હૂંફાળું સ્મિત..

સાંજ ઉદાસ હતી..કે દીના બહેનની આંખોમાં ..અંતરમાં ઉદાસી હતી..તેથી બધું ઉદાસ લાગતું હતું. જોકે ઉદાસી સ્વાભાવિક જ હતી. કાલે પતિની પહેલી પુણ્યતિથિ હતી. પતિને ગયે એક વરસ થઇ ગયું…! એકલતાથી ધીમે ધીમે ટેવાતા જતા હતા…સમય ધીમે ધીમે દૂઝતા ઘા પર મલમપટ્ટા કરી રહ્યો હતો.

‘ દીના , થોડી જબરી થતાં શીખ..હું નહીં હોઉં તો ત્યારે આ દુનિયા તને ફોલી ખાશે…આમ બધો આધાર મારી પર નહીં રાખવાનો. બધાથી ડરી ડરીને ન જીવાય..ફૂંફાડો રાખતા તો શીખ…’

આ કોણ બોલ્યું ? પતિ હમેશા કહેતાં રહ્યાં. પણ પોતે ભીરુતા ન છોડી શકયા…કોઇને નહીં ગમે તો..? ઝગડો કરશે તો ? પોતે ખૂબ લાગણીશીલ હતા..તે તો બસ રડી જ પડે.. ન ગમતી વાત પણ સ્વીકારવાની આદત પડી ગઇ હતી. કોઇનો વિરોધ પોતે કયારેય કરી શકતા નહીં..પોતાને ન ગમતી વાત આવે ત્યારે વિરોધ કરવાને બદલે મૌન બની જતા. દુનિયા આખીથી મનોમન ફફડતા રહેતા..પણ પતિ હોય ત્યારે સલામતીની લાગણી અનુભવી રહેતા. પતિના ગુસ્સાવાળા સ્વભાવથી સૌ ડરતા.. જોકે તેમના આ સ્વભાવની જાણ ફકત પતિને જ હતી.બહાર કોઇને જાણ થવા નહોતી પામી. પણ જીવન જીવાતું ગયું હતું..જીવાતુ જતું હતું..

સંતાનમાં એક માત્ર પુત્ર હતો. આર્થિક રીતે કોઇ પ્રશ્ન નહોતો. દિવસો દોડયે જતા હતા..અને ત્યાં અચાનક એક ક્ષણ…અને દોડતા દિવસોને એક જબરજસ્ત બ્રેક…!

પૂરપાટ દોડતી કારને સમયસર બ્રેક ન લાગી અને જિંદગીને બ્રેક લાગી ગઇ.એક અકસ્માત…એક ક્ષણ….અને દીના બહેનનું કપાળ ચાંદલાવિહિન…! જીવન પતિવિહિન…! સમયની એક ક્ષણમાં ઉથલપાથલ કરવાની કેવી તાકાત છે એ સત્ય જાણતા તો હતા..પણ જાણવું અને અનુભવવું…એ બંને વચ્ચે જે તફાવત છે એ પ્રત્યક્ષ અનુભવ સિવાય કયારેય નથી સમજાતો..અને એ અનુભવ મોંઘો..બહુ મોંઘો હોય છે..! અમુક વાતો અન્યના અનુભવથી કયારેય નથી શીખી શકાતી. બીજાને આશ્વાસન આપવું કેટલું આસાન છે..સાંત્વનાના બે શબ્દો બોલવા..કંઇ અઘરી વાત નથી..પણ એને જીરવવા…? કોઇ બહુ કહે ત્યારે મનમાં થતું.

.’હા, ભઇ, મને પણ બધી જાણ છે..હું યે આમ જ બધાને કહેતી આવી છું. અમુક સત્યો જીરવવા જ પડતા હોય છે. કાળ પાસે આપણું કશું ચાલતું નથી…તો તો કોઇ ઇશ્વરને માને નહીં…આપણાથી પણ વધુ દુ:ખી કેટલા હોય જ છે ને ? ‘

આવા વાકયો..આજે પોતે સાંભળતા હતા..કયારેક અકળાતા હતા…અને કોઇની વાત ખોટી પણ કયાં હતી ? લોકો બીજું કહે કે કરે પણ શું ? એમાં કોઇનો દોષ કાઢી શકાય તેમ હતું જ કયાં ? છતાં તેમને હવે એવું લાગતું હતું કે આવું કશું બને ત્યારે શબ્દો કરતાં હાથને એક આત્મીય સ્પર્શ..અને મૌન…જ વધું સારું. પોતે તો હવે કયારેય કોઇ પાસે આશ્વાસનના શબ્દો નહીં જ બોલી શકે. મૌન સહાનુભૂતિ કદાચ વધુ …!

આગણિત વિચારોના વમળ આજે મનમાં ઉઠતા હતા..

એક વરસ..પુરું એક વરસ..બાર મહિના…પૂરા ત્રણસો પાંસઠ દિવસો પતિ વિના પૂરા થયા હતા..! ઘણું બદલાયું હતું..આ દિવસોમાં..નહોતી બદલાઇ પોતાની એકલતા..બહારથી તો સ્વસ્થ થવાનો ડોળ કરતા હતા..પણ ભીતરની એકલતાથી કેમ છૂટવું ? બે મહિના પહેલાં દીકરાએ લગ્ન કર્યા હતા. દેવશ્રી શ્રીમંત માતા પિતાની એકની એક લાડલી પુત્રી હતી. પુત્રની પસંદગી હતી..હા..ના નો કોઇ સવાલ જ કયાં હતો ? આટલા પૈસાવાળાની પુત્રી તેમના સંસારમાં ગોઠવાઇ શકશે ? દેવેન પણ સારું કમાતો હતો. પૈસાની એવી કોઇ તંગી નહોતી . છતાં ગર્ભશ્રીમંત માતા પિતાની પુત્રી…! ખેર! પોતે તો હવે દરેક ઘટનાના સાક્ષી માત્ર રહ્યા હતા. પુત્ર જો કે સંસ્કારી હતો. પણ પહેલેથી ઓછાબોલો..અને જલદી ગુસ્સે થઇ જવાનો સ્વભાવ કદાચ પિતા તરફથી તેને વારસામાં મળ્યો હતો…મમ્મી માટે સ્નેહ જરૂર હતો પણ કદાચ એ સ્નેહની અભિવ્યક્તિનો અભાવ હતો..અને આમ પણ દેવેન પોતાના કામમાં અતિ વ્યસ્ત રહેતો.

લગ્ન પણ દેવેને કોર્ટમાં જ કર્યા..

’મમ્મી, આ કંઇ અમે મોટું પરાક્રમ કરતાં નથી..લાખો લોકો પરણે છે. એમ અમે પણ પરણીએ છીએ. એવા ખોટા ખર્ચા કે દેખાડામાં હું માનતો નથી. દીના બહેનને જોકે એકના એક પુત્રના લગ્ન ધામધૂમથી કરવાની હોંશ હતી. પણ વિરોધ કરવાની તેમને આદત જ કયાં હતી ? તેમને હતું કે દેવશ્રીના માતા પિતા વિરોધ કરશે એટલે….પરંતુ દેવેને તેમને પણ સમજાવી લીધાં હતાં. અને દેવશ્રી વહુ બનીને ઘરમાં આવી ગઇ.

આમ પણ પતિના ગયા પછી દીનાબહેન એક કોચલામાં પૂરાઇ ગયા હતા.હવે ઘરમાં વહુ આવવાથી વધારે પૂરાયા. શ્રીમંતની લાડલી પુત્રી વહુ બનીને ઘરમાં આવે ત્યારે મૌન રહેવામાં જ ભલાઇ છે..તે પોતાની આસપાસના અનેક ઉદાહરણોથી તે જાણતા હતા. તેથી કાચબો અંગોને સંકોરી લે તેમ તે સંકોચાઇ ગયા હતા. દીકરા વહુની આડે ખાસ આવવું જ નહીં..તેમને ગમે તે કરે..આપણે માથુ મારવું જ નહીં..જેથી કોઇ પ્રશ્નો થાય જ નહીં. તેમના ભીરુ સ્વભાવની ઢાલ તો કુદરતે છીનવી લીધી હતી.. હવે તો…

જોકે દીકરા વહુ તરફથી એવો કોઇ પ્રશ્ન પણ નહોતો જ. વહુ પણ સારી, સંસ્કારી જણાતી હતી. પરંતુ બે મહિનામાં સાચી ખબર કેમ પડે ? એ તો નીવડે વખાણ..! શરૂઆતમાં સૌ સારા જ લાગે..પોતે કેટકેટલા દાખલા જોયા હતા ?

દીનાબહેનના અસ્તિત્વમાં આજે ન જાણે કેમ પણ એક ઉદાસી ઘેરી વળી હતી. અતીતની યાદો…પતિની વાતો તેના મનમાં પડઘાતી હતી. ઘરના બગીચામાં હીંચકા પર પગની ધીમી ઠેસથી ઝૂલો મંદ ગતિથી ડોલી રહ્યો હતો..

આજે સવારે હજુ તો ઉઠયા જ હતા ત્યાં અચાનક જ દીકરા વહુની વાત કાને પડી ગઇ હતી. અવાજ વહુનો હતો.

‘ દેવેન, હવે મમ્મીને આવડા મોટા બેડરૂમની જરૂર કયાં છે ? આપણૉ રૂમ તેમને આપી દઇએ તો ? આપણે કંઇ મમ્મીને હેરાન થોડા જ કરવા છે ? આ તો ફકત આપણને થોડી સગવડતા રહે. કાલે સવારે આપણે બેમાંથી ત્રણ બનીએ ત્યારે મોટો રૂમ હોય તો તકલીફ ન પડે. અને એમ કંઇ આપણૉ રૂમ પણ કંઇ એવો નાનો તો નથી જ ને ? મમ્મીને એમાં કોઇ તકલીફ પડે તેમ નથી જ. જીવનમાં સંજોગો મુજબ થોડા પ્રેકટીકલ તો બનવું જ જોઇએને ‘

તારી વાત આમ તો સાચી છે. પણ મને લાગે છે કે એ મમ્મીને નહીં ગમે. વરસોથી એ રૂમમાં જ રહ્યા છે..એટલે હવે એમને બીજે કયાંય કદાચ નહીં ફાવે.

‘ અરે, નહીં ફાવે..તો ના પાડશે ..અને તો આપણે કંઇ પરાણે થોડા એમને કહેવાના છીએ ? આ તો ફકત મમ્મીને કાને વાત નાખી જોઇએ. પછી જોઇએ તે શું કહે છે. આપણી વાત કંઇ ખોટી તો નથી જ.. મમ્મી જરૂર સમજશે. ‘દેવશ્રીએ પોતાની વાત સમજાવવાનો એક વધારે પ્રયાસ કરી જોયો.

દીનાબહેન ત્યાંથી ખસવા જતા હતા..પણ દીકરાનો જવાબ સાંભળવા રોકાઇ ગયા.

પણ તકલીફ એ જ છે કે મમ્મીને નહીં ગમે તો પણ મમ્મી મોઢેથી બોલી શકે તેવા નથી. આપણે કહીશું એટલે એ ના પાડી શકે તેમ નથી જ. મમ્મીના સ્વભાવની મને ખબર છે.એ ન ગમતી વાતનો પણ જલદીથી વિરોધ કરી શકતા નથી. પપ્પા તેમને ઘણીવાર કહેતા પણ મમ્મીની એ સ્વાભાવિક પ્રવૃતિ છે. અને એટલે જ મને એમને પૂછવાનું મન નથી થતું.આપણે પૂછીએ અને એમને ન ગમે તો પણ એ ના ન પાડી શકે.. અને…
બોલતા બોલતા દેવેનના અવાજમાં ભીનાશ ભળી ગઇ હતી.

દીકરા વહુ વચ્ચે આગળ તો શું ચર્ચા ચાલી તે સાંભળવા દીનાબહેન વધારે ઉભા ન રહી શકયા. તેની આંખો છલકાઇ આવી.

જોકે તેમને કંઇ રૂમનો મોહ નહોતો. વહુની વાત કયાં ખોટી હતી ? પણ આ રૂમમાં વરસોની જે સ્મૃતિઓ સંઘરાયેલી હતી.. મધુર સ્મરણો..અનેક નાની નાની સહિયારી ક્ષણોની સુવાસ અહીં સચવાયેલી અનુભવાતી હતી. આ રૂમની દરેક વસ્તુઓ પોતે બંનેએ સાથે મળીને પસંદ કરી હતી.અહીં જ અનેક સ્વપ્નો જોવાયા હતા. તેમને માટે આ કંઇ ફકત નિર્જીવ ઓરડો થોડો હતો ?

પણ દીકરાનો જવાબ સાંભળ્યા પછી મનમાં શાંતિ થઇ હતી. પણ વહુ જીદ કરશે અને દીકરો કહેશે તો ? પોતે ના પાડી શકશે ? દીના બહેનના મનમાં એક ઉચાટ રહેવા લાગ્યો.

પણ એ વાતને દસ દિવસ વીતી ગયા,દીકરાએ કશું કહ્યું નહીં કે વહુના વર્તનમાં પણ કોઇ ફરક પડયો નહીં. કદાચ દીકરાએ વહુને સમજાવી લીધી હતી.

દીનાબેનનો જીવ હવે હેઠો બેઠો..હાશ.. હવે પોતાને કોઇ એ રૂમથી અલગ નહીં કરી શકે.

પણ તે રાત્રે જાણે સપનામાં પતિનો અવાજ સંભળાયો.

‘ દીના , હું હમેશા તારી સાથે જ છું..તારા હૈયામાં છું. આપણે દેવેનને કયારેય કોઇ વાતની ના નથી પાડી. તેની દરેક ઇચ્છા વગર માગ્યે પૂરી કરી છે. જો દેવેને તને કશું કહ્યું તને ? એણે તારો વિચાર કર્યો..તો તું એક મા થઇને એને એટલી ખુશી નહીં આપે ? જીવનમાં દરેક વળગણૉ કયારેક છોડવાના જ હોય છે. જોને મારું વળગણ પણ છોડવું જ પડયું ને ? તો આ નાનું અમથું વળગણ નહીં છોડી શકાય ?

ન જાણે કયાં સુધી દીનાબહેન સપનું જોતા હતા ? એકલા એકલા પતિ સાથે વાત કરતા હતા કે પછી પોતાના મન સાથે વાત કરતા હતા એ તેમને પણ સમજાયું નહીં.

પરંતુ અઠવાડિયામાં દીનાબહેન બીજા ઓરડામાં શીફટ થઇ ગયા. સામેથી જિદ કરીને..દીકરા, વહુએ લાખ ના પાડી છતાં દીનાબહેન માન્યા નહીં.

સામેની દીવાલમાં ફોટો બનીને બેસી ગયેલા પતિના ચહેરા પર તેમને એક હૂંફાળુ સ્મિત અનુભવાઇ રહ્યું હતું.
( સંદેશમાં પ્રકાશિત કોલમ ” વાત એક નાની ” )