કેમ તે બની ગયો હતો ?

જોકે આમ તો તે તેની ઉમરના બાળકો કરતાં થોડો જુદો, અલગ તો પહેલેથી જ હતો. તેનું ચેતનાતંત્ર કદાચ વધુ ભાવુક, વધુ સંવેદનાશીલ હતું. તેના બાલમાનસમાં આ ઉમરે યે વિચારોના કંઇક ઘોડાપૂર ઉમટતા રહેતા. નાનપણથી જ તે બધી વાતોના અર્થ પોતાની રીતે કાઢ્યા કરતો. ..વિચાર્યા કરતો. અને સંતોષકારક જવાબ મળે કે ન મળે તે પ્રશ્નો પૂછયા કરતો.. પણ હમણાં તેના પ્રશ્નો, તેની મસ્તી બધું સૂકાઇ ગયું હતું. ખળખળ વહેતું ઝરણું જાણે અચાનક થંભી ગયું હતું.

યુગ્મા..તેની મમ્મીને સ્વાભાવિક રીતે જ પુત્રના આવા વર્તનથી ચિંતા થાય જ પણ તે તેનું કારણ સમજી નહોતી શકતી. તેની દ્રષ્ટિએ ઘરમાં તો એવું કંઇ બન્યુ નહોતું. જે યશને અપસેટ કરે. સ્કૂલમાં પણ તેણે તપાસ કરી લીધી હતી. પણ ત્યાં યે એવું કોઇ કારણ તેને મળ્યું નહોતું. પણ સ્કૂલમાં યે તેના ઉદાસીન બની ગયેલ વર્તન ની સાક્ષી શિક્ષકોએ જરૂર પૂરાવી. અને તેથી યુગ્મા ને વધુ ચિંતા થઇ. પોતાને વહેમ નહોતો. પુત્રના મનમાં ખરેખર કોઇ વાત હતી. જે પોતે સમજી નહોતી શકતી. આવડા છોકરાને વળી પ્રોબ્લેમ કેવા ને વાત કેવી ? અનેપોતાના ઘરમાં તો એવા કોઇ પ્રશ્નો હતા પણ કયાં ? અને છતાં…છતાં કંઇક તો હતું જ…! તે કંઇ અભણ કે ગમાર થોડી હતી જે પુત્રના બદલાયેલ વર્તનને પારખી ન શકે ? સાયકોલોજી માં તેણે એમ.એ. કર્યું હતું. અને પોતાના જ પુત્રને સમજી ન શકે ? તેને દીકરાની ચિંતા થતી હતી. પણ કારણ ની સમજ પડે તો ઉપાય વિચારી શકાય ને ? શું કરવું તે તેને સમજાતું નહોતું.

આજે તે બહારથી ઘરમાં આવતી હતી.. ત્યાં તેને કાને અચાનક યશનો અવાજ સંભળાતા તે બહાર જ ઉભી રહી ગઇ. યશ કોની સાથે વાતો કરતો હતો ? તેણે ધીમેથી અંદર ડોકિયુ કર્યું. ઓહ..! આ તો યશનો ખાસ મિત્ર અંશ આવ્યો હતો. યશ શું વાત કરે છે..તે જાણવા યુગ્મા છાનીમાની ત્યાં જ ઉભી રહી .

યશ ઉશ્કેરાટથી અંશને કહેતો હતો, ‘ આ બધી ચોપડીઓ ફાડી નાખવી જોઇએ. બધી નકામી છે. બધું ખોટું ખોટું લખેલ છે. ! અંશને કંઇ સમજ ન પડવાથી તેણે પૂછયું, ’ કેમ શું ખોટું લખ્યું છે ? ‘

‘ અરે, બધું જ..! રોજ આપણે પાકું કરીએ કે સાચું બોલવું જોઇએ…ઘરમાં મમ્મી..પપ્પા પણ કહે કે સાચું બોલો…અને પછી…પછી સાચું બોલીએ ત્યારે શું થાય ખબર છે ? ”
’ શું થાય ? ‘ અંશે પૂછયું, અને જવાબમાં યશ તેની વ્યથા ઠાલવી રહ્યો..અને ….અને યુગ્માને થોડા સમય પહેલાનો એ પ્રસંગ મન:ચક્ષુ સમક્ષ તરવરી રહ્યો.

તે દિવસે યુગ્માની બહેનપણી રુદ્રા આવી હતી. યુગ્માને રુદ્રા કયારેય ન ગમે. તેની વાતો હમેશાં તેને ખૂંચે. શ્રીમંતાઇની છાંટ અનાયાસે તેની વાતોમાં ડૉકિયા કરે..અને યુગ્માને એ ચિબાવલી જ લાગે અને હમેશા ઘરમાં તે એને ચીબાવલી જ કહેતી. પણ શ્રીમંત હોવાને લીધે તે કંઇ બોલી નહોતી શકતી. અને મોઢે તો મસકા જ મારતી રહેતી. કેમકે હમેશા કલબમાં જવા તેની ગાડી જ તેને લેવા આવતી. અને રુદ્રા ની બહેનપણી હોવાને નાતે પોતાને બીજા પણ ઘણાં લાભો મળતા. જે જતા કરવા તેને પોષાય તેમ નહોતા.

એક દિવસ સવારે તે ફોનમાં કોઇ સાથે રુદ્રા ની જ વાતો કરતી હતી..તે કેવી ચાંપલી છે..ને કેવી દંભી છે..વિગેરે..વિગેરે….અને યશ ત્યાં જ બેઠો બેઠો રમતો હતો. અને તે દિવસે સાંજે અચાનક રુદ્રા તેને ઘેર આવી હતી..યુગ્મા તેને મીઠો આવકાર આપી મસકા મારી રહી. ત્યાં રુદ્રાએ યશને કહ્યું, ‘ બેટા, લે આ ચોકલેટ..’ કહી તેણે પર્સમાંથી કેડબરી કાઢી..યશને આપવા હાથ લંબાવ્યો. પણ ત્યાં અચાનક યશ ન જાણે કેમ બોલી ઉઠયો,

‘ ના, તમે તો કેવા ચીબાવલા છો..! મારી મમ્મી ને જરાયે નથી ગમતા…! મારે તમારી ચોકલેટ નથી જોઇતી……’ અને યશે મોં ફૂલાવ્યું.

રુદ્રા….એ ગુસ્સાથી યુગ્મા સામે જોયું. યુગ્માએ અચાનક ઉભા થઇ યશને એક જોરદાર થપ્પડ મારી,

’ અત્યારથી આવું ખોટું..ગમે તેમ બોલતા શીખી ગયો છે ? આન્ટી ને ગમે તેમ કહે છે ? આવું કોની પાસેથી શીખ્યો ? ચાલ, આંટીને સોરી કહે…’ યશ કંઇક બોલવા જતો હતો..પણ મમ્મી સામે નજર પડતાં તે ચૂપ થઇ ગયો…અને સોરી કહી અંદર ચાલ્યો ગયો. બસ…અને ત્યારથી…યશ મૌન હતો….!

યશ મિત્રને આ વાત કહેતો રહ્યો અને યુગ્માની નજર સામે આખું દ્રશ્ય તરવરી રહ્યું..

અને હવે તે મૌન હતી…!

લીસો લીસો સોફો….. March 13, 2008

નામ તો એનું ઇન્દ્ર હતું. પણ એને તો બધા ઇન્દર કહીને જ બોલાવતા. સવારથી રાત સુધી આખા ઘરમાં ઇન્દરના નામની બૂમો પડતી રહેતી. અને ઇન્દરના પગ દોડતા અને હાથ કામ કરતા રહેતા. નોકરોની જીભને બંધ રહેવાનું હોય અને હાથ પગ સતત ચાલવા જોઇએ તે ઇન્દર સારી રીતે સમજી ગયો હતો. તેના ચહેરા પર સતત સાચુકલુ હાસ્ય રમ્યા કરતું. કોઇ ફરિયાદ વિનાનું.. તેનો ચહેરો અકારણ હસતો રહેતો. નાનું બાળક હોય તો પરાણે વહાલો લાગે. પણ ઇન્દર તો ઘરઘાટી. “શું આખો દિવસ આમ ખિખિયાટા કરે છે ? એવું કયારેક સાંભળવું પણ પડતું.

જોકે ઇન્દરનું હસવુ શાંત હતુ. ઘાટીથી કંઇ મોટેથી ખડખડાટ હસાય નહીં એટલી તો આ સતર વરસના કિશોરને ભાન હતી. તેના કામમાં કયારેય કશું કહેવાપણુ ન હોય. કામમાં તે ઝડપી હતો.અંકિત શેઠના ઘરમાં બે વરસ પહેલા તેનો બાપ કામ માટે મૂકી ગયો હતો. અને કયારેય તેણે ફરિયાદનો કોઇ મોકો આપ્યો નહોતો. કામથી તે થાકતો નહીં. કોઇ આડું અવળુ વ્યસન નહીં.. માળાના બધા ઘાટીઓ બપોરે નવરા થઇને નીચે ભેગા થઇ બેઠક જમાવતા.અને પોતપોતાની શેઠાણીઓની કથા કરતા રહેતા.. નવા આવેલ ઘાટીઓને તેઓ ચીડવતા, શિખામણ આપતા..અનેક નખરાઓ શીખવતા..પણ આ ઇન્દર તો ઘરની બહાર નીકળે જ નહીં ને. હા, તેને ટી.વી. જોવાનો ગાંડો શોખ. જલદી જલદી બધા કામ પતાવી ટી.વી.ની સામે બેસવું તેને ખૂબ ગમે. ન અનુભવેલ..ન જોયેલ દુનિયાનો એહસાસ કરી તે ખુશ થતો. શેઠાણી પણ તે બહાર ન જાય ને બીજાની સંગતમાં બગડે નહીં માટે કામ પતાવી ટી.વી. જોવા દેતા. જોકે ટી.વી. પાસે ખાલી હાથે તો કયારેય બેસવા પામતો નહીં. હાથમાં કશું સુધારવાનું ..વીણવાનું કે કશું ન હોય તો તુલસીપત્ર છૂટા પાડવાનું.. એવા નાના મોટા કામો તેની પ્રતીક્ષા કરતા જ હોય. પરંતુ ઇન્દરને કામનો કયાં કંટાળો હતો ?રાત્રે પણ ટી.વી. સામે અડ્ડો જમાવી સોફા પાસે નીચે બેસી કયારેક શેઠના પગે માલિસ કરતો હોય ..કયારેક તુલસીપત્ર ચૂંટતો હોય.કયારેક ભાજી વીણતો હોય..હાથ કામ કરતા હોય અને આંખ ટી.વી.ના રંગીન પડદા પર ફરતી હોય..ચહેરા પર એ જ નિખાલસ હાસ્ય ફરકતું હોય. મૌન રહીને મરક મરક હસતાં હસતાં ટી.વી.ના પાત્રો સાથે કલ્પનાની દુનિયામાં વિહરવાની તેને કદાચ આદત પડી ગઇ હતી. આમ પણ ઘરમાં કોઇ ને કોઇ ટી.વી. જોતું જ હોય. અને ઇન્દરને વળી પસંદગી કેવી ? સમાચાર આવતા હોય કે કોઇની સીરીયલ..કે ન સમજાતું અંગ્રેજી પિકચર..ઇન્દરને કોઇ ફરક પડતો નહીં. પોતાને કોઇ પસંદગી કરવાની ન હોય તે સત્ય તે સારી રીતે સમજતો અને સ્વીકારતો. તે ખુશ હતો અને શેઠ શેઠાણી પણ ખુશ હતા.

શેઠાણીને ગમે ત્યાં જવું હોય તો ઘરની ચિંતા રહેતી નહીં. અને ઇન્દરની પ્રામાણિકતાની કસોટી તો તેની જાણ બહાર અનેકવાર તેઓ લઇ ચૂકયા હતા.અને ઇન્દર બધી કસોટીમાંથી સો ટચના સોના જેવો નીકળ્યો હતો. તેથી તેને ભરોસે ઘર છોડીને બધા આરામથી જઇ શકતા. કોઇના ફોન આવે તો પણ વ્યવસ્થિત જવાબ આપતા તે શીખી ગયો હતો. દોડીદોડીને બધાનું કામ હોંશથી કરતા આ છોકરાએ આ ઘરમાં પોતાનું એક ચોક્કસ સ્થાન બનાવી લીધુ હતું. નોકરોના પ્રોબ્લેમથી થાકેલા લોકો અંકિત શેઠના આ સદભાગ્યની ઇર્ષ્યા કરતા,આવો સરસ નોકર મળવા બદલ તેમને નશીબદાર માનતા. કેટલાકે તો ઇન્દ્રને વધારે પગાર આપી ખેંચી જવાની કોશિશ પણ કરી લીધી હતી. પરંતુ ઇન્દરને અહીં ફાવી ગયુ હતું.
આજે પણ રોજની માફક ઇન્દર ઘરમાં એકલો હતો. તે સોફા ઝાપટતો હતો. લીસા..સુંવાળા સોફા પર તેનો હાથ નાજુકાઇથી ફરતો હતો. પોતે રોજ આ સાફ કરતો હતો.આની પર બેસવાનું કેવું લાગતું હશે.! કેટલા વખતથી આ લીસા સોફા પર એક વાર બેસીને જોવાનું તેને મન થતું હતું.કેવા અન્દર ઘૂસી જવાય છે. આમ સોફા પર બેસી આરામથી ટી.વી. જોવાની કેવી મજા પડતી હશે…!

એક મિનિટ..બસ..એક મિનિટ તે એ અનુભવ લેવા માટે સોફા પર ગોઠવાયો. હાથમાં રહેલ લૂછવાનું કપડું એકાદ મિનિટ માટે બાજુ પર મૂકી તેણે રીમોટ હાથમાં લીધું. બરાબર ત્યાં જ આજે કસમયે શેઠનો ઘરમાં પ્રવેશ થયો. દરવાજો હજુ ખુલ્લો જ હતો. શેઠને દાખલ થતાં જોઇ ઇન્દર ઓઝપાઇ ગયો. ઝડપથી તે નીચે બેસી સોફા પર કપડું ફેરવવા માંડયો. હમણાં શેઠ ખીજાશે. કોઇ દિવસ નહીં ને આજે તેને આવું કેમ સૂઝયું ? એક ભય તેની આંખોમાં તરી આવ્યો. અને આજે અચાનક… કયારેય કશું સાંભળવું પડે તેવું તેણે કર્યું નથી. પણ હવે આજે તો રંગે હાથે પકડાઇ ગયો હતો.!! એક ડર તેના આખા ચહેરા પર ફરી વળ્યો હતો. તેનું હમેશનું હાસ્ય વિલાઇ ગયું હતું.

શેઠ બે પાંચ ક્ષણ ઇન્દરની આંખમાં જોઇ રહ્યા. ન જાણે તેને ત્યાં કયું પ્રતિબિંબ દેખાયું…તેમની આંખો છલકી આવી. તેમણે ધીમેથી કહ્યું, ‘ઇન્દર, આજે બહું ઠંડી છે. નીચે ન બેસતો. નિરાંતે સોફા પર બેસ…’ અને પોતાની છલકી આવેલ આંખો ઇન્દર જુએ તે પહેલા તે અંદર ચાલ્યા ગયા. કયારેક તેને પણ આમ જ….!

nilam doshi

ડોહા કરડયા… January 31, 2008

નવ વાગી ગયા હતા. નવીનભાઇ વ્યગ્રતાથી આંટા મારી રહ્યા હતા. કદાચ આજે પણ ચા મળવાના કોઇ આસાર દેખાતા નહોતા. હવે તો આ જાણે રુટીન બની ગયું હતું. અઠવાડિયામાં બે વાર તો કોઇ ને કોઇ બહાના હેઠળ વહુ તેમની ચા ભૂલી જતી હતી. જોકે પોતે જાણતા હતા..કે હજુ સુધી મકાન દીકરાના નામે કર્યું નહોતું. તેની સજા ભોગવી રહ્યા હતા.આજે તો થોડો તાવ જેવું પણ હતું. ગરમ ગરમ ચા મળે તો થોડું સારું લાગે..પણ કહેવું કોને ? શરૂઆતમાં કયારેક કહેતા ત્યારે જવાબમાં જે શબ્દો સાંભળવા પડ્યા હતા..તે પછી મન મારીને ચા વિના ચલાવતા શીખી ગયા હતા…કે પછી કયારેક પૈસાની સગવડ હોય તો બહાર જઇને ચા ની લારી શોધી લેતા..પણ હવે તો હાથમાં પૈસા કશા બચ્યા નહોતા. એક યા બીજા કારણસર..પૈસાની જરૂર છે…એમ દીકરાની રજૂઆતને લીધે બધા પૈસા ઘરમાં વપરાઇ ગયા હતા. ત્યારે તો હજુ પ્રેમાળ પપ્પા હતા..ડોહા તો પછી બન્યા.

મકાન હજુ દીકરાને નામે નહોતું કર્યું. તેથી આ રોજની રામાયણ..મહાભારત જે કહો તે થતું રહેતું. ડોહાને હેરાન કરી તેને “ સીધા” કરવાના અવનવા ઉપાયો ચાલતા રહેતા. જેથી પોતે કંટાળી ને….! અને પોતાને ખરેખર કયારેક કંટાળીને ..થાકી ને મકાન દીકરાના નામે કરી દેવાની ઇચ્છા પણ થઇ આવતી હતી. એક જ પુત્ર હતો. અને મકાન થોડું સાથે બાંધી જવાના હતા ? પત્નીનો સાથ ચાર વરસ પહેલા છૂટી ગયો હતો..હવે કયો મોહ રાખવો ? પરંતુ મનમાં એક ડર હતો..કે પૈસા આપી દીધા પછી પપ્પામાંથી ડોહા બની ગયા હતા..તો મકાન આપી દીધા પછી ઘરમાંથી બેઘર તો નહીં બની જાય ને ? એ આશંકાને લીધે……પોતે અચકાતા હતા.. નવીનભાઇના મનમાં વિચારોના વંટૉળ ઉઠતા હતા. દિવસો કપાતા જતા હતા..જોકે હવે ધીરજ ખૂટવા આવી હતી…કયાં સુધી ? આખરે કયાં સુધી આ બધું સહન કરવાનું ? કયારેક ચા ન મળતી.કયારેક નાસ્તો ભૂલી જવાતો. જમવાના શોખીન નવીનભાઇ હવે તો જીભના સ્વાદ કયારના ભૂલી ગયા હતા.. જે મળે તે ચલાવી લેતા શીખી ગયા હતા. જમવામાં પણ હવે લીમીટેડ કવોટા..ફીક્ષ થાળી થઇ ગઇ હતી… કોને ફરીયાદ કરે ? પોતાનો રૂપિયો જ ખોટો હતો ત્યાં વહુની આશા કેમ રાખવી ? ઘેર ઘેર આજ કહાની છે ને ? દીકરાથી સંતોષ હોય એવા નશીબદાર કેટલા ? તો પણ લોકો દીકરાનો મોહ કેમ છોડી શકતા નથી ? નવીનભાઇ વિચારી રહ્યા..પોતે પણ રાખ્યો જ હતો ને ? અને હજુ સુધી કયાં છોડી શકયા હતા ? ખેર..! વિચારોથી થાકી નવીનભાઇ એ લંબાવ્યું..હમેશની માફક ઇશ્વરેચ્છા…! બોલી મન મનાવ્યું.

ત્યાં અચાનક ઘરમાંથી કૂતરાનો ભસવાનો અવાજ સંભળાતા તે તન્દ્રામાંથી બહાર આવ્યા. હમણાં ઘરમા એક કૂતરો..પોમેરિયન રાખવાનો શોખ વહુને થયો હતો. બહાર થી વહુનો અવાજ સંભળાતો હતો..’ આને દૂધ બ્રેડ હજુ આપ્યા નથી ? બિચારા મૂંગા પ્રાણી થોડા માગી શકવાના હતા ? તેનો સમય થાય એ આપણે જ યાદ રાખવાનું હોય.! વહુ ઘણું બોલતી હતી.

નવીનભાઇ ના મનમાં એક વિચાર ઝબકી ગયો..કાશ..! પોતે પણ……! ત્યાં પુત્રનો અવાજ સંભળાયો, ’ અને મીતા, આજે તેને દવાખાને લઇ જઇ રસી મૂકાવતા ભૂલી ન જતી. ભૂલથી કયાંક વળી કરડશે તો ? એવું જોખમ લેવાનું નહીં.
’પોતે આમ કરડી શકે ? તો તેની સંભાળ પણ…’ પરંતુ પોતે તો માણસ હતા…!!

બે દિવસ એમ જ પસાર થયા. ત્રીજે દિવસે સવારે નવીનભાઇને તૈયાર થઇ બહાર જતાં જોઇ વહુએ જોયા..પણ જયાં જાય ત્યાં મારે શું ? એમ વિચારી કશું પૂછવાની પરવા કરી નહીં. અને અઠવાડિયા પછી દીકરાને જાણ થઇ કે ડોહા એ મકાન વેચી નાખ્યું છે..અને એમાંથી પૈસા “શાંતિધામ” માં ભરી દીધા છે. જયાં તેના જેવા અનાથોને શાંતિથી ,સારી રીતે..બધી સગવડ સાથે રહેવા મળે છે.

ડોહામાં કરડવાની હિમત કયાંથી આવી તે દીકરા,વહુને સમજાયું નહીં.

બસ..મજા આવે છે ..!! November 28, 2007

નિલય અને નીલાક્ષી..જીવનના પચાસ વરસો આ દંપતિ વટાવી ચૂકયા હતા. લક્ષ્મીજીની તેમની પર અસીમ કૃપા હતી. ઇશ્વરે ખોબે ખોબે સુખ વરસાવ્યું હતું. અંતરને ઠારે તેવો પુત્ર અને વહાલના દરિયા જેવી પુત્રીથી જીવન સભર હતું. શહેરમાં ઝવેરાતનો ધીકતો ધંધો હતો.

તેમના સ્ટેટસ પ્રમાણે હાઇ સોસાયટી ની લગભગ પાર્ટીઓમાં તેમને નિમંત્રણ જરૂર આવતું..પરંતુ કયારેય તેઓ તેમાં જતા નહીં કે પોતે એવી કોઇ પાર્ટીઓ આપતા નહીં. લોકો ખાનગીમાં તેમને કંજૂસ કહેતા. નિલય અને નીલાક્ષીને કદાચ આ વાતની જાણ પણ હતી જ. પણ એવી બહુ દરકાર તેઓ કરે તેમ નહોતા.

જોકે આમ છતાં તેમનું મિત્રવર્તુળ મોટું હતું. તેમનો સરળ, આનંદી સ્વભાવ, સહજતા, દરેકને મદદરૂપ થવાની ભાવના, મોટાઇનો અભાવ, નિરાભિમાનીપણુ…આ બધા ગુણોને લીધે તેઓ સ્વાભાવિક રીતે જ મિત્રોમાં પ્રિય હતા. તેમના ઘરના અને દિલના દરવાજા મિત્રો માટે હમેશા ખુલ્લા રહેતા.

આ દંપતિને એક વિચિત્ર ટેવ હોય તો તે એ કે ઘરમાં ત્રણ ત્રણ ગાડીઓ હોવા છતાં દર રવિવારે બંને લોક્લ ટ્રેનમાં આખો દિવસ ફરતા. અને ટ્રેનમાં જે પણ ફેરિયાઓ વેચવા આવે તેમની પાસેથી વસ્તુઓ ખરીદતા રહેતા. નાની મોટી વસ્તુઓથી તેમણે સાથે રાખેલ થેલો ભરાઇ જતો. વસ્તુઓ પણ કેવી ? જે કદાચ તેમને કયારેય કામ ન લાગે..કે પોતે કયારેય તેનો ઉપયોગ પણ ન કરતા હોય તેવી બિનજરૂરી વસ્તુઓ ભેગી કરી તેનો આનંદ માણતા..તેમની પાસે આવતો કોઇ ફેરિયો તેમને કંઇ વેચ્યા સિવાય પાછો ન ફરતો. હવે તો દર રવિવારે ફેરિયાઓ તેમની આતુરતાથી પ્રતીક્ષા કરતા. એ આશા સાથે કે આ શેઠ કંઇક તો જરૂર ખરીદશે જ. અને શેઠ તેમને કયારેય નિરાશ કરતા નહીં .

તો કયારેક જુહુના દરિયાકિનારે ફુગ્ગાવાળા પાસેથી બંને ફુગ્ગા લેતા દેખાય. અને પછી એ ફુગ્ગાઓ ત્યાં રમતાં નાના બાળકોને આપી..તેમની સાથે પોતે પણ ફુગ્ગા ઉડાડી આનંદ માણતા. ફાઇવ સ્ટાર હોટેલ કે કોઇ કલબમાં પણ આટલો આનંદ તેમને મળતો નહીં. અહીં જાણે તેઓ જીવન સાચ અર્થમાં માણતા હતા.આ ચંદ પળોમાં તેઓ જીવન જીવતા હતા.
અને તેમના જાદુઇ થેલામાં પીન, બકલ, છરી, ચપ્પુ, કાતર, કીચેઇન, દાંતિયા, અરીસા..ફૂલના ગજરા, ચોકલેટ, બિસ્કીટ…વિગેરે બધું જ નીકળે. જાણે સાંતાકલોઝ નો જાદુઇ થેલો જોઇ લો. મિત્રોને તેમની આ આદત કયારેય સમજાતી નહીં. કોઇ પૂછતું તો હસી ને જવાબ આપતા કે , ‘ બસ..મજા પડે છે. અને જેમાં મજા પડે એ કામ કરવા જેવું ખરું કે નહીં ? ગાડીમાં તો રોજ ફરીએ છીએ..રવિવાર ટ્રેન માટે..’

’ એ તો ઠીક…પણ આ તમારા અદભૂત સંગ્રહ નું શું કરો છો ? ‘
પણ જવાબ એક જ મળે..’બસ..મજા પડે છે. ‘ જોકે તેની બહુ નજીકના મિત્રોને એટલી ખબર હતી કે એ બધી વસ્તુઓ ઘરના કામવાળા, નોકરો, માળી કે ડ્રાઇવરના બાળકો સુધી પહોંચે છે.

પણ એમને એ ન સમજાતું કે જો એ બાળકોને આપવું હોય તો એ માટે ટ્રેનમાં જઇ જાતે હેરાન થવાની શી જરૂર છે ? બીજા કોઇ પાસે આસાનીથી મંગાવી શકાય છે. કે પછી વસ્તુ લેવા માટે એના પૈસા પણ આપી શકાય છે..તો પછી આવો દુરાગ્રહ શા માટે ?
પણ નિલય કે નીલાક્ષી ને પૂછવાનો કે આ બધું કહેવાનો કોઇ અર્થ કયાં હતો ? તેમનો તો હમેશા એક જ જવાબ રહેતો..તેમનું ધ્રુવ વાકય એક જ હતું..’ બસ..મજા આવે છે..’ હવે મિત્રો એ પણ તેમની આ આદતને શ્રીમંતોની એક ધૂન ગણી ને તેને સમજવાનો પ્રયત્ન છોડી દીધો હતો.

અને આમેય તેમને સમજાય તેમ પણ કયાં હતું ?

નિલય ના પિતા એક જમાનામાં જુહુ પર ફુગ્ગા વેચતા હતા કે કયારેક ટ્રેનમાં નાની નાની વસ્તુઓ વેચતા હતા. અને બાળક નિલય તેમની સાથે મદદ માટે રહેતો તેની કોઇ ને કયાં જાણ હતી ? ત્યારે એ જરૂરિયાત હતી….. પેટની આગ ઓલવવા માટેની એ મજબૂરી હતી.

અને આજે હવે તેમને એમાં એક મજા આવતી હતી. અનોખી મજા.!
કદાચ મનની આગ આ રીતે ઓલવાતી હશે..!!

આ એક સત્ય પ્રસંગ છે. જરાયે અતિશયોક્તિ વિના.

બોનસ…! November 21, 2007

દિવાળી ની તૈયારી જોરશોરથી ચાલી રહી હતી. શ્રાધ્ધપક્ષ અને નવલા નોરતાની વિદાય પછી તહેવારોની મહારાણીના સ્વાગતની તૈયારી બધાના ઘરની જેમ અનિતાબહેનના ઘરમાં પણ શરૂ થઇ ગઇ હતી.

રસોડામાં વાસણો ચમકી ઉઠયા હતા. દીવાલો નવા રંગના વાઘા પહેરી શોભી ઉઠી હતી. ઘરની લાદી ઘસાઇ ઘસાઇને ઝગારા મારી રહી હતી. ફલાવરવાઝમાં નવા ફૂલો ખીલી ઉઠયા હતા. બધું નવું..જાણે કંઇ જૂનુ પુરાણુ ઘરમાં રહેવું જ ન જોઇએ. જૂની વસ્તુઓ પર નવો ઓપ અપાઇ ગયો હતો.

અને સાફસફાઇ પૂરી થતાં નાસ્તાનો વારો આવ્યો. મઠિયા, ઘૂઘરા, ચક્રી, ચોરાફળી, ભાખરવડી, ચવાણા, દાળમૂઠ..વિગેરેથી ડબ્બાઓ ભરાવા માંડયા. બોનસની આશાએ નોકરો પણ કામમાં સાથ પૂરાવતા રહ્યા.

અને ફટાકડાના અવાજો..દીવાઓની રોશનીઓ, ઝગમગતી લાઇટો થી ઓપતી રૂમઝૂમ પગલે આવેલ દિવાળી કયારે પૂરી થઇ તેનો પણ જલદીથી ખ્યાલ ન આવ્યો.

પણ આજે અનિતાબહેન સવારથી ગુસ્સાથી ધમધમતા હતા. આ નોકરો ને ગમે તેટલું આપીએ ને તો પણ ઓછું જ પડે. કંઇ આખો પગાર બોનસમાં અપાતો હશે ? માગતા શરમ પણ નથી આવતી. બધાને બસ..દિવાળી આવી એટલે લાવ..લાવ અને લાવ…! જાણે અહીં તો રૂપિયાનું ઝાડ ઊગ્યું છે. કચરાવાળાથી માંડીને ટપાલી સુધ્ધા ને બોનસ માગવાની આદત પડી ગઇ છે.!

રાત્રે પતિ આવ્યા ત્યાં સુધી તેમનો બબડાટ ચાલુ રહ્યો. પતિએ કારણ પૂછતા તો ગાજવીજ સાથે વરસી જ પડયા. હું તો બધાને બોનસ આપી આપીને થાકી ગઇ. માગવાની તો કોઇને શરમ રહી જ કયાં છે ?

પછી જરા શાંત થતાં..હળવેથી પતિને પૂછી રહ્યા..’ પછી શું થયું તમારા બોનસનું ? આપ્યું કે નહીં ? જરા જોર દઇ ને કહો ને…ન શું આપે ?

બાર મહિને એક બોનસની આશા તો માણસ કરે કે નહીં ????? ‘

કકળાટ… November 15, 2007

‘ આ દિવાળી તો થકાવી નાખે છે. મહિના પહેલાં સફાઇ અભિયાન આદરો. આખો દિવસ તૂટી મરવાનું. જાત ભલે ઘસાય પરંતુ ઘરની લાદી તો ચકચકિત થવી જ જોઇએ. અને ઘર નું કામ પતે ત્યાં નાસ્તાઓ બનાવો. જાણે કેમ દિવાળી સિવાય કોઇ કંઇ ખાતા જ ન હોય..!

અને વહુ કહેશે’ હું તો આવું બધું માનતી જ નથી. અરે, મારી બઇ, હું પણ ઘણું નહોતી માનતી પરંતુ અમારી તાકાત હતી કે સાસુને આવું કંઇ કહી શકીએ ? આ આજકાલને વહુઓ તો જે મનમાં આવ્યું તે કહી દેતા જરાયે અચકાય છે ? ‘

આજે કાળી ચૌદસ છે. વરસોથી ચાલી આવતી પરંપરા પાછળ કંઇક હેતુ હશે જ ને ? તો જ આ રિવાજ શરૂ થયો હશે ને ?

પણ આ વ્યોમાએ મને કહી જ દીધું, ‘ મમ્મી, હું આવા બધામાં જરાયે માનતી નથી. ચાર રસ્તા પર વડા મૂકવાથી ઘરમાંથી કકળાટ દૂર થતો હોય તો તો કોઇ ઘરમાં…..મમ્મી, તમે તો વરસોથી આ દિવસે ઘરમાંથી કકળાટ કાઢો છૉ.. પરંતુ તમારી અને બા વચ્ચેનો કકળાટ..કંકાસ કયારેય ઘટી શકયો ખરો ? ‘

બસ..વહુને તો આવી દલીલો જ સૂઝે છે. અંજલિબહેન એકલા એકલા મનમાં ને મનમાં ધૂંધવાતા રહ્યા. એક વડા કરવામાં કયું એવું મોટું જોર પડવાનું હતું ?

અને વ્યોમા વિચારતી હતી..આગે સે ચલી આતી હૈ… એટલે મારે પણ એ બધું ચાલુ રાખવાનું એવું કોણે કહ્યું ? એ સમયે હશે કશુંક એવું કારણ…હવે સમય..સંજોગો બદલાયા છે ત્યારે કોઇ રિવાજ બદલાવો ન જોઇએ ? કોઇ પરિવર્તન આવવું ન જોઇએ ? બસ…જેમ કહે તેમ મૂંગા રહીને કર્યા કરો તો જ વહુ સારી..!

ઘરનું વાતાવરણ તંગ બની ગયું હતું. વ્યોમા અને અંજલિબહેન બંને આખો દિવસ કચવાતા રહ્યા. અંતે અંજલિબહેન નું મન ન માન્યું..વરસોથી કરે છે..અને આ વરસે ન કરું.. અને ન કરે નારાયણ ને કંઇ અશુભ બને તો..?ના, ના, મારે એવું કોઇ જોખમ નથી લેવું. ઘરમાં બે વરસનો માસુમ પૌત્ર છે. ના,ના, વહુ ન માને તો કંઇ નહીં…મારા જીવતા હું એવું કંઇ નહીં થવા દઉં. એ તો નાદાન છે. અંતે આમ વિચારી અંજલિબહેન રસોડામાં ગયા. પોતે હમેશની માફક વડા બનાવ્યા..અને ચાર રસ્તા પર મૂકી આવ્યા ત્યારે જ મનને શાંતિ થઇ. હાશ ! ઘરમાંથી કકળાટ ગયો..! પણ અંતે સાસુએ પોતાનું ધાર્યું જ કર્યું..એ જોઇ વ્યોમાનો બબડાટ ચાલુ જ રહ્યો.કકળાટ નીકળ્યો હોય એવા કોઇ ચિન્હ અહીં તો નજરે ન પડયા.

બરાબર ત્યારે જ સામેની ઝૂંપડીમાં પણ કકળાટ મચ્યો હતો. ત્યાં તો કકળાટ કાઢવાનું કંઇ હતું જ કયાં ? ત્યાં તો હતો ભૂખનો…ખાલી પેટનો કકળાટ… ચાર વરસનો છોકરો ભૂખ લાગી હોવાથી મા પાસે ખાવા નું માગી કરગરતો હતો લાચાર મા શું આપવું એ વિમાસણમાં હતી. દારૂડિયા બાપે આજે ઘરમાં કંઇ નહોતું રહેવા દીધું. ત્યાં અચાનક મા ની નજર ચાર રસ્તા પર પડી. ધૂળમાં પડેલા વડા જોઇ તેની આંખોમાં એક ચમક આવી. કોઇની નજર પડે તે પહેલાં દોડીને તેણે વડા ઉપાડયા. આવીને ભૂખથી રડતા પુત્રને આપ્યા.સૂકા રોટલાના કકડાને બદલે સરસ મજાના વડા હાથમાં આવતા પુત્ર ખુશખુશાલ…!

કાળી ચૌદસનો કકળાટ અંજલિબહેનના ઘરમાંથી ગયો કે કેમ..પરંતુ આ ઝૂપડીમાંથી તો આજે જરૂર ગયો જ.

ચોર..!! November 3, 2007

શિખાનું ધ્યાન કયારનું જાળી બહાર જતું હતું. પાંચ છ વરસની કોઇ છોકરી અને તેની સાથે ત્રણેક વરસનો લાગતો એક છોકરો કયારના જાળીમાંથી ઘરની અંદર ડોકિયા કરતાં હતાં. શિખાની નજર પડે ને દોડી ને ભાગી જાય…ફરીથી થોડી વારમાં આવી ને ડોકિયા કરી જાય. આ સિલસિલો કયારનો ચાલુ હતો.

શિખાને ડર લાગ્યો નક્કી કોઇ ચોરીનો ઇરાદો લાગે છે. મા બાપે કે કોઇએ મોકલ્યા લાગે છે. આવડા છોકરાઓ પણ હવે તો કેવા ચાલાક હોય છે ! નિર્દોષ દેખાવાનો ડોળ કરીને…. તેણે ઉભી થઇ ને જાળી ખોલી…છોકરાઓને ધમકાવી ને કાઢી મૂકયા. બંને છોકરાઓ ડરીને ભાગી ગયા.

પરંતુ બીજે દિવસે ફરી પાછો એ જ ક્રમ. છોકરા મધમાખીની જેમ જાળી આગળ મંડરાતા રહે. હવે શિખાને બરાબર ગુસ્સો ચડયો. જાળી ખોલી તે બહાર આવી. અને છોકરીને જોશથી ધમકાવી. ‘ ચોરી કરવા આંટાફેરા કરો છો ? એક લગાવી દઇશ .હવે જો આ તરફ ફરકયા છે તો…….’

નાનો છોકરો તો ગભરાઇને બહેનની સોડમાં ઘૂસી ગયો. છોકરી પણ આરોપ સાંભળી મૂઢ બની ગઇ. પણ નાનો ભાઇ આમે ય ઠંડીથી ધ્રૂજતો હતો..અને હવે ગભરાઇ ગયો હતો તેને આશ્વાસન આપવા પોતાની ફાટેલ ઓઢણીથી ઢબૂરી હૂંફ આપી. તેની ચમકતી આંખો પાણી થી છલકાઇ ઉઠી. પરંતુ છતાં હિમત કરી ધીમેથી તેણે જવાબ આપ્યો,
“અમે ચોરી કરવા નહીં..પણ અમે તો આ જાળીમાંથી ટી.વી. દેખાય છે તે મારા આ ભાઇને ટી.વી. કેવું હોય તે બતાવવા હું આવું છું. તેને રંગીન ચિતર જોવા બહુ ગમે છે અને મા કામે જાય છે તે રડતો હોય છે ને અહીં આ જોઇને રડતો બંધ થઇ જાય છે એટલે…….

કહી આંખના પાણી લૂછી ધીમેથી રડતા ભાઇને ઓઢણીથી ઢાંકી, ફોસલાવતી કાંખમાં તેડી ખુલ્લા પગે તડકામાં ચાલવા લાગી.

શિખા સ્તબ્ધ..! તેની નજર અનાયાસે સોફા પર પલોંઠી મારી ટી.વી. જોતા જોતા ભાઇ સાથે કોઇ નાની વસ્તુ માટે ઝગડી રહેલ પોતાની પુત્રી પર પડી. !