આજની ખાટી મીઠી.. July 17, 2008

આગાહી કરશો નહીં..એ ખોટી પડશે તો લોકો ભૂલશે નહીં અને સાચી પડશે તો કોઇ યાદ રાખશે નહીં.

આજની ખાટી મીઠી.. July 16, 2008

આપણા અહં ને કાબુમાં રાખવો હોય તો એક રીત છે…

છાપાઓમાં  ખાલીજગ્યાઓની જાહેરખબરો વાંચવી અને કઇ કઇ નોકરી માટે આપણે લાયક  નથી તેનો અંદાજ લગાવવો.

એક રોમાંચક સફર..ભાગ..2 July 10, 2008

‘Happiness is the way of travel not the destination” એક ગીફ્ટ શોપમાં જ્યારે આ વાકય વાંચ્યુ ત્યારે હું અમેરીકાના ટેનેસી રાજ્યના પુર્વ છેડે આવેલી ઓકોઈ નામની નદીમાં સહેલ કરવા જવાનુ વિચારતી હતી. યાત્રા –વિહારનો આ આનંદ વહેંચવાથી વધે અને મારી સાથે મારા બે પ્રિય પાત્રો મારા પતિ અને મારી ઉત્તમ મિત્ર નીલમ હતા તેથી તે અનેક ગણો વધે તે સ્વાભાવિક છે. આ સહેલ જુદી હતી. માઈલો લાંબી તોફાની નદીના વહેણમાં તરાપા પર બેસીને હલેસાં મારવાના હતાં. તરાપો ઊંધો પણ વળી શકે અને માઈલો લાંબી આ નદીમાં ખડકો એટલાં બધા હતા કે ક્યાંય ભટકાઈ જવાય તો કંઇ પણ બની શકે. અરે કેડ સમાણા ખડકો પર ઊભા રહેવાના પ્રયત્નમાં જો પગ લપસીને ફસાયો તો પણ વેગ સાથે તણાતા શરીરથી છૂટો પડી જવાની શક્યતા પુરેપુરી. પાણીનો ડર હોય તે તેમાં જાય નહી અને જવા પણ ન દે. ખાસ પ્રકારે બનાવેલ આ પ્લાસ્ટીકના તરાપા પર છ વ્યક્તિ અને એક ગાઈડ એમ કુલ સાત વ્યક્તિઓ સફર કરવાની હતી.

અમે ટિકિટ તો લઈ લીધી પણ પ્રથમ ગ્રાસે મક્ષિકા ! મારા પતિએ અને દીકરીએ મને આવો જોખમી પ્રવાસ ખેડવાની ના પાડી બંનેને પાણીમાં જવાનો ડર અને તેમની સામેની મારી હિંમતની લડાઈમાં પ્રથમ તો હું હારી ગઈ અને એમની લાગણી જીતી ગઈ પણ મન ટેકરીઓ અને તે પરના વૃક્ષો ની ઘટાઓ વચ્ચે વહેતી નદીમાં ઉછળતું શરીરને પણ સાદ કરતુ હતું અને પ્રેમની સામે પ્રેમથી જીત મેળવી મેં મારા પતિને ખાતરી આપી કે હું ડૂબીશ તો બાહોશ ગાઈડ મને બચાવી લેશે અને ખડક સાથે અથડાઈને જીવન તત્વ પાણીનો આનંદ લેતાં લેતા મરીશ તો મારી સદગતિ થશે પણ પ્રકૃતિને ખોળે રમવાનો આનંદ ડરને કારણે જતો કરવાની મારી જેમ મારી નીલમની પણ તૈયારી નહોતી. બાવન વર્ષની ઉંમર અને કમરની તકલીફ પણ ખરી એટલે થોડી ચિંતા છતાં રજા મળી. અને અમે તો બાળકની જેમ ઉત્સાહથી ફરી તૈયાર થયા.

સલામતી માટેના નિયમો સમજાવવા માટે અમને એક વર્ગમાં બેસાડ્યા જ્યાં એકસો થી ય વધુ લોકો હતા. મોટા ભાગના તરુણ ઉમરના વિદ્યાર્થીઓ હતાં ફકત બે ત્રણ કુટુંબો કુટુંબો કે જેમાના કેટલાંક અમારી માફક પ્રથમવાર હતા. અમારી છની ટુકડીમાં હું, નીલમ અને બે તરુણ બાળકો સાથેનુ એક અમેરીકન દંપતિ હતાં. તરાપાના પાછળના ભાગે ગાઈડ અને આગળના ભાગે આ બાપ અને દીકરાની ટુકડી પહેલી લાઈનમાં બીજી લાઈનમાં મારી મિત્ર અને એનલ(દીકરી) અને ગાઈડની આગળની લાઈનમાં તરાપાની ડાબી જમણી બાજુ હાથમાં હલેસાં સાથે હું તથા એનલની મા બેઠાં હતા. ગાઈડે ફરી એકવાર સૂચના આપી કે શરીરનું સમતોલન રાખવા માટે તે ક્હે ત્યારે અંદર તરફ નમવુ અને કહે તે દિશામા હલેસાં મારવા. અને અમારા તરાપાએ વહેણમાં ઝંપલાવ્યુ. નદીની ઉતાવળી ગતિ સાથે તરાપાએ પણ ઝડપ વધારી. હું અને નીલમ થોડા નર્વસ થયા. મારો ઉત્સાહ ઘણો હતો પણ નીલમની તબિયત થોડી નાજુક હોવાથી મને એની ચિંતા થઈ. મેં પૂછ્યુ કે પાછુ ફરવુ છે? વીર નર્મદને યાદ કરી નીલમ કહે ડગલુ ભરવુ કે ના હટવું. અને મેં કહ્યુ કે હિંમતે મર્દા તો મદદે ખુદા.

સામે નજર કરતાં નદી જાણે પ્રકૃતિને ખોળે રમતી હતી અને અમે નદીને ખોળે. અનંત અવકાશ નીચે ચારે બાજુ ફરતી વૃક્ષોથી આચ્છાદિત પર્વતો અને ટેકરીઓના ચરણ ચૂમતી જતી દોડતી જતી નદીનો પથરાળ પટ તેને વધુ વેગ આપતો હતો. પ્રથમ મોટા ખડકોની હાર પરથી નીચે સરતાં ધબકારા વધી ગયા પણ પછી ડર ઘટી ગયો. નાના મોટાં ખડક પરથી વહેતી ધારાઓને નીચે ઢાળમાં વધુ ને વધુ નાના મોટાં ખડકો માર્ગ આપીને ધન્ય થઈ સતત પલળતાં રહેતા હોવાથી સુંવાળા થતા જતા હતા. નદીના વેગ અને પત્થરની સુંવાળપ વચ્ચે સેવાળરુપે લીલુ અને લીસુ જીવન ફેલાતુ હતુ જેનો રંગ વહેણને પણ લીલાશ આપતો હતો. નીલમ ગાતી હતી….પાન લીલુ જોયુ ને તમે યાદ આવ્યા…નદીમાં તરતાં એ એક લીલા પાનને પણ કદાચ વૃક્ષનો વિયોગ સાલતો હશે. પણ આ વિયોગમાં પણ યોગનો આનંદ અમારા હૈયાને શીતળતા આપતો હતો. જુલાઈ મહીનાની ભર બપોરે અમે વાયુની શીતળ લહેરીઓ સાથે ઝૂમતાં હતાં અને ગાઈડની સૂચનાઓ પ્રમાણે હલેસાંઓ મારતા હતાં.

તરાપાની નૃત્યગતિ હવે વધી હતી. અને સાથે સાથે અમારૂ ડોલન પણ. વચ્ચે ઢોળાવો આવે ત્યારે ગાઈડ અમને અગાઉથી જણાવતો અને તન મનમાં એક ઝણઝણાટી પ્રસરી ઉઠતી. સાવધાનીનો એ સંકેત થોડી જ વારમાં કલ્પિત ભયને અકલ્પય આનંદમાં ફેરવી નાખવા મદદરૂપ થતો. પથરાળ પ્રદેશ પર વહેતી આ નદી પર ખડકોનો વધતો ઓછો ભાગ જાણે પડકાર કરવા જ વારેવારે માથુ ઉચકતો હોય તેમ ઠેકઠેકાણે દેખા દેતો અમને ડરાવતો હતો. અને જે જોશથી નદી તેની સાથે અફળાતી હતી તેથી તો ડર વધતો હતો. પાણીના વેગ અને પત્થરની સ્થિરતા વચ્ચેથી માર્ગ કાઢવાની કુનેહ નદીની દોસ્તી વગર શકય જ નથી જ્યારે મારો તો આ પ્રથમ જ પરિચય. ગાઈડની દિશાસુઝ મારા ડરને આનંદમાં ફેરવીને હર્ષ અને રોમાંચથી ખળખળાવતી. કલાક પછી એક કાંઠે અમે પાંચ મિનિટ માટે થંભ્યા. બાજુમાં કાંઠા પરના વૃક્ષો ઝૂકીને જાણે નમન કરતા હતા. અને સામેના કાંઠે કેટલાક દેશોના ધ્વજ જાણે નદીને વંદન કરતા ઊભા હતા. આ દેશોએ 1996માં ઓલિમ્પીકની પાણીમાં રમાતી રમતોમાં ભાગ લીધેલો જે અહીં રમવામાં આવી હતી. વચ્ચે મધ્યમાંથી એક પછી એક ચાર તરાપાઓ પસાર થયા. તે જગ્યાએ વમળમાં તરાપો ગોળ ગોળ ફરતો નીચે સરતો હતો અને અંદર બેઠેલા લોકો રોમાંચ અને ભય તથા હર્ષમિશ્રિત ચિચિયારી કરતા હતા. ગાઈડે આ જગ્યાનુ નામ હોલીવુડ સ્પીન જણાવ્યું.

અમારા તરાપાએ એમાં ઝંપલાવ્યુ. ખૂબ મજા આવી. પાણીની છાલકોથી નદીમાતાએ જાણે વહાલથી નવડાવ્યા. ચિચિયારીઓ સ્વાભાવિક બની ગઈ. અમારી સાથેનુ અમેરિકન કુટુંબ અમારી ખૂબ કાળજી રાખતુ હતુ. હું કે નીલમ બીજી બાજુ નમી જઈએ તો તરત જ અંદર તરફ ખેંચી લે અને વધુ પડતાં અંદર નમી જઈએ તો ટેકો આપીને સરખા બેસવામાં મદદ કરે. હવે નદીનો મધ્યભાગ શરૂ થયો હતો. આમ તો ત્રેવીસ માઈલ લાંબી હિવાસી નામની નદીમાં પાંચ માઈલના મધ્ય ભાગ(ઓકોઈ)માં જ અમારી સફર હતી. પાણીના વહેણ અહીં પ્રમાણમાં ઓછા વેગવાન હતાં. વેગની ગતિ પ્રમાણે પાંચ વર્ગોમાં વર્ગીકરણ કરવામાં આવ્યુ છે.પાંચેમાં સૌથી સરળ એવા પ્રથમ વર્ગની સફરની અમારી હિંમતને પણ અમે જ દાદ દેતાં હતાં. તરવાના કૌશલ્યને અભાવે જ તો ! અમેરીકન ગાઈડ કે જેનુ નામ નીલ હતુ તે બહુ આનંદી હતો. અમે વાતોએ વળગ્યા. નીલમે પણ ગીત ગણગણવાનુ મૂકીને વાતોમાં રસ લીધો. નીલમ કહે આ નદીની સફરને સમયની મર્યાદા ન હોય તો કેવુ સારૂ! આ સાંભળી તેને સાથે લાવ્યાનો મને ખૂબ આનંદ થયો.

નદી એના પેટાળમાં પત્થર, માટી અને બીજુ પણ ઘણુ સમાવીને એ ઉછળતી કૂદતી વૃક્ષો અને માનવીઓને જીવનનો આનંદ અર્પે છે. જીવન પણ આ વહેતી નદી જેવુ અનંત છે કિનારાઓની મર્યાદા વચ્ચે પણ એ સતત વહે છે. વાતો વાતોમાં મેં નીલને પુછ્યુ કે અહીં ઘણા લોકો એક જ બેઠકનો નાનો તરાપો લઈને નીકળી પડ્યા છે તો એ કુશળતા પ્રાપ્ત કરવા માટે કેટલા પાઠ લેવા પડે? એણે જવાબ આપ્યો કે “મહત્વ નદીને ઓળખીને એના વહેણ અને માર્ગના પરિચયનુ છે અને એ કૌશલ્ય તો નદીની દોસ્તીથી જ કેળવી શકાય અને મને એટલે જ આ નોકરી બહુ ગમે છે. હું નાનો હતો ત્યારથી આ નદીને ખોળે જ મોટો થયો છું. અહીંના એક એક પત્થરને હું ઓળખુ છું. “ તેણે સૌને થોડીવાર આસપાસ તરવાની મજા લેવાની છૂટ આપી. એનલ તેનો ભાઈ સ્કોટ અને તેના પિતા ટોમે પાણીમાં હર્ષથી ઝંપલાવ્યુ. અને અમે આજુબાજુના સૌંદયનુ પાન કરતા તૃપ્તિ અનુભવવા લાગ્યા. નજર પહોંચે ત્યાં સુધી પાણી જ પાણી અને આજુબાજુના બંને કાંઠે તેમ જ સામેના વળાંકોને કાંઠે વૃક્ષોની હારમાળાઓ ઉન્નત અને ઉન્નત થતી જતી હતી. અને આ આખા ય દ્ર્ષ્યની આકાશ સાથેની એકરૂપતા મન અને હ્રદયને એક વિશાળતા અર્પતી હતી. આ વિશાળતાને સમયમાં સમેટવા નીલે તરાપો આગળ ચલાવવાની તૈયારી આરંભી.

મધ્યમાં ધીમી પડેલી નદીની ગતિ ફરીથી વધતી જતી હતી. દોડતી નદી હવે જાણે કુદતી હતી. નીલે તરાપો થોડીવાર ગોળગોળ ફેરવ્યો, આનંદ માટે જ તો ! અમે બધાં પૂરેપૂરાં પલળી ચૂકયા હતા. પત્થર સાથે માથુ ન અફળાય અને ડૂબી ન જવાય તે માટે હેલમેટ અને જેકેટ પહેરાવ્યા હતા તો પણ કપડાં પલળ્યા હતા એટલો જળાભિષેક થયો હતો. આનંદથી અમે તરબોળ હતા. નીલે અમને ગ્રાન્ડ ફનાલી માટે તૈયાર થવા કહ્યુ. સામે એક મોટો ખડક નદીની બરાબર વચ્ચે ચોકીદારની અદાથી અણી તાકીને ઉભો હતો તેની આસપાસ બંને બાજુથી પાણી પ્રચંડ વેગથી નીચે તરફ ધસતુ હતુ. એને ઝૂકીને અમે બાજુમાંથી પસાર થયા કે નીચે તરફ વેગથી ઘસડાયા અને તરાપો બંને બાજુ હાલકડોલક થઈ કાટખૂણા રચતો હતો અમને ઝૂલાવતો હતો અને અમે શીતળ પાણીની છાલકોથી સરિતાનુ વહાલ પીતા હતા. ગાઈડ નીલે થોડી મહેનતે તરાપાને આ વમળની બહાર કાઢ્યો.

ફરી એ જ સુન્દર આકાશ, નિર્ઝરિણી અને વૃક્ષોની ઘટાઓ મનને મંત્રમુગ્ધ કરવા લાગી. ફરી એકવાર ભયે મને આનંદસમાધિમાંથી જાગૃત કરી. પળ બે પળ અને વળી આનંદનો અતિરેક! સફરની શરૂઆત કરી ત્યાંથી અમે એકસો સિંતેર ફૂટ નીચે સુધી આવી ચૂક્યા હતા. છેલ્લાં વધુ એક વમળમાં નીરની પ્રેમાળ છાલકોનો ભયરહિત આનંદ માણી અમે કિનારે નાંગર્યા. કિનારો કાંકરાઓથી ભરપૂર હતો અને પાણી ગોઠણ સમાણા હતા. આથી તરાપામાથી ઉતર્યા પછી પણ સરિતાનો પાલવ મૂકવાનુ મન નહોતુ થતુ. અમારા પગ પાણીથી બંધાયેલા હતા. બહાર નીકળ્યા ત્યારે મારા આખા અસ્તિત્વમાંથી આનંદ પાણી સ્વરૂપે નીતરતો હતો.

એક જ વસ્તુ …એક જ વાતના અલગ અલગ સ્વરૂપો પણ હોઇ શકે ને ૵ આ જ અનુભવ મિત્ર રેખાની દ્રષ્ટિએ……
રેખા સિન્ધલ…(ટેનેસી.યુ.એસ્. એ. )

( White water rafting..in ocoee river…on 3/7/2008..)

નોંધ…. July 8, 2008

કંઇ કેટલાયે ફૂલ ખીલ્યાં
ને પાંદડી પાંદડીં
થઇ ખરતા રહ્યા
તમ ચરણોમાં રોજ
એક દિ અમસ્તો એક કાંટો
જરા સ્પર્શતો
ત્યાં ચીખ્યા
કે કોણે મૂકયો
આ છોડ અહીં આજ ?

રેખા સિન્ધલ.
(ટેનેસી…યુ.એસ.એ. )

એક રોમાંચક અનુભવ… July 6, 2008

એક નાનકડું પર્ણ ..નાચતું કૂદતું પડતું આખડતું જાણે ઓલિમ્પીકની રેસમાં ઉતર્યું હોય તેમ આસપાસ નજર નાખવાની પરવા કર્યા સિવાય નદીના પ્રવાહમાં બસ આગળ ને આગળ ધસમસી રહ્યું હતું. વચ્ચે ભલેને મસમોટા ખડકો આવ્યા કરે અહીં કોને પરવા છે ? તે તો વટભેર ખડકો કૂદાવતું આગળ ને આગળ દોડી રહ્યું હતું કે પછી નાચી રહ્યું હતું. નજર સમક્ષ અર્જુનની જેમ એક મંઝિલ સિવાય બીજું કશું દેખાતું ન હોય અને અણુ એ અણુમાં એક ઝંખના ઉભરાતી હોય તેમ આસપાસ નજર સુધ્ધાં નાખ્યા સિવાય…ગમે તે રસ્તે જશે..પણ જો ગતિ ચાલુ રહેશે તો મંઝિલે જરૂર પહોંચશે .. શ્રધ્ધાના પરમ રણકાર સાથે થોડી પળોમાં તો તે અમારી આંખોથી કયાંયે ઓઝલ થઇ ગયું.

નદી શબ્દ સાથે જ સામાન્ય રીતે ધીરગંભીર..શાંત વહેતા .કલકલ કરતો જળરાશિ નજર સમક્ષ તરવરી ઉઠે. હા..કયારેક નાના મોટા ખડકો કૂદાવતી વખતે શૈશવની યાદ આવી જતી હોય તેમ થોડી ચંચળ પણ બની જાય…અને ઘડીભર કોલાહલ કરી મૂકે. પણ તેનું શાશ્વત રૂપ તો પ્રિયતમને મળવા જતી લજ્જાશીલ રમણીનું જ.

ગંગાના અફાટ જળરાશિ કે યમુનાના ઘેરા ઘૂઘવતા નીર કે નર્મદાના અનેક સ્વરૂપો જુદીજુદી જગ્યાએથી અનેકવાર મનભરીને માણ્યા છે. એના અનેક સૌન્દર્યમંડિત સ્વરૂપોથી અભિભૂત થવાયું છે. એની અનેક ગાથાઓ સાંભળી છે. ગંગાના પાવન નીરમાં સાંજના સમયે તેના પ્રચંડ પ્રવાહમાં તરતાં અનેક પુષ્પદીવડાઓને સદીઓનો ઇતિહાસ પોતાની સાથે લઇ જતાં નિહાળ્યા છે. એ પાવન..મનોહારી દ્ર્શ્ય નજર સમક્ષ જયારે જયારે તરવરી ઉઠે ત્યારે અનાયાસે અચૂક વન્દન થઇ ગયા છે. પરમ શ્રધ્ધાનો એક અહેસાસ અને પ્રસન્નતાથી છલોછલ ચિત્તમાં માતૃભૂમિની એ ઝાંખી તરવરતી હતી. ત્યાં…..?

ત્યાં એક જોરદાર આંચકો…હોડી ડૂબવાનો ભય…પાણીની છાલકોથી તરબોળ તન અને મન..! મોઢામાંથી અનાયાસે સરી પડેલ આશ્ર્વર્યમિશ્રિત આનંદના ઉદગારો.. અને હું જાણે વર્તમાનમાં આવી ગઇ. ઓહ.. મારી નજર સમક્ષ આ ક્ષણે ગંગા નહીં…ઓકાઇ નદીના ખળભળતા..ઉછળતા..ધસમસતા નીર હતા તેનું ભાન થયું. અને હું યુ.એસ.માં ટેનેસી રાજયની સરહદે આવેલ ઓકાઇ નદી જયાં ઓલીમ્પીકની રીવર રાફ્ટીંગની સ્પર્ધા યોજાય છે એ નદીના પ્રવાહમાં છું એનો અહેસાસ થયો.

આ નદીના વિશાળ જળરાશિને સપાટ મેદાનમાં વહેવાનું ભાગ્ય નથી મળ્યું. એને તો કરવાનો છે સતત સંઘર્ષ… નાના મોટા એકાદ બે નહીં..પણ માર્ગમાં આવતા અગણિત વિશાળખડકો સાથે અથડાતા કૂટાતા ..એને કૂદાવતા કૂદાવતા જ એને આગળ વધવાનું છે. “ તારે ઉલ્લંઘવાના મારગ ભૂલામણા..” કવિવર ટાગોરની આ પંકિતની માફક થાકયા સિવાય તેણે જીવનપથમાં આગળ વધવાનું છે. સતત સંઘર્ષ એ જ તેનું જીવન..એ જ તેનું ભાગ્ય.. પણ તેથી શું ? કોઇ પુરુષાર્થી માનવી ભાગ્યની પરવા કર્યા સિવાય ..અનેક સંકટો વચ્ચે અવિતરપણે આગળ વધતો જાય તેને કોણ અટકાવી શકે ?

“ ન કરતો સંકટોની પરવા…હુ મારગ બનાવી લઉ છું…”

એવી ખુમારીથી શ્રધ્ધાથી આગળ વધતો જાય..બસ..એ જ ખુમારીથી મોટા ખડકો સાથે બાથ ભીડતી આ ઓકાઇ નદી પણ પોતાના દામનમાં કંઇ કેટલી સદીઓનો ઇતિહાસ પોતાની સાથે વહેતી હશે તેની તો ખબર નથી..

પણ આ ક્ષણે તો એવું કશું જાણવાની પરવા પણ કયાં છે ? આ ક્ષણો તો બસ મનભરીને માણવાની જ છે. હાથમાંથી ભલે સરકી જાય પણ હૈયામાંથી સરકી ન જાય તેમ અંદર ઉતારવાની છે. ચિત્તમાં એક પરમ પ્રસન્નતા , એક આહલાદકતા , નર્યા આનંદની છલોછલ અનુભૂતિ ..અસ્તિત્વના પ્રત્યેક અણુમાંથી પ્રગટતો એક રોમાંચ.. અને બહાવરી બની આસપાસ ઘૂમતી ચકળવકળ દ્રષ્ટિ….કઇ તરફ જોવું અને કઇ તરફ નહીં ..નવોઢા જેવી મીઠી મૂંઝવણ.. આગળ..પાછળ..ઉપર નીચે… ડાબે.. જમણે….બધે સૌન્દર્ય મંડિત કુદરતના આહવાનો…! એક લોભ સાથે દ્રષ્ટિ સતત ચોપાસ ઘૂમતી રહે ત્યાં…. ત્યાં તો વળી પાછા ઊંચા ખડક પરથી અમારી બોટ ઝંપલાવે…પડ્તું મૂકે ..અને અમારી આંખો એકાદ ક્ષણ માટે બંધ…અને બીજી ક્ષણે આનંદની ચિચિયારીઓથી વાતાવરણ તરબતર… નિર્ભેળ આનંદ એટલે શું તે કદાચ આ પળે સમજાય.. અનુભવાય……આસપાસથી પણ આવા મને સમજાતા..ન સમજાતા અનેક ઉદગારો અને ખડખડાટ ..મુકત, નિર્બંધ હાસ્યની અવિરત છોળો ! સફરની શરૂઆતની પળોમાં..બોટમાં બેસતી વખતે ચાર સભ્યોના એક અમેરિકન કુટુંબ સ્કોટ ,અને એના, અને સાથે તેનો પુત્ર થોમસ અને પુત્રી એનલ સાથે હું અને મારી પરમ મિત્ર રેખા ગોઠવાયા ત્યારે મારા મનમાં તો એક અવઢવ ચોક્ક્સ હતી. બધાએ ખૂબ ડરાવ્યા હતા. કે આ નદીમાં રાફટીંગ કરવાનું તમારું કામ નહીં. રેખાએ તો તેના પતિને કહી પણ દીધું હતું કે જીવતાં આવશું તો મળશું. મેં પણ મનમાં તો બધાનું સ્મરણ કરીને અલવિદા કહેવું પડે તો એ તૈયારી રાખી લીધી હતી. મરવું તો એક જ વાર..અને હવે તો ડગલું ભર્યું કે ના હટવું…..ગુજરાતથી હજારો માઇલ દૂર પણ કવિ નર્મદનો સાદ અમને પ્રેરણા આપતો હતો. રેખા મને વારંવાર પૂછતી હતી કે તારું મન ન માને તો હજુ ઉતરી જઇએ હોં.. કદાચ તે પણ પોતાના મનને સધિયારો આપવાનો પ્રયત્ન કરતી હતી. કે પછી પોતાના પર મારી જવાબદારી છે તેવું લાગતું હતું ?
પણ જે હોય તે અંતે અમે બંનેએ યાહોમ કરીને ઝૂકાવ્યું. કમ વોટ મે….અને બધી શંકા આશંકાઓને ફગાવી ને…’ મળ્યું છે તો માણો….’

વાઇલ્ડ રીવરની આ ટુરમાં … ( રીવરને તે વળી વાઇલ્ડ કહેવાતી હશે ? પણ સફર પૂરી થયા બાદ જ સમજાયું કે આ રીવરે તો આગળ વધવું હોય તો વાઇલ્ડ થયા સિવાય કોઇ છૂટકો જ નથી. ) શરૂઆતની થોડી ક્ષણોમાં એક અપરિચિતતાની લાગણી.. ‘ શું હશે, કેવું હશે , .કેવું લાગશે ? ‘ તેવા વિચારો જરૂર જાગ્યા..પણ…એકવાર બોટે કૂદકો મારી એક મોટો ખડક કૂદાવ્યો અને બધો ભય ગાયબ. પાણીની છાલકોથી તરબોળ બની હું બોટની અંદર ગબડી પડી….સદનશીબે બહાર નહોતી ગબડી… જોકે લાઇફ જેકેટ અને હેલ્મેટના સુરક્ષા કવચો અમને વીંટળાયેલ હતા જ. અને હાથમાં કદી ન પકડેલ મોટા હલેસા ! ગાઇડની સૂચના મુજબ અમારે સૌએ તે કહે ત્યારે તેના વડે પાણીના પ્રવાહને આગળ પાછળ કરવા તે હલેસા મારવા મંડી પડવાનું હતું.

“ ઓ માઝી રે……………..” પિકચરમાં જોયેલા કેટલાયે ગીતો દ્ર્શ્યો નજર સમક્ષ તરવરી રહ્યા હતા. અહીં અમે ફકત પ્રવાસીની ભૂમિકામાં જ નહોતા.. પ્રવાસી પણ અમે ને માઝી પણ અમે…! નાખુદા પણ અમે ..કેવો સુન્દર મજાનો ભ્રમ.. ! ખુદનો જ ભરોસો કરવાનો હતો…અને તે કેટલો અઘરો હોય છે તે અનુભવ સિવાય કેમ સમજાય ?

‘ ઓ અ બોટ….’ અને અમારા ગાઇડની સૂચના સાથે જ એકી સાથે અમારા સાતે જણાના હલેસા ચાલવા લાગે. એકાદ ક્ષણ મનમાં ગર્વની લાગણી પણ જાગે…કે વાહ..! હું બોટ ચલાવું છું…..ભ્રમ પણ કેવો મજાનો..! હકીકતે મારું હલેસું તો પાણીને વહાલ કરતું હોય તેમ મૃદુતાથી ફકત સ્પર્શતું જ હતું. પાણીને ખસેડવાની તાકાત મારામાં કયાં ? છતાં એ ભ્રમ કેટલો સુખદ અને રોમાંચક…! જોકે આમ પણ માનવી કેટકેટલા ભ્રમ સાથે જ જીવતો હોય છે ને ? મારે તો મારો આ સુખદ ભ્રમ થોડીવાર માટે અકબંધ રાખવો હતો. હું પૂરી નિષ્ઠા સાથે પ્રયત્ન તો કરતી જ હતીને ? અને પ્રયત્નનો આનંદ કે મૂલ્ય પણ કયાં ઓછા હોય છે ?

અમારા છ જણાના સમૂહ હાસ્ય અને અમારા ગાઇડ નીલની સતત પ્રેરણા આપતી ..ઉત્સાહ વધારતી સૂચનાઓના પડઘા આસપાસના વૃક્ષોમાંથી ચળાઇને દિગંત સુધી રેલાતા હતા. આવી તો અગણિત બૉટોમાંથી આનંદના..હાસ્યના ટહુકાઓ વાતાવરણમાં પડઘાતા હતા.

અને અહીં તો જેટલો અફાટ જળરાશિ …એનાથી પણ કદાચ વધારે વૃક્ષરાશિ..! વૃક્ષોના બેટ વચ્ચે નાચતા કૂદતા અફાટ નીર. આગળ પાછળ ચોતરફ ગીચ જંગલ જેટલા વૃક્ષો..જાણે નદીના સૌન્દર્યની ચોકી ન કરતા હોય..! કોઇ અપ્સરા નદીમાં નહાવા પડી હોય અને તેને કોઇ જોઇ ન જાય તે માટે ચારે તરફ ચોકી કરવા માટે તેની ચોતરફ સુરક્ષાકવચ ગોઠવ્યું હોય તેમ અહીં પણ ઓકોઇ નદીની આસપાસ ચારે તરફ અગણિત વૃક્ષોની, જંગલની ચોકી હતી…ચારે તરફ લીલોછ્મ્મ અન્ધકાર…અને વચ્ચે..પવનપાવડીએ નાચતી, કૂદતી, આ ઓકાઇ રીવર ! હું તો એને વાઇલ્ડ ન જ કહું…હું તો એને પ્રિયતમને મળવા જતી ઉન્માદી પ્રોષિતભર્તુકા જ કહું. એના ઉન્માદને કંઇ ફકત હું જ સલામ નહોતી કરતી. વૃક્ષો પણ ઝૂકી ઝૂકીને આ વિશાળ જળરાશિને વન્દી રહ્યા હોય તેમ ડાળીઓ ઝૂકાવી રહ્યા હતા. તો કોઇ વળી ડાળીઓ વડે અછડતો સ્પર્શ, આચમન પણ કરી લેતા હતા. તો કોઇ ગર્વિષ્ઠ રહીને ટટ્ટાર પણ ઉભા હતા. જેવી જેની શ્રધ્ધા. સૂર્યદાદાને પણ અહીં સુધી પહોંચવું અઘરું થઇ પડતું હતું. આટઆટલા ઉત્તંગ વૃક્ષોનો ચોકી પહેરો વટાવી માંડમાંડ થોડા કિરણો નદીને આલિંગી શકતા હતા. પાણીનો પ્રવાહ પણ લીલોછમ્મ..લીલા વૃક્ષોનું પ્રતિબિંબ પણ લીલુછમ્મ જ હોય ને ? આ નદી તો તેનો આયનો ! તો કેટલાક જબરા..માથાભારે વૃક્ષોએ તો આવડા પ્રચંડ પ્રવાહમાં પણ કેટલાક ખડકો પર પોતાનો અડ્ડો જમાવ્યો હતો. ભલેને લાખો મોજા અફળાયા કરે..

“ અમે તો રસ્તો કરી જવાના ..
એમ મૂંઝાઇને થોડા મરી જવાના ? “

ઘાયલ સાહેબની આ પંક્તિ સાંભળી ગયા હશે કે શું ? પાંચ માઇલની આ સફરમાં અમારી બોટ અથડાતી કૂટાતી વાંકીચૂકી થતી રહી અને અમને પણ વાંકાચુકા કરતી રહી. પરંતુ અમારો ગાઇડ ભારે સતર્ક હતો.અને તેના કુશળ હાથોમાં અમે સલામત, નચિંત હતા…આમ પણ એક કુશળ નાવિકના હાથમાં લગામ સોંપી દો અને પછી પરમ શ્રધ્ધા જો રાખી શકો તો ગમે તેવા સંકટો જરૂર પાર કરી શકો… આ ક્ષણે તો મનમાં એક જ વાત ઉઠે છે. આ પળૉનો કોઇ અંત ન હોવો જોઇએ..આ સફર આમ જ અવિરત ચાલુ રહેવી જોઇએ. પણ આનંદના તો અમીછાંટણા હોય..ગુલાલ હોય….રસના ચટકા હોય કૂંડા નહીં. એ કહેવત અહીં પણ લાગુ પડતી જ હશે ને ? અને આમ સફર ચાલુ જ રહે તો આ નિરવિધ આનંદની વાત કોને કરવી ? કેમ કરવી ?

માનવમન પણ કેટલું વિચિત્ર છે ! સફરની શરૂઆતમાં હતું કે રસ્તામાં બહું મૉટા ખડકો ન આવે તો સારું..! પણ હવે તો એ ખડકોએ જે આનંદ આપ્યો હતો તે માણ્યા પછી થયું કે ના.ના..ખડકો તો આવવા જ જોઇએ…સપાટ સીધા વહેવામાં કદાચ સલામતી હશે..પણ આનંદ કયાં ? રોમાંચ કયાં ? રોમાંચ, ઉન્માદ તો ખડકો હોય તો જ માણી શકાય. જીવનનું સનાતન સત્ય !

હવે તો અમે બધાએ ઉત્સાહથી અમારા ગાઇડને કહી દીધું. હજુ મૉટા ખડકો વચ્ચે લઇ જાવ…ગાઇડ પણ ખુશ થઇ ગયો અમારી પર.. અને બોટ કૂદાવી દીધી અનેક મૉટા ખડકો વચ્ચે..ડૂબવું તો મઝધારમાં જ ને ? અને અમે તન, મન સહિત પાણીમાં ગરકાવ.. આનંદની ચિચિયારીઓ અટ્ટહાસ્યના ટહુકાઓ ફરી એકવાર દિગંતમાં રેલાઇ રહ્યા. અને સૂરજદાદા પણ ચમકી ઉઠયા હશે અને શું છે તે જોવા જાણવા કે પછી અમારા ટહુકાઓના આનંદમાં ભાગીદાર થવા થોડા વધારે કિરણોને ઝાડમાંથી અંદર ઘૂસાડી અમારી પાસે મોકલ્યા. વૃક્ષોની ડાળીઓ થોડી વધારે ઝૂકી રહી. અને અમારા મોંમાંથી શબ્દો સરી રહ્યા..

‘ તું તારા દિલનો દીવો થાને.. ઓ રે..ઓ રે..’

અંતરમાં પરમ શ્રધ્ધાનો એક રણકાર, આંખો બંધ અને કુદરતની આ પરમ લીલા સમક્ષ હૈયુ અને હાથ બંને આપોઆપ જોડાઇ રહ્યા.

( તારીખ 3/7/2008 નો અનુભવ.)

દામ્પત્ય… June 30, 2008

અને પછી તેં કરેલ અપમાનથી
આવેશમાં આવી હું
પાછા ન ફરવાનો વહેમ લઇ
ઘરમાંથી નીકળી
આંગણું વટાવતા ખેંચાયો છેડો મારો
તું જ હશે માનીને પાછું ફરી જોઉં તો
આપણે જ રોપેલાં
છોડના એક કંટકે
ઝાલ્યો પાલવ મારો
તે પર ઝળૂંબી બે ફૂલ પ્યારા ડોલતા
અને..
તુરત હું પાછી ફરી.

રેખા સિન્ધલ
(ગુર્જરી ડાયજેસ્ટ જુલાઇ 1993માં પ્રકાશિત રચના )

એક ઝંખના… May 6, 2008

હતું બાળપણ સાથે ગઈકાલે, ને હતી હાથ મા કાગળ ની હોડી,
ભીંજાવુ છે મારે હજી પણ, મને ઍ વરસાદ પરત આપો.

હતુ ઍજ આંગણ સાથે ગઈકાલે, ને હતી મા ના હાથ મા ખીર ની કટોરી,
ભૂખ તો ખુબજ છે હજી પણ, મને ઍ સ્વાદ પરત આપો,

હતુ સાથે શાળા નુ ઍ વિશાળ મેદાન સાથે ગઈકાલે, ને હતી સાથે મિત્રો ની ટોળી,
થનગનાટ છે પગમા હજી પણ, મને દૌડ પકડ નો દાવ પરત આપો.

પડી ગયો હતો રમતા-રમતા ગઈકાલે, ને લઇ ને આવી હતી મા રૂ ને મલમ ની જોડી,
દરદ તો હજુ છે ઍટલુજ, મને ઍ સ્પર્શ પરત આપો.

હતુ મારી સાથે મારૂ ઍ વતન ગઈકાલે, ને લાવ્યો છું ખૂબ સ્મરણો તોડી,
જવું છે તો હજી યે પાછું ‘અંકુર’, મને ઍ પગરવ પરત આપો.

અંકુર ધોલકિયા….(બેંગ્લોર )

થોડું વાંચીશું..વિચારીશું ? March 10, 2008

For 8 March, 2008, International Women’s Day

A Letter from Women of this World to Educated Men…

My fellow educated human beings,

Yes. Our condition is much better today. We go to schools. We go to jobs. Not only that, we are also providing leadership in all the fields and walks of life. Yes, the womanhood is celebrated today, as it never has been. But yet, the battle is far from over. For all those who are educated, who feel that all these women empowerment cries are bogus or distorted, we have some questions -

• “Mama! I also want to come out in this world!”- Cry of a baby girl from womb! : The discrimination starts much before when the doctor says, “It’s a girl”. Do people kill girl-foetus even today or not? And who is party to this unimaginable crime? Aren’t they all doctors and paramedical, educated professionals?
• The unwanted burden: The moment a girl is born, there are many who are not happy. Some wanted inheritor for their business, wealth and so on. And many, many of these people are educated, aren’t they?
• Good Education just to get good groom! : Not all girls have freedom for education. And worse, don’t many people educate their daughters so that “they get good grooms”? So even if the girls are educated with this motivation, is it fair? Is it wholly right?
• Yes to being master chefs in five star hotels but not to help in a home! : Today many girls are brought up like boys. Some families declare this very proudly. But do they bring up their boys as “girls”? Do they teach all household chores to boys too? And till they do it, is real fairness to women possible?
• Earth is round for boys and flat for girls! : If girls want to venture out, aren’t they admonished as if the earth is flat for them and they will fall off the edge if they go out?
• Saved from soldier but not from husband! : “Marriage for women is the commonest mode of livelihood, and the total amount of undesired sex endured by women is probably greater in marriage than in prostitution”, says Bertrand Russell in his book “Marriage and Morals”. Is this right even today or not?
• Trapped in their own homes! : We have a special mindset for housewife. Why houses require only wife? Are husbands, fathers not required for making a home?
• Self always last? : Women have the special, natural privilege to be mothers. But who will decide what is more important for them? Do we, knowingly or unknowingly, interfere or not?
• Men are slaves of sex, women slaves of security : Women’s weakness is their conditioning to long for security. Like any fractured limb, they can’t feel free unless some exercises are done; some pain is taken to move their muscles that have been unused for a long time. Do we seek to help them be free or do we take the advantage of their insecurity for our convenience?
• Wrong if weak. Wrong if strong. : A woman feels guilty if she is smarter than men. It is said that a man is taught to apologize for his weaknesses, a woman for her strengths. If she shows more capabilities than her spouse or her colleagues, she is frowned at. This is observed no less with educated people than illiterate. Isn’t this ridiculous, yet a fact?
• Who made all these rules? : Can a man find fulfillment staying at home, raising children and running house chores? If yes, why is he not doing that? Is there a way for woman, as for man, to find her self except by her own creative work?
• Are there sexes for self-confidence and self-esteem too? : It is believed, if a woman stays out, her children or their upbringing would suffer. Do we ever try to see what such women do for 24 hours within four walls and whether they are really helping children? Can they ever teach them any lofty values that result in achievements and high self-esteem if they first do not do the same ever? Aren’t they human beings before they are wives and mothers?

And that’s not all. One last question to all fellow man-beings is- do you think your life will be fulfilled if you don’t understand women, their struggles, their aspirations? Is women empowerment the issue of liberation of woman alone or does that concern liberation of man equally?

We do not believe in any kind of woman empowerment campaign that is anti-man, anti-feminine, and anti-family; or that is wrongly rebellious, impulsive or reactionary. But if you will look at this issue with deep honesty, you would not ignore this for sure, for your own sake. Do ponder over this on the occasion of International Women’s Day being celebrated on 8th March this month.

Please do remember, in spite of all, we always love you.

Yours Sincerely,

Women of this world

Sanjiv Shah (Oasis)

ગમતી પંકિતઓ… January 6, 2008

સપરમી કોઇ ક્ષણ ઝાલીને મહેફિલથી ઉઠી જશું
પછી તમ ગાલ પર થીજેલ પશ્તાપમા મળશું

પછી ભીંત પર ફોટા ટાંગ્યા કરે,
વચન કૈકેયી તો ય રોજ માગ્યા કરે છે.

વિભિષણ ને લંકાપતિ બનતા જોઇ
હવે કુંભકર્ણો જાગ્યા કરે છે.

ફરી સાંજ પડશે ને ઝાલર રણકશે,

ફરી પથ્થરોને નમન થઇ રહેશે.

વાયરા ઊના ને ભીંજવતો વિસામો આપજે,
જાત સાથે પણ લડુ એવો તકાજો આપજે

જિંદગીના ભલે અઘરા સવાલો આપજે
પણ પછી હું જે પૂછું એના જવાબો આપજે

અશ્વિન ચંદારાણા.

ગમતી પંકિતઓ…. January 3, 2008

રૂડા કલ્પન રૂપકમાં ખોખલી હર એક વાતો છે,
મનુભાઇના સમયથી એ જ અહીં યા નાતજાતો છે.

મળે જો પ્રેમભાવે તો અમારે ચાખવા તાન્દુલ,
નહીં તો ઠોકરે આ ખલ્કની સારી મિરાતો છે.

સમયને કયાં સમય છે કે ઉભો રહીને સમય જુએ
એ દોડયો જાય છે પાછળ કરગરતી જમાતો છે.

તણખલે તણખલે સજાવીને માળો
વિખાતા રહ્યા જે ઉભા’તા અડોઅડ

તમે છો ને હું છું ને અવઢવ હૂંફાળી
સમી સાંજે દીવડી મૂકી છે ઝરૂખે

મથાળુ બની ને છપાવુ અલગ છે
સુગંધે સુગંધે છવાવું અલગ છે.

મીનાક્ષી ચંદારાણા..