પરમ સમીપે

દિનાન્તે ગોખોમાં સાંધ્યદીપ પ્રગટતા રહ્યા. પશ્વિમમાં ખડકાયેલ વાદળોને વીંધીને સૂરજ ક્ષિતિજને પાર અદ્રશ્ય થઇ ગયો હતો. પંખીઓ વિના અણોહરા બની ઉઠેલ વૃક્ષો મૌન રહીને વાયરાની વાતોમાં ટાપસી પૂરાવતા ડોલી રહ્યા હતા. વરણાગી વાયરો ડાળીઓ સાથે અડપલાં કરી રહ્યો હતો. અને ડાળીઓને જાણે રુંવેરુંવે કૂંપળો ફૂટી રહી હતી. રજની ધીમે ધીમે પોતાની ચળકતી ટીપકીવાળી ઓઢણી ઓઢી ને મલકાતી હતી.

સવારથી રોજીરોટીની શોધમાં નીકળેલ પંખીઓ પોતપોતાના ફલેટમાં આવીને પોતાના શિશુને પાંખમાં લઇ ખવડાવવા, વહાલ કરવા લાગી ગયા હતા. અને બચ્ચાઓ સાથે સુખ,દુ:ખની વાતો કરી કલશોર મચાવી રહ્યા હતા.
સૂના માળાઓમાં ચેતન પ્રગટી રહ્યું. વૃક્ષની બખોલમાંથી પોતાની નાનકડી ચાંચ બહાર કાઢી ચકલીનું એક બચ્ચું આસપાસ નજર ફેરવી રહ્યું હતું. કદાચ તેની મા હજુ પાછી ફરી નહોતી તેથી પ્રતીક્ષા કરી રહ્યું હતું. બચ્ચાની પ્રતીક્ષા હજુ પૂરી નહોતી થઇ. મનમાં તો તે ગભરાતું હતું. પણ મા આવશે જ એ શ્રધ્ધામાં કયાંય શંકા નહોતી જ.

આવા સરસ વાતાવરણને માણવાને બદલે ઇશાનું સમગ્ર ધ્યાન આજે બારીમાંથી દેખાતા પેલા ચકલીના બચ્ચામાં હતું. એકીટશે ઇશા બચ્ચાને નીરખી રહી હતી. તેની નાનકડી આંખોની પ્રતીક્ષા આજે તે સ્પષ્ટપણે જોઇ શક્તી હતી… અનુભવી શકતી હતી. હમણાં તેની મા આવશે..બચ્ચાને પાંખમાં સમેટી લેશે..અને વહાલભર્યા ઘૂઘવાટમાં બંને મશગૂલ બની જશે. બચ્ચા કરતાં યે કદાચ વધારે ઉત્સુકતાથી ઇશા તેની મા ની પ્રતીક્ષા કરી રહી હતી. મા અને બાળકના મિલનને જોવા આજે તે કેમ આટલી ઉતાવળી, આટલી અધીરી બની હતી ? બચ્ચાની આંખમાંથી ડોકાતો પ્રશ્ન…..

’ મા, હજુ કેમ ન આવી ? ’ પોતાના મનમાં કેમ પડઘાતો હતો ?

એ પડઘા શમે તે પહેલાં જ અચાનક ઇશાના પેટમાં સખત દર્દ ઉપડયું. બચ્ચાને નીરખી રહેલી ઇશાની આંખો તેના પર જાણે સ્થિર થઇ ગઇ હતી. તેના હોઠ દ્રઢતાથી ભીડાયા.વાતાવરણ બેબાકળું બની ગયું હતું કે પોતાનું મન ? જન્માંતરોનો જાણે થાક લાગ્યો હતો. કે શું ? પોતામાં કંઇક પ્રગટી રહ્યું હતું કે કોઇ આંધીમાં અફાટ રણ વચ્ચે કયાંક અટવાઇ ગઇ હતી ?

‘ ના, ના,..જે વેદના વાંઝણી ન હોય ..એનું દુ:ખ ન હોય. ઇશા, આ તો સર્જનની વેદના છે. તારા અસ્તિત્વના જ એક અંશને પ્રગટવાની પીડા છે. નવજીવનના આ પરમ પ્રકાશની પળ છે. અણમોલ ઘડી છે. આ ક્ષણિક પીડા તને માતૃત્વનું વરદાન અર્પશે. એક નવી જિંદગીને તું વિશ્વમાં આવકારી રહી છે. એક જીવનના પ્રાગટયનું તું નિમિત્ત બની રહી છે. ઇશા, આ વેદના વાંઝણી નથી. ‘

કોણ બોલી રહ્યું હતું ? આ કોણ ઇશા ને અંદરથી ઝકઝોરી રહ્યું હતું ? ઇશાના હાથની મુઠ્ઠીઓ સખતાઇથી વળી ગઇ. ના, તે પીડાનો એક ઉંહકારો પણ નહીં નીકળવા દે. પણ ચારે તરફ અંધકાર કેમ દેખાતો હતો ? પોતાની આસપાસ કેમ કોઇ નથી દેખાતું ? તે એકલી છે ? નિતાન્ત એકલી ? પેટમાંથી આ શું સરી રહ્યું છે ? ઓ મા..1 ઉદગાર પોતાના મોં માંથી સરી રહ્યો છે કે બીજું કોઇ બોલી રહ્યું છે ? આ પળે કયાં કશું સમજાય છે ? અંદર શું વલોવાઇ રહ્યું છે ?

યુગયુગાંતરની તૃષા શમવાના આ સમયે આ શેનો વલોપાત ? અંદર આ શું ચૂંથાઇ રહ્યું છે ? આ પળે તે પોતાની જાતને સાવ એકલી, અસહાય, નિરાધાર કેમ અનુભવી રહી છે. ? કઇ અજ્ઞાત દુનિયામાં તે આવી ગઇ હતી ? સામે જલતો દીપ તો દેખાતો હતો. પણ તેની જયોતિ કેમ અદ્રશ્ય થઇ ગઇ હતી ? રોજનો એ સાન્ધ્ય દીપ આજે તેની અંદર પ્રકાશ કેમ પ્રગટાવી શકતો નહોતો ? અરે, પેલા બચ્ચાની મા પણ હજુ કેમ આવી નહીં ? બિચારું હજુ રાહ જોઇ રહ્યું છે. આવશે તો ખરી ને તેની મા ? પરમ વેદનાની આ પળે પણ તે ચકલીના બચ્ચાને…કેમ વીસરી શકતી નથી ? તેની પ્રતીક્ષા કેમ અંતરમાં પડઘાયા કરે છે ? પોતે પોતા ને પણ સમજવા આજે કેમ અસર્મથતા અનુભવે છે ? આ પળે દરેકને આવી જ કોઇ અનુભૂતિ થતી હશે ?

અચાનક પોતાની અંદરથી કંઇક છૂટું પડયાનો એહસાસ….બંધ આંખો..ઘોર તિમિર..કોઇક ન સમજાતા અસ્ફૂટ અવાજો..તીવ્ર વેદનાની પરાકાષ્ઠા…. અનાયાસે સરી પડતા ઉંહકારા, સખત ભીડાયેલી મુઠ્ઠી…એક ..એક પળ……

એક પરમ શાંતિ. અને…અને એકાએક બધું ઝળાહળા…!! કાનમાં આ કયું સંગીત ગૂંજી ઉઠયું ? આટલી મધુર સરગમ તો કયારેય નથી સાંભળી ? દિગંતમાંથી આવતો આવતો આ કોનો સ્વર તેના અસ્તિત્વને ઝકઝોરી રહ્યો છે ?

આ શું ? બાજુમાં ગોરી ગોરી, નાનકડી નવજાત બાળકી….? આ તેનો સાન્ધ્યદીપ ? આ ઝળાહળા જયોતિ તેની ? આ સૂરીલું સંગીત તેનું હતું ? શૈશવમાં કલ્પેલી..વાંચેલી, શમણામાં જોયેલી તે આ સોનપરી કે નીલપરી ? ઇશાએ આંખો ખોલ બંધ કરી. પરિસ્થિતિને જાણવા, સમજવા તે મથી રહી.

ઓહ…! અર્થાત્ તે..તે મા બની ચૂકી હતી ? “ મા…” .આવડા મોટા શબ્દની તે સ્વામીની બની છે.! અરે, પણ હજુ તો એ કોલેજમાં ભણતી હતી. પોતે મા..મા પોકારતી હતી. અને આજે…? આજે કોઇ તેને મા કહી પોકારી રહ્યું હતું ? તેની ચંચળતા કઇ હવામાં ઓગળી ગઇ ? આજે આ ક્ષણે તે મા છે ! એક પૂર્ણ સ્ત્રી. આ એનું પોતાનું સંતાન છે ? એના અસ્તિત્વનો નાજુક અંશ છે ? આ..આ મારી દીકરી છે ? આ મારો તુલસીકયારો ? ખરેખર ? હ્રદયમાં ઉઠતી લાગણીઓ આજે તેને કેમ સમજાતી નથી ? પૂનમની રાત્રે દરિયામાં ઉઠતી ભરતીના મોજા પોતાની અંદર કેમ ઉછળી રહ્યા છે ? ખડક વીંધીને વહેતા ઝરણાં ઓ પોતાની અંદર કેમ વહી રહ્યા છે ? આ કઇ લાગણીઓના ફુવારા ઉછળીને સંગીતની દિવ્ય સૂરાવલિ રેલાવી રહ્યા છે ? આ કયો ઉજાસ તેનામાં પ્રગટી ગયો ? તેના અંગેઅંગમાં આ કયા સ્પદંનો ઉમટી ને હિલોળા લઇ રહ્યા છે ? આ કઇ અજ્ઞાત અનુભૂતિથી તે છલકી ઉઠી છે ?

અચાનક કોઇ નર્સ આવી ને સૂચના આપી ગઇ. આને દૂધ પીવડાવજો. કહી બેબીને પડખામાં મૂકી ગઇ. અને અચાનક ઇશાને ભાન આવ્યું.પોતાની છાતીમાંથી આ દૂધની ધારા વહી રહી છે કે સ્નેહની અમૃતસરવાણી ફૂટી રહી છે ?

આ સ્પર્શ…!! ઓહ..આ અસહય..અકથ્ય આનંદની અનૂભુતિ અંગેઅંગમાં કયાંથી છલકાઇ ગઇ ? અસહ્ય આનંદથી પોતે કેમ ભીંસાઇ ઉઠી ? પેલી વેદના તો એક ક્ષણમાં કયાં વિસરાઇ ગઇ ? પોતાની વેદના વાંઝણી થૉડી હતી ? આનાથી મધુર..મીઠો સ્પર્શ દુનિયામાં બીજો કોઇ હોઇ શકે ખરો ? આનાથી વધુ સુખ બીજું કોઇ હોઇ શકે ખરું ? સંપૂર્ણ સુખ એટલે શું ? એ પુરુષને કયારેય સમજાઇ ન શકે. ઇશ્વરનો ઉપકાર છે કે તે સ્ત્રી છે. ને તેથી જ આ સ્પર્શની પરમ અનુભૂતિ તેને સાંપડી છે.

અને આ નાનકડી પરી તો જાણે બધું શીખીને આવી છે. મા ને કોઇ તકલીફ ન પડે માટે ? તેને દૂધ પીતા કોણે શીખડાવ્યું ? સુખ અને સંતોષથી..પૂર્ણ પરિતોષથી અસ્તિત્વ છલકાય છે. બે કાંઠે વહેતી નદીની જેમ આજે તે છલોછલ છે. કસ્તુરી મૃગની જેમ આ કેસરની સુગંધી કયારી તેની અંદર જ હતી ? અને પોતાને અણસાર સુધ્ધાં નહોતો ? ઇશાની બંધ આંખોમાં અનંત બ્રહ્માંડ ઉમટી આવ્યું.

જીવનનો આ પ્રથમ અનુભવ આવો આહલાદક હોતો હશે તેની તો કલ્પના યે કયાં હતી ? પોતાને તો કલ્પના હતી ફકત વેદનાની..પીડાની.. જે બધા પાસેથી સાંભળતી આવી હતી. આ રોમાંચની વાત તો કોઇએ કરી જ નહીં. પ્રસૂતિની સઘળી પીડા ક્ષણમાત્રમાં કયાં ઓગળી ગઇ ? આ પુનિત પાવક સ્પર્શ આગળ તો આવી અનંત વેદનાઓ તે સહન કરી શકે તેમ છે. હવે પછી કોઇ સ્ત્રીને તે પ્રસૂતિની પીડાની નહીં..આ પરમ સુખની અનુભૂતિની જ વાત કરશે.

અચાનક નાનકડી પરી એ આંખો ખોલી. હા, તે પરી જ રહેશે. ક્ષણમાત્રમાં નામ નક્કી થઇ ગયું. “ નીલપરી.” . પોતાની એકલીની નીલપરી. જેને શૈશવકાળથી પોતે ઓળખે છે. પુત્રી પોતાની ટચુકડી આંખો ખોલી ટગરટગર પોતાને જોઇ રહી છે કે શું ? મને ઓળખવા મથી રહી છે ? કશું કહી રહી છે એની આંખો મને ?

‘હવે દીકરીનો પાણો છે..બહેન..નશીબ બીજું શું ? ‘ સાસુ નો અવાજ સંભળાયો.

’ધીરજ રાખો..સૌ સારા વાના થશે..ભગવાન બીજીવાર દીકરો આવશે. મારા વાલાને ઘેર દેર છે ..અંધેર નથી. ‘

કોઇ તેને આશ્વાસન આપતું હતું. ઇશાને ચીસ પાડવાનું મન થઇ આવ્યું,

’ સૌ સારા વાના જ થયા છે. અને તમે પોતે સ્ત્રી છો એનું કંઇ નહીં ? ‘

પરંતુ એનો કોઇ અર્થ નહોતો. તેણે આશાભરી નજરે ઇશાન સામે જોયું. ઇશાન પુત્રી સામે એક નજર પણ નાખ્યા સિવાય ત્યાંથી ખસી ગયો. તેની પાછળ સાસુજી પણ બબડતા બબડતા..અફસોસ કરતાં કરતાં નીકળી ગયા. ઇશાએ નાનકડી દીકરી તરફ ત્રાંસી નજરે જોયું.કંઇ સાંભળી કે જોઇ તો નથી ગઇ ને ? કોઇએ તેનો સત્કાર સ્વાગત કરવાનું તો બાજુએ રહ્યું..અહીં તો …

’ના, બેટા, આજે તારા આગમનને આ લોકો ભલે વધાવી શકયા નથી..તું ઓછું ન આણીશ.એક દિવસ જરૂર આવશે જયારે……’

ઇશાની આંખો વરસી રહી. પુત્રી ને છાતી સરસી ચાંપી તે વાત્સલ્યના ઝરણામાં નહાઇ રહી.
ઘેર આવી ત્યારે કોઇ એ સામે જોવાની તકલીફ પણ ન લીધી. જાણે કોઇ અપરાધ કરીને આવી હોય તેમ..એકાદ ક્ષણ તે ઉભી રહી. ઘરમાં બધા હતા છતાં કોઇ નહોતું.

અને સમય સરતો રહ્યો..સરતો રહ્યો.ઇશાની કૂખ બીજીવાર ન ફળી તે ન જ ફળી. બધા ઉપાયો..બાધા આખડીઓ માનતાઓ નુસ્ખાઓ નકામા ગયા. પુત્રની આશા ન જ ફળી. તેટલો સિતમ વરસાવ્યા બાદ સાસુજી વહુની ફરિયાદ કરવા ઉપર સસરાજી પાસે પહોંચી ગયા.પુત્રીનું નામ તેણે હોંશથી નીલપરી પાડેલ. પતિ અને સાસુના તાપથી તેને બચાવતી રહી. ન સમજાતી વાતો હવે નીલપરીને સમજાવા લાગી હતી. પિતાની અવગણના..દાદીનો ગુસ્સો અને મા નું વહાલ બધુ તે સમજતી થઇ.માની સુરક્ષા ના અભેદ કવચમાં તે સુરક્ષિત હતી. માની મમતાનો પાલવ દરેક સમયે તેને માટે ઢાલ બની રહેતો.

આમે ય યશોદામા કંઇ એક જ થોડા હતા ? કઇ મા યશોદા નથી હોતી ?

” પ્રથમ શિશુ સૌ કહાનો, માતા બધી જ યશોમતી;
મૃદુ, મલિન મોં માં બ્રહ્માંડો અનંત અવલોકતી. “

નીલપરી ની દુનિયા વિસ્તરતી રહી.

સમય સાક્ષીભાવે બધું નીરખતો વહેતો રહ્યો. નીલપરી એક સફળ ડોકટર બની. અને સદા અવગણનાનું કેન્દ્ર બની રહેલ પુત્રીની સફળતાએ પિતાનો રોષ પણ અંતે ઉતારી દીધો. ઇશા ખુશખુશાલ. તેની તપસ્યા આખરે રંગ લાવી હતી. પિતાને કદાચ પોતાની ભૂલનો એહસાસ થયો હતો.જોકે એનો હવે બહુ અર્થ કયાં રહ્યો હતો ? પુત્રીની આ ઘરમાંથી વિદાય ના પડઘમ વાગી રહ્યા હતા.

નીલપરી હવે કળીમાંથી પુષ્પ બની ચૂકી હતી. અને ખીલતા પુષ્પની મહેકથી કોઇ ભ્રમર ન આકર્ષાય તેવું તો બને જ નહીં ને ? અને ત્યારે જ પુષ્પનું ખીલવું પણ સાર્થક બને ને ? અને ધામધૂમથી નીલપરીના લગ્ન લેવાયા. એક ધરામાંથી નીકળી બીજી ધરામાં ધરબાવા તેની વહાલસોયી પુત્રી જઇ રહી હતી. તેના આંગણનો તુલસીકયારો , હવે અન્યના આંગણમાં રોપાવાનો હતો. ત્યાં વળી બીજી કોઇ નીલપરી અવતરશે અને…..

ઇશાની આંખ સામે આથમતા સૂરજના રંગ ઉતર્યા હતા. જીવન પરમ સાર્થકતા, ધન્યતા અનુભવી રહ્યું હતું. જીવનસંધ્યા મેઘધનુષી રંગોથી ખીલી ઉઠી હતી. સાસરે વિદાય લેતી પુત્રીને ઇશા ભેટી પડી કે દીકરી મા ને વળગી રહી. એ સમજ ન પડી. મા દીકરીના ભાવવિશ્વની ગાંઠને ખોલવી કંઇ આસાન છે ? ઇશાની આંખમાં સાવન ભાદરવાના પૂર ઉમટયા હતા…ઉમટયા હતા….ઉમટયા હતા..

અને…અને ..આ શું ? શું હતું આ બધું ? ઇશા સફાળી ચોંકી ઉઠી. બારી બહાર જોતી આખી રાત બંધ આંખે તે બેઠી રહી હતી ? શું આ સ્વપ્ન હતું ? ના, આંખોમાં સાવન ભાદરવો તો અત્યારે યે મોજુદ હતા. આખો દરિયો આંખોમાં છલકતો હતો. પરિસ્થિતિ સમજવા તેણે હળવેથી બાજુમાં નજર કરી. તો ઇશાન ઘસઘસાટ ઉંઘતો હતો. પોતે એક રાતમાં આખું જીવન જીવી લીધું ?

અને ઇશાન..? ઇશાનને કયાં કંઇ ચિંતા હતી ? કયાં કોઇ પ્રશ્નો હતા? તેને તો હવે શાંતિ..નિરાંત થઇ ગઇ હતી. છેલ્લા દસ દિવસથી દલીલ કરતી..કોઇ રીતે ન માનતી..રોતી કકળતી પત્નીએ અંતે નાછૂટકે સમાધાન સ્વીકારી લીધું હતું. અને એબોર્શન કરાવવાની લીલી ઝંડી ફરકાવી દીધી હતી. ! પોતાના કૂળની પરંપરા કે..પ્રથમ તો દીકરો જ હોવો જોઇએ… એ પરંપરા જાળવવા એક સ્ત્રીએ પોતાના જ એક અંશનો.. નાશ કરવાની સંમતિ આપી દીધી હતી. અને કાલે સવારે તો એબોર્શન કરાવવા જવાનું હતું. પછી ઇશાનને શું ચિંતા હોય ?

પણ..ઇશાના કાનમાં આ કોના શબ્દો પડઘાતા હતા ? તેની ન જન્મેલ નીલપરીના..? તેની કૂખમાં ફરકી રહેલ વહાલના દરિયાના ? તેણે ધીમેથી પોતાના ઉપસેલા પેટ પર હાથ ફેરવ્યો. જાણે દીકરીને નાજુકાઇથી સ્પર્શી રહી..

ઇશાએ આંખના આંસુ લૂછયા. આંખ અને મનમાં છવાયેલ એક ગોરંભો સાફ થઇ ગયો . રજની પોતાની તિમિરલીલાની માયાજાળ, પોતાની રૂપેરી ટીપકીવાળી ભાતીગળ ઓઢણી સંકેલીને વિદાય લઇ રહી હતી. કયાંક દૂરથી પ્રાર્થનાનો સ્વર વાતાવરણમાં ગૂંજી દિગંતમાં રેલાઇ રહ્યો હતો.

“ એક જ દે ચિનગારી, મહાનલ, એક જ દે ચિનગારી…”

ક્ષિતિજે તેજના ટશિયા ફૂટી રહ્યા હતાં. વાદળાને વીંધીને વિશ્વને અજવાળવા સૂરજ આવી પહોંચ્યાની એંધાણી દૂરથી વર્તાઇ રહી હતી. પૂર્વાકાશમાં ઊગતા સૂરજની લાલાશ ઇશાની આંખોમાં ચિનગારી બની રહી. એ ચિનગારીના અજવાશમાં તેની નીલપરીની આંખો જાણે ચમકી રહી. તેણે બારી બહાર એક નજર કરી. પ્રભાતના પ્રથમ કિરણને પાંખમાં સમેટી ચકલીનું બચ્ચું મા પાસેથી ઉડતા શીખી રહ્યું હતું. બચ્ચાની પ્રતીક્ષા પૂરી થઇ હતી.

ઘરની બારસાખ પાસે ગોખમાં બળતા દીવાનું તેલ ખૂટવા આવ્યું હતું . ઇશાએ જલ્દી તેમાં તેલ પૂર્યું. બૂઝાવા આવેલ દીવો ફરી એકવાર ઝળહળી રહ્યો.