પરમ સમીપે

એક શમણું સાકાર થયાની ધન્ય પળ…! જે શમણાની પ્રતીક્ષા કાગડૉળે વીસ વીસ વરસથી કરી રહી હતી તે આજે સાકાર થયું હોવાની સાબિતિ આપતો રજીસ્ટર્ડ પત્ર અને સુંદર મેડલ પુનિતાના હાથમાં હતો. અને પુનિતા મૂઢની માફક તે હાથમાં લઇ ને બેઠી હતી..ખોલવાની દરકાર સુધ્ધાં કર્યા સિવાય..કદાચ પરમ આનંદ કે પરમ વિષાદની ક્ષણોમાં માનવી આમ જ…! જોકે એકાદ ક્ષણ તો પુનિતાને થયું..પોતે દોડીને પુત્રીના રૂમનું બારણું જોશથી ખખડાવે..ઢંઢોળીને, હલબલાવીને ઉંઘણશી પુત્રીને બૂમો પાડી ને જગાડે. અને મા દીકરીના હર્ષના સ્વરો દિગંતમાં રેલાઇ રહે.. તે સોફા પરથી ઉભી થવા ગઇ.પણ…

’ના,ના, બિચારી ભલે સૂતી.વરસોથી તેને ઉઠાડતી જ આવી છું ને ?વીસ વરસોથી એ જ કામ કર્યું છે ને ? આજે ભલે નિરાંતે સૂઇ ને થાક ઉતારે..આમ પણ તેની હમેશની ફરિયાદ હતી… ’મમ્મા, તું મને કયારેય નિરાંતે સૂવા નથી દેતી…પ્લીઝ…આજે છુટ્ટી…’ જો કે એ છુટ્ટી મમ્માની કોર્ટમાં કયારેય મંજૂર નહોતી થતી…પણ બધે કંઇ મમ્માની કોર્ટ થોડી જ હોય છે ? અને પુત્રી એ માટે સુપ્રિમ કોર્ટ સુધી પહોંચશે એવી તો કલ્પના યે અશકય હતી ને ?

જોકે એમાં પુત્રીનો બહુ દોષ કાઢી શકાય તેમ હતું નહી.પાંચ વરસની પ્રાચીએ સ્કૂલમાં પ્રથમવાર ડાન્સ કરેલ..ત્યારે લયમાં થિરકતા તેના પગનેજોઇ તેના ડાન્સ ટીચરે કહેલ, ’ આ છોકરીમાં ભવિષ્યની મહાન નૃત્યાંગના થવાના બીજ પડયા છે. જો એને અનુકૂળ ખાતર પાણી મળશે તો તે એક દિવસ જરૂર નામ કાઢશે..એને કોઇ રોકી નહીં શકે..’ કેટલી સાચી વાત કહી હતી..કોઇ એને કયાં રોકી શકયું હતું ? અને એ દિવસે સ્કૂલના હોલમાં તાળીઓના ગડગડાટ અને અભિનંદનની હેલીઓની વચ્ચે પુનિતા અને સંકેતની આંખોમાં વહાલી પુત્રીના ભાવિના શમણા અંજાયા હતા. પહેલું ઇનામ લેવા જતી નાનકડી પુત્રી વિશ્વની સર્વશ્રેષ્ઠ નૃત્યાંગનાનો એવોર્ડ લેતી હોય એ દ્રશ્ય જ તેમની નજર સામે તો તરવર્યું હતું. જોકે નાનકડી પ્રાચીને તો શમણુ એટલે શું એ પણ કયાં જાણ હતી ? પરંતુ એ પછી પ્રાચીને એટલી જાણ જરૂર થવા પામી હતી કે હવે તેણે રોજ સવારે વહેલા ઉઠીને ડાન્સ ટીચર પાસે નૃત્યો શીખવાના છે. સ્કૂલેથી આવી જલદી જલદી જમી ને ડાન્સીંગ કલાસમાં જવાનું છે. અને સૂતા પહેલા ફરી એકવાર નેટ પ્રેકટીસ..રિયાઝ કરવાનો છે. શરૂઆતમાં પ્રાચી થોડી આનાકાની કરતી..પણ પપ્પા, મમ્મી કયાં માને તેમ હતા ? અને પછી પ્રાચીએ પોતાની ઇચ્છા છોડી મમ્મીની ઇચ્છાને સ્વીકારી લીધી હતી. મમ્મી, પપ્પા કહે તેમ કરવાનુ.

અને જીવનમાં કશું પામવા માટે કશું ગુમાવવું પણ પડે જ છે ને ? એ સત્ય ત્યારે માતા અણસમજુ પુત્રીને સમજાવતી હતી. અને આજે…? શું ગુમાવવું વ્યાજબી ગણાય એની કોઇ વ્યાખ્યા ખરી કે નહીં ? એ કોણ નક્કી કરી શકે ?

સપના સાકાર કરવા સખત મહેનત, શિસ્ત જરૂરી છે ..એ સત્યથી પુનિતા કે સંકેત થોડા અજાણ્યા હતા ? પ્રાચી તો નાની હતી..તેને થોડી સમજણ પડે ?તેને તો નિરાંતે ઉંઘવું હોય..રમવું હોય..બહેનપણીઓ સાથે તોફાન મસ્તી કરવા હોય..પણ એ તો અબૂધ હતી…જેને કશું કરવું છે તેને સમય વેડફવો થોડો પાલવે ?અને તેથી જ તો પુનિતા કયારેય પુત્રીને સમય વેડફવા નહોતી દેતી. બાળકને પોતાના ભવિષ્યની સમજ ન હોય એ સ્વાભાવિક છે. એ જવાબદારી તો જાગૃત માતા પિતાની જ હોય ને ? અને પુનિતા અને સંકેત પોતાની એકની એક વહાલસોયી પુત્રી માટે પૂરા જાગૃત હતા જ. તેઓ થોડા અભણ..અશિક્ષિત હતા ? અને મહેનત વિના કોઇ શમણા કયારેય સાકાર થયા છે ખરા ? અને પ્રાચીની સાધના અવિરત ચાલુ રહેતી.અને થોડી સમજણી થતાં માતા પિતાએ પુત્રીની આંખોમાં પણ એ શમણા ઉછેરવાના પ્રયત્નો શરૂ કર્યા હતા.જોકે ખાસ સફળતા મળી નહોતી.. પરંતુ વિરોધ પ્રાચીની પ્રકૃતિમાં જ નહોતો. તેથી મમ્મીની ઇચ્છા મુજબ પ્રાચી ઘૂંઘરું પહેરી આખો દિવસ થિરકતી રહેતી. આ ક્ષણે પણ એ થિરકાટ ચાલુ છે કે શું ?

પુનિતાએ ધીમેથી કાન મંડયા.. ઘૂંઘરુનો અવાજ પ્રાચીના રૂમમાંથી આવી રહ્યો હતો કે શું ? એ ભ્રમ પણ કેટલો મીઠો…! જોકે પ્રાચીને ઉઠાડવામાં તેને બહુ મહેનત કરવી પડતી. વહેલી સવારે ઉઠવું તેને જરા પણ ગમતું નહીં..’મમ્મા, પ્લીઝ..સૂવા દે ને…બહુ ઉંઘ આવે છે..રજાઇ માથા સુધી ખેંચી પ્રાચી અંદરથી બોલતી… અને રજાઇ ખેંચી લેતા મમ્મી બોલતી, ‘બેટા, અત્યારે મહેનત કરીશ તો જ ભવિષ્યમાં શાંતિથી સૂવા મળશે…’ માનવી ઘણીવાર અજાણતા પણ જીવનના કેટલાક સત્યો બોલી જતો હોય છે.. ’બેટા, એક દિવસ તું મહાન નૃત્યાંગના બનીશ..વિશ્વમાં તારું એક નામ અને સ્થાન થશે..અમે તારા મમ્મી, પપ્પા તરીકે ઓળખાવાનું ગૌરવ લેશું…આપણું ઘર મેડલોથી ભરાઇ રહેશે…પુનિતાની નજર ઘરમા ફરી વળી..ઘર ખરેખર મેડલોથી ભરાઇ ગયું હતું…પણ….

’બેટા, અત્યારે તને થોડી તકલીફ પડશે પણ પછી જીવનભરની નિરાંત..’ ’જીવનભરની નિરાંત..! ‘ આ શબ્દો પુનિતાના અસ્તિત્વમાં અટ્ટહાસ્ય કરી ઉઠયા કે શું ?

આજ્ઞાંકિત, ડાહી પુત્રી માતા, પિતાની આંખોના શમણા સાકાર કરવા પગમાં ઘૂંઘરુ બાંધી થિરકતી રહી…એક અવિરત સાધના ચાલુ રહી. પુનિતા પણ તેની પાછળ બધું ભૂલી ગઇ હતી. પુત્રીની તપસ્યામાં તે સતત સાથે રહી હતી. એક માત્ર લક્ષ્ય..જ તેને સામે દેખાતું હતું. જો કે સંકેત કયારેક કહેતો,’તું એને થોડો થાક તો ઉતારવા દે..એક પછી એક કાર્યક્રમ ગોઠવ્યા જ કરે છે…’ અને પુનિતા કહેતી,’અત્યારે મહેનત નહીં કરેતો બુઢ્ઢા થયા પછી કરશે ? અને કેટલાયે ઉદાહરણોના શ્રોતા પુત્રી અને પિતા બની રહેતા.જો કે ન જાણે કેમ પણ પ્રાચીને કયારેય એવી કોઇ મહાત્વાકાન્ક્ષા જાગી જ નહીં. કયારેક ડાન્સ કરવો તેને ગમતો..પણ તેનું સપનુ તો હતું ગળામાં સ્ટેથેસ્કોપ લટકાવી ડોકટર બની દર્દીઓને તપાસી તેમની સેવા કરવાનું. નાની હતી ત્યારે એકવાર તેને ખૂબ તાવ આવેલ અને ડોકટરને ઘેર બોલાવેલ તેને જોઇ ત્યારથી નાનકડી પ્રાચીની આંખોમાં ડોકટર થવાના ઓરતા ઉછરતા હતા..તેને ખૂબ ભણવું હતું.. ’ મમ્મા, કાલે મારી પરીક્ષા છે.આજે પ્રેકટીસ નહીં કરું તો નહીં ચાલે ? આજે ડાન્સ ટીચરને ના પાડી દે ને..પ્લીઝ..’ ’અરે, બેટા, તું તો હોંશિયાર છે..તું પાસ થવાની જ છે એમાં મને કોઇ શંકા નથી..પહેલો નંબર ન આવે તો આપણે કયાં એવી કોઇ કેરીયર બનાવવી છે ? તારી કેરિયર માટે જે જરૂરી છે એનું જ ધ્યાન તારે તો રાખવાનું.. અર્જુનને જેમ પક્ષીની એક આંખ જ દેખાતી હતી તેમ તને પણ ડાન્સ સિવાય કશું દેખાવું જ ન જોઇએ..’ અને પુનિતાને તો કયારેય એ સિવાય કશું દેખાતુ જ કયાં હતું ? અને પ્રાચી બોલી ન શકી કે તેને તો..ડોકટર થવું છે…લોકોની સેવા કરવી છે. તેણે પોતાના શમણાઓ મમ્મીની ઇચ્છામાં ઓગાળી નાખ્યા હતા.

દિલ્હીમાં યોજાયેલી નૃત્યની આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પર્ધામાં પ્રાચીનું નોમીમેશન થયું ત્યારે પુનિતાને મંઝિલ સામે આવતી દેખાઇ.તેની હોંશ…ખુશાલી ચરમ સીમાએ પહોંચી હતી. પુત્રી માટે ગૌરવ અનુભવી તે સાતમા આસમાને વિહરતી હતી. બસ..હવે તો એક પછી એક દરવાજા આપોઆપ ખૂલતા જશે..આમ તો પતિ,પત્ની બંને પુત્રીની સાથે દિલ્હી જવાના હતા. પરંતુ આગલે દિવસે અચાનક લપસી જવાથી પુનિતાના પગમાં પ્લાસ્ટર આવ્યું. અને તેથી પુત્રી પપ્પા સાથે જ ગઇ. જોકે મમ્મીને મૂકી ને જવાની તેને જરાયે ઇચ્છા નહોતી. મમ્મીને મૂકીને જવા માટે તેનું મન માનતું નહોતું. પણ…મમ્મીના આગ્રહને હમેશની માફક આજે પણ તે ટાળી શકી નહીં. અગણિત સૂચનાઓ આપી..પતિને બધી વાતની સંભાળ રાખવાનું કહી, તે મન મનાવી રહી.આમ તો હમેશા કોઇ પણ સ્પર્ધા વખતે પુનિતા પુત્રીની સાથે જ રહેતી. શહેરમાં..જીલ્લા કક્ષાએ, રાજય કક્ષાએ કે રાષ્ટ્રીય કક્ષાએ જયાં પણ પ્રાચી જાય ત્યાં તે પડછાયાની જેમ પુત્રી સાથે રહેતી. જેથી તેનો આત્મવિશ્વાસ ડગે નહીં. અને હમેશા ઇનામો લઇ આવતી પુત્રીને જોઇ એક મા હરખી રહેતી. અને આજે આવડી મોટી સ્પર્ધા છે ત્યારે…? પણ શું થાય ? કોઇ ઉપાય નહોતો.

પુત્રીને કપાળે કુમકુમ ચાંદલો કરી, દહીં,સાકર ખવડાવતા તેની આંખોમાંથી વહેતા શ્રાવણ ભાદરવાને જોઇ સંકેત બોલ્યો,’તારી પુત્રી કંઇ સાસરે નથી જતી..’ પુત્રીને વળગી..સ્નેહથી તેને માથે હાથ ફેરવી, મન કઠણ કરી પુનિતાએ દીકરીને વિદાય આપી, રડતી મા ને જોઇ પ્રાચીને ફરી એકવાર થયું કે મમ્મીને કહી દઉં..’ મમ્મી, જવા દે ને..બીજી વખત કયારેક સ્પર્ધામાં જશું. તારા વિના મને પણ મજા નહીં આવે. પરંતુ બોલવાનો કોઇ અર્થ નહોતો..એ પોતે કયાં નહોતી જાણતી. ’મમ્મી, ત્યાંથી આવીને બે દિવસ સુધી ખાલી સૂવાની છું હોં ! નિરાંતે વરસોનો થાક હું ઉતારવાની છું. બે મહિના કોઇ પ્રોગ્રામ નહીં. બસ..તારી સાથે નિરાંતે વાતો કરવી છે. અને તે પણ સૂતા સૂતા હોં..અને તારે બિલકુલ ઉઠાડવાની નહીં. પ્રોમીસ ?

પુનિતા એ હસતાં હસતાં પ્રોમીસ અપ્યું.’બેટા, તેં જીતી લાવેલ મેડલ હું ગર્વથી જોતી રહીશ અને તું નિરાંતે સૂજે બસ…? તારી ઇચ્છા થાય ત્યારે ઉઠવાનું ખુશ ? આટલા વરસો તને રોજ પરાણે ઉઠાડી છે ને ? હવે તારી જાતે તને ઇચ્છા થાય ત્યારે ઉઠજે. મમ્મી તારા પલંગ પાસે બેસીને તારા ઉઠવાની પ્રતીક્ષા કરશે..’ પુનિતા લાગણીશીલ બની ઉઠી. પુત્રીને પોતે કયારેય નિરાંતે સૂવા નથી દીધી..એ ખ્યાલ કદાચ આજે પુત્રીની વાત સાંભળી ને આવ્યો હતો કે શું ?

અને ત્રણેની આંખો ધૂંધળી બની.

બાપ દીકરી નજરથી અદ્ર્શ્ય થયા ત્યાં સુધી પુનિતાની આંખો તેને સ્નેહથી નીરખી રહી.

પુત્રી વિનાનું એ અઠવાડિયું હતું કે એક આખો યુગ..?

પુત્રીની ગેરહાજરીમાં તેનો રૂમ સાફ કરાવતાં અચાનક તેના રૂમમાંથી તેની એક નોટમાં થોડું લખાણ પુનિતાની નજરે ચડયું. એ શબ્દો આ ક્ષણે પણ તે અક્ષરશ: બોલી શકે તેમ છે. કયારેય ભૂલી શકે તેમ નથી..કયારેય નહીં… ” મમ્મી હમણાં આવશે મને ઉઠાડવા..પણ મને જરા પણ ઇચ્છા નથી થતી આજે ઉઠવાની..કયારેય નથી થતી.. પણ મારું ચાલવાનું નથી એની પણ મને ખબર છે જ ને ? મારે તો ભણવું છે..ખૂબ ભણવુ છે..પણ મમ્મી, પપ્પા મને કેટલો પ્રેમ કરે છે..હું તેમની એક માત્ર દીકરી..તેમના શમણા પૂરા કરવા એ મારી ફરજ ખરી કે નહીં ?મમ્મી, હુ તારી..તમારી ઇચ્છા જરૂર પૂરી કરીશ. એક દિવસ મહાન નૃત્યાંગના બનીશ..ખૂબ બધા એવોર્ડો જીતીશ..તારે મારા નામથી ઓળખાવું છે ને મમ્મી ? તું જરૂર ઓળખાઇશ..પણ પછી મારી એક શરત…મને નિરાંતે સૂવા દેવાની હોં..મારે ખૂબ ઊંઘવું છે.. તે દિવસે મારી રજાઇ ખેંચીશ નહીં ને ?..

બસ આટલું જ લખેલ હતુ..કયારે..કઇ પળે લખાયેલ હતું આ બધું..કદાચ દિલ્હી ની સ્પર્ધામાં જવાને આગલે દિવસે..
અને તે વાંચી પુનિતાની આંખો અનરાધાર વરસી રહી.

‘બેટા, કયારેય તારી રજાઇ…નહી ખેંચુ..કયારેય નહી..પણ બેટા,સામે મારી પણ એક શરત છે.. તું મારી ડાહી પુત્રી છે..હમેશા તેં મારી વાત સ્વીકારી છે.. માની છે. આજે પણ માનીશ ને?હું રજાઇ ન ખેંચુ તો પણ તારે પછી તારી જાતે ઉઠવાનું તો ખરું હોં…
ઉઠીશ ને ? ઉઠીશ ને ?

પુનિતાની આંખો બહાવરી ચકળવકળ બની રૂમમાં ઘૂમી રહી. દોડીને તે પુત્રીના રૂમમાં ગઇ. પુત્રી શરતનો ભંગ કરે તે કેમ ચાલે ? તેણે જોશથી ફરી એકવાર પુત્રીની રજાઇ ખેંચી… અને તેના ડૂસકાના સ્વર દિગંતમાં રેલાઇ રહ્યા..

દિલ્હીમાં શ્રેષ્ઠ નૃત્યાંગનાનો એવોર્ડ જીતી પાછા ફરતા થયેલ એક અક્સ્માતમાં ….