સંબંધસેતુ..

કાન ધરો જો હૈયે તો, શુકનવંતા વાવડ છે,
સંબંધોની સાવ અનોખી અહીં કાવડ છે.

હમણાં એક સરસ વાત વાંચી. કે ઘટે તે ઘરડાં અને વધે તે વૃધ્ધ .. વાત ગમી ગઇ. કેલેન્ડરના રોજ રોજ ફાટતા પાના વરસોમાં આપણી ઉમર વધારતા રહે છે અને આપણા આયખાની ઉમર ઘટાડતા રહે છે. માનવમાત્ર માટેનો એ સ્વાભાવિક ક્રમ છે. સમય સમયનું કામ કરતો રહે છે. અને ઉમર વધતા શરીરને ઘસારો લાગતો રહે છે. કોઇને થોડો વહેલો તો કોઇને મોડૉ.. પણ એ સમય દરમ્યાન આપણે આપણને મળેલો સમય કેવી રીતે વીતાવીએ છીએ એના પર આપણા ઘરડા થવાનો કે વૃદ્ધ થવાનો આધાર રહેલો છે. વૃધ્ધ અર્થાત જેમના માનસિક વિકાસમાં વૃધ્ધિ થતી રહે છે. સમયની સાથે જે વિકસતા રહે છે. જેમના વિચારોમાં પરિપકવતા આવતી રહે છે. અને શકય તેટલા કોઇને મદદરૂપ થવાની ભાવના જનમતી રહે છે. એવા વૃધ્દો સમાજને ભારરૂપ થવાને બદલે મદદરૂપ બની રહે છે. આજે આવી જ હમણાં જ જોયેલી એક સાચી વાત..
હમણાં એક સ્વજનની તિથિ હોવાથી એ નિમિત્તે આણંદમાં એક વૃધ્ધાશ્રમમાં જમાડવા જવાનું થયું હતું. ત્યાં શારદાબહેનને જોઇ હું ચમકી ઉઠી. કેમકે તેમને ..અને તેમના કુટુંબને હું સારી રીતે ઓળખતી હતી. આવા સંસ્કારી કુટુંબની વ્યક્તિ અહીં વૃધ્ધાશ્રમમાં ? હું તેમની સામે આશ્વર્યથી જોઇ રહી.

મારી મૂંઝવણ જોઇ તે હસી પડયા. મને કહે, ‘ તને થાય છે ને કે હું અહીં કેવી રીતે ?
મેં માથું હલાવ્યું.

‘ આવ અહીં થોડી વાર નિરાંતે બેસીએ.. અમે બંને ત્યાં એક બેંચ પર બેઠા. હું તેમની વાત સાંભળવા આતુર હતી.

‘ જો, બેટા, તને ખબર છે કે તારા કાકાના ગયા પછી હું થોડી એકલી થઇ ગઇ હતી. ઘરમાં દીકરો વહુ અને તેના બાળકો હતા એટલે સમય તો ચાલ્યો જતો. પણ માનસિક રીતે એકલતા તો સાલતી જ હતી. દીકરાના બાળકો નાના હતા ત્યાં સુધી તો બહું વાંધો ન આવ્યો. એમની સાર સંભાળની જવાબદારી મેં લઇ લીધી હતી. આમ પણ નવરા બેસી રહેવું તો મને કોઇ રીતે ગમે નહીં એ મારો સ્વભાવ તું જાણે છે.

હવે બાળકો મોટા થઇ ગયા.સ્કૂલે જવા માંડયા. હું કંઇ બહું ભણેલી નથી જેથી એમને ભણવામાં મદદ કરાવી શકતી નથી. એ લોકો હવે દાદીનો ખોળૉ છોડીને તેમની દુનિયામાં મશગૂલ છે. હવે તેમની પાસે સમય નથી. હવે તેઓ તેમના ભણવામાં અને બીજી બધી પ્રવૃતિઓમાં વ્યસ્ત રહે છે. વહુ એની રીતે વ્યસ્ત છે. હું તેને સવારના થોડી મદદ કરાવી લઉં.પછી આખો દિવસ ઘરમાં કોઇ કામ હોતું નથી. એક દિવસ હું સમય પસાર થતો નથી..એકલી પડી જ ઉં છું. એવી કોઇ ફરિયાદ કરતી હતી ત્યારે દીકરો વહુ કહે,

‘ મમ્મી, તમે કોઇ કલબમાં કે કોઇ સંસ્થામાં મેમ્બર થઇ જાવ. તમારો સમય સરસ રીતે પસાર થશે અને તમને બધાને મળવાનું ગમશે. બહાર જવાથી મન પણ મોકળું રહેશે. અમે બધા તમને વધારે સમય આપી શકતા નથી એની અમને ખબર છે. પણ એ સિવાય ઉપાય નથી. આજકાલ આ હરિફાઇના જમાનામાં અમારે બધાને દોડવું પડે છે.

તેમની એવાત સાચી હતી. રાત્રે થાકીને આવે ત્યારે હું તેમની પાસેથી એવી આશા કેમ રાખી શકું કે હવે તેઓ મારી સાથે બેસી રહે. પાંચ દસ મિનિટ બેસી લે..પણ પછી તેમને સવારથી પાછી ભાગદોડ શરૂ થવાની હોય એટલે જલદી સૂઇ જાય અને છોકરાઓને પણ જલદી સૂવડાવી દેવા પડે. હું ટી.વી. જોતી બેસી રહું.

દીકરા વહુની વાત માનીને મેં એક કલબની મેમ્બર બનીને તેમાં જવાનું શરૂ કર્યું. થોડો સમય સારું લાગ્યું. બધા સાથે મળીને કંઇક રમીએ.. વાતો કરીએ કે કયારેક કોઇ ર્પોગ્રામ થાય..પિકનીક થાય ..

પણ એ બધું લાન્બુ ન ચાલ્યું. મનમાં થતું હતું કે આ તો હું સમય વેડફું છું. સાઠ વરસ પછી તો મને મળેલો આ સમય એ ઇશ્વરે આપેલું બોનસ કહેવાય. અને સદનસીબે મારી તબિયત પણ સારી હતી. કોઇ ખાસ શારીરિક પ્રશ્ન નહોતા. તો આમ સમય બગાડવો યોગ્ય ન કહેવાય . એવો કોઇ અજંપો મનમાં ચાલતો હતો. ત્યાં એક દિવસ કોઇની સાથે અહીં આવવાનું થયું. અહીં બધું જોયું. મને ગમી ગયું. અને મનમાં વિચાર આવ્યો કે હું આ વૃધ્ધાશ્રમ જોઇન કરી લઉં તો ? અહીં ઘણું કામ છે અને ઘણું નવું થઇ શકે તેમ છે. અહીના સંચાલકોને હું મળી. અને મારી ભાવના જણાવી. તેઓએ રાજીખુશીથી પરવાનગી આપી.

બસ..અને હું રોજ સવારે મારું ટિફિન ..રોટલી, શાક મારી જાતે બનાવીને અહીં લઇને આવી જાઉં છું.. અને અહીં આ બધા તરછોડાયેલા..દૂભાયેલા વૃધ્ધોને એક કે બીજી રીતે મદદરૂપ થવાનો પ્રયત્ન કરું છું. શરૂઆતમાં દીકરા વહુને થતું કે મમ્મી આવી જગ્યાએ જાય તો અમારું ખરાબ દેખાય પણ પછી તેઓએ પણ મારી ભાવનાની કદર કરી. હું સવારથી સાંજ સુધી અહીં રહું છું. સાંજે સાત વાગ્યા પછી ઘેર આવી જાઉં છું. શરૂઆતમાં તો બધા મને શંકાની નજરે જોતા..કોઇ તરફતી ખાસ સાથ નહોતો મળતો. પણ ધીમે ધીમે તેમને મારામાં વિશ્વાસ જાગવા માંડ્યો.

અહીં રહેતા દરેક વૃધ્ધ પાસે પોતાની કથા ને વ્યથા છે. તેમના પ્રશ્નોનો ઉકેલ તો મારી પાસે નથી હોતો..પણ તેમની વાત પૂરી સહાનુભૂતિથી સાંભળવાવાળું કોઇ તેમની પાસે નથી હોતું. હું તેમની વાતો નિરાંતે સાંભળું છું. જરૂર પડયે બે સારી વાત કહું છું. કોઇ બીમાર વૃધ્ધની સાર સંભાળ પ્રેમથી લઉં છું. કોઇ વૃધ્ધ પાસે કોઇ વિષિશ્ટ આવડત હોય તો એની એ આવડતનો લાભ બીજાને મળે એવું ગોઠવું છું. અહીંના રસોડામાં પહોંચીને જમવાનું બનાવતા લોકો પર જાતે દેખરેખ રાખું છું. જુઓ..હમણાં આ બગીચાને પાણી પીવડાવવાનું કામ હું કરતી હતી. એ જોઇને આ લોકો જાતે એમાં મદદ કરાવવા આવી જાય છે. પાઇપ લઇને પાણી પીવડાવવાનું કામ તો એ લોકો પણ કરી શકે છે. રોજ સવારે ખીલતા ફૂલોને જોઇ આનંદ પામતા તેમને શીખવાડું છું. અનેક નાના મોટા કામ એ લોકો કરતા થયા છે. આજ સુધી એમનામાં ઉત્સાહનો અભાવ હતો અને બસ બેઠા બેઠા પોતાની વ્યથાને વાગોળતા રહેતા. હવે તેમનું મન બીજી વાતોમાં પરોવાવાને લીધે એ વ્યથાને વિસરતા જાય છે. બસ..હું તો એ જ મુખ્ય કામ કરું છું. તેમનો ઉત્સાહ મંદ ન પડી જાય અને જીવનરસ સૂકાઇ ન જાય કે નિરાશાવાદી ન બની જાય એનું ધ્યાન રાખીને એ માટે જાતજાતની રમતો કે તેમને રસ પડે તેવી પ્રવતિઓ કરાવતી રહું છું. હમણાં હોળીનો તહેવાર હતો તો અમે બધા સાથે અહીં હોળી પણ રમ્યા. બસ.. આવા નાનકડાં કામ કરીને મને યે સંતોષ મળે છે.

આ બધા સાથે સંબંધોનો એવો તો સેતુ બંધાઇ ગયો છે કે હવે તો મને જ તેમના વિના નથી ગમતું. કયારેક ભૂલથી પણ કોઇ કારણસર એકાદ દિવસ ન અવાય તો આ લોકો ફરિયાદ કરે છે. મને તેમના વિના નથી ચાલતું અને તેમને મારા વિના નથી ચાલતું. તને ખબર છે ? હમણાં મારો જન્મદિવસ હતો એની આ લોકોને ન જાણે કેમ ખબર પડી ગઇ હતી. બધાએ ફૂલોનો બુકે બનાવીને .. કોઇએ સરસ લખાણ લખીને તો કોઇએ પોતાની અંગત વસ્તુમાંથી મને ભેટ આપીને મારો જન્મદિવસ ઉજવ્યો હતો. હું તો આનંદથી છલોછલ બની હતી. આ લોકોએ મને જે પ્રેમ આપ્યો છે તેનાથી હું સભર બની છું. હવે તો અમે અહીં બધાનો જન્મ દિવસ જુદી જુદી રીતે ઉજવીએ છીએ..મુખ્ય વસ્તુ એમનો જીવનમાંથી રસ ન ઊડી જાય અને નિરાશ બનીને બેસી ન રહે બસ એ જ તો હું કરું છું..અને કહ્યું છે કે બીજાને આપે છે એ ખુદ પણ એનાથી વંચિત નથી રહેતો. એમને માટે કશુંક કરવા જતા હું કેટલું બધું પામી રહી છું..એ વાતનો એહસાસ મને થતો રહે છે.
હું તેમની વાત સાંભળીને તેમને ધન્યવાદ આપી રહી. અહીં તો લોહીના સંબંધથી તરછોડાયેલા લોકો હતા..પણ આજે એક વ્યક્તિના થોડા પ્રયત્નોથી.. નવી દ્રષ્ટિથી અહીં બીજા કેટલા સંબંધોને કૂંપળ ફૂટતી હતી એ જોઇ મન પ્રસન્નતા અનુભવી રહ્યું.

આપણે પણ આવી કોઇ નવી દ્રષ્ટિથી વિચારતા શીખીશું ? તો કરવા જેવા કામોનો દુનિયામાં તૂટો નથી. એ આપોઆપ દેખાશે.. અને આપણે પોતે પણ વિકસતા રહીશું. બીજાને ફૂલો આપવા જતા આપણૉ પોતાનો હાથ આપોઆપ મહેકી રહે જ ને ?