બીક ના બતાવો…. October 31, 2006

મૃત્યુ ની બીક અમને ના બતાવો,
વ્હાલા,મૃત્યુની બીક ના બતાવો…!!

જીવતર ના જોગ હવે જોગવી લીધા,
મ્રુત્યુ ના શણગાર ની જાગી રે હોંશ
પીળા આ પાંદડા ને,…
પાનખર ની બીક ના બતાવો..
વ્હાલા,મૃત્યુની બીક ના બતાવો..!

હૈયે જાગી રેશમી પોતની ઝખના,
માંહી નવલા જીવતરની ભાત્યુના કોડ
ફાટેલ-તૂટેલ આ પોતને હવે…
થીંગડાની બીક ના બતાવો…
વ્હાલા,મૃત્યુની બીક ના બતાવો..!!

આયખાના આ કોડિયામાં,
વહાલ ની વાટયુ મૂકી, શગ ને સંકોરો,
જીવતરના સારથિ બની…
થોભ્યાની બીક ના બતાવો..
વ્હાલા,મૃત્યુની બીક ના બતાવો..! 

                                નીલમ દોશી.

યશોદા?દેવકી? October 30, 2006

અનુશ્રીને કયારેય સમજાતું નહોતું કે મમ્મી આ અંધ શ્યામલીને આટલું બધું મહત્વ કેમ આપે છે?અંધ છે તો ઠીક છે..થોડી હમદર્દી રાખે..કે કયારેક પૈસાની મદદ કરે…પણ…મમ્મી તો…..

ને આ શ્યામલી યે ખરી છે…ટાણે કટાણે …મહિને- બે મહિને અચૂક આવી જ હોય.અને વાતો તો એવી મીઠી કરે.અનુશ્રી ને તો ખાસ પોતાની પાસે બોલાવે અને માથે હાથ ફેરવે.આમ અનુશ્રી વિચારતી રહેતી. તેને જરાયે ગમતું નહીં.પણ..મમ્મીને લીધે તેની પાસે જવું પડે…બે- પાંચ મિનિટ…

બાકી કયાં એ અને કયાં પોતે?અંધશાળાના અનાથાશ્રમમાં રહેતી એ 45ની આસપાસની સામાન્ય બાઇ…!!! અને પોતે આઇ.એ.એસ. ઓફિસરની એક માત્ર લાડલી પુત્રી!!!

આ મમ્મી યે ખરી છે.!!! આને માથે ચડાવી રાખી છે!તે દિવસે કોલેજમાં પોતાનો પ્રોગ્રામ હતો તો જોવા માટે શ્યામલીને યે સાથે લાવી.પોતાના સ્ટેટસનો યે કંઇ ખ્યાલ નહીં!! ને આમેય શ્યામલી તો કંઇ જોઇ શકે તેમ પણ કયાં હતી?તેને તો ફકત સાંભળવાનું જ હતું ને?અને પપ્પા યે પાછા મમ્મી ની હા એ હા કર્યે રાખે!પોતે મમ્મી પપ્પાની આટલી લાડલી…પણ….શ્યામલીની વિરુધ્ધ કાંઇ બોલાય નહીં!!!

અનુશ્રી મન માં ને મનમાં ગુસ્સે થતી રહી. આજે અનુશ્રીનું રીઝલ્ટ આવ્યું હતું.અનુશ્રી કોલેજમાં ફર્સ્ટ આવી હતી.અને હવી આગળ ભણવા જવા માટે કેનેડા જવાનું નક્કી કર્યું હતું.અનુશ્રી ખુશખુશાલ હતી.તેના બધા સ્વપ્નો પૂરા થયા હતા.મમ્મી પપ્પા પણ કેટલા ખુશ હતા! કાલે તો મુંબઇ જવા નીકળવાનું હતું.આજે સાંજે ઘેર પાર્ટી રાખી હતી.અને તેને ખાત્રી હતી કે મમ્મી તો આ પાર્ટીમાં યે શ્યામલીને બોલાવવાનું નહીં ચૂકે.પણ પોતે આ વખતે તેને ભાવ આપવો જ નથી ને!!!

અને તે સાચી હતી.શ્યામલી ને તો મમ્મીએ સૌથી પહેલાં વહેલી બોલાવી લીધી હતી.ને કયારની તેની સાથે ઘૂસપૂસ કરતી હતી!!અને તેને પોતાના વિષે બધી વિગતવાર વાત કરતી હતી.અનુ નું શું રીઝલ્ટ આવ્યું અને હવે કયાં….કેમ ભણવા જવાની છે…શું ભણવાની છે..એનાથી શું ફાયદો થાય……આ બધું એ ગમાર શ્યામલી ને સમજાવવાની શું જરૂર હતી?

હજુ એ વિચારતી હતી..ત્યાં જ મમ્મીએ અનુશ્રીને જોઇ ને તરત બોલાવી ,”અનુ,અહીં આવ તો બેટા,જો શ્યામલી આંટી તને આશીર્વાદ દેવા આવ્યા છે.આવ,બેટા,ચાલ,આંટી ને પગે લાગી ને આશીર્વાદ લે.તને એણે નાનપણ માં ખુબ પ્રેમથી રમાડી છે..મેં તને વાત કરી હતી ને? …હા,ખબર છે..ભાઇ…આ બધી વાત મમ્મી પાસેથી કેટલીયે વાર સાંભળી લીધી છે.પણ..શ્યામલીને પગે લાગવાનું?અનુશ્રી તો સાંભળી જ રહી.તેના મોં પર સ્પષ્ટ અણગમો દેખાઇ આવતો હતો.”મમ્મી…’ તે કંઇક કહેવા ગઇ.

પણ મમ્મી સામે નજર પડવાથી તે બોલી ન શકી.મમ્મી તેનો અણગમો સમજી તો ગઇ હતી..પણ…સમજયું ..ન..સમજયું કરી…તેણે ધીમેથી પણ પૂરી મક્કમતાથી ફરીવાર કહ્યું,બેટા,શ્યામલી આંટીને પગે લાગે ને આશીર્વાદ લે” એ અવાજમં રહેલા આદેશ પારખી..અનુશ્રી મને –કમને જરાક નીચે વળી.

શ્યામલીનો હાથ પરમ વાત્સલ્યથી તેને માથે ફરી રહ્યો.

તેમાં એક” જનેતા” ના આશીર્વાદ છૂપાયેલ હતા…તે અનુશ્રી કયાંથી સમજી શકે?

હા,યશોદા તો અનુશ્રીની મમ્મી જ બની હતી ..પણ….પણ….દેવકી તો શ્યામલી જ હતી…એની અનુશ્રીને તો કલ્પના યે કયાંથી હોય?

                                                નીલમ દોશી.

આજની ખાટી મીઠી… October 29, 2006

રાષ્ટ્રો યુધ્ધનો અંત આણી શકતા નથી.યુધ્ધો રાષ્ટ્રોનો અંત આણે છે.

આજની ખાટી મીઠી… October 29, 2006

રાષ્ટ્રો યુધ્ધનો અંત આણી શકતા નથી.યુધ્ધો રાષ્ટ્રોનો અંત આણે છે.

ગઝલ ગમતી… October 29, 2006

પ્રીતનું સૂરીલું નજરાણું નથી,
હોઠ પર અવ ગીત કે ગાણું નથી,
સોનવરણું સાંજનું ટાણું નથી,
રાતમાં યે કંઇ ઠેકાણું નથી.
યાદને જોવા ગમે છે અશ્રુઓ
યાદને સમજાવો એ આણુ નથી
લોકલાજે એમને લેવું પડયું સાચું
આ સાચે જ ઉપરાણું નથી.
માનવીના કદ નિહાળી થાય છે
માનવીનું નક્કી પરમાણું નથી
શબ્દ ખખડાવે નહીં તો શું કરે?
કોઇની પાસે નગદ નાણું નથી,
દેવદુર્લભ દર્દની છે દેણગી,
શાયરી શબ્દોનું ઉઘરાણું નથી

                                    “ઘાયલ”

સમજણની ક્ષિતિજે…. October 28, 2006

અરે,માનસી,આ શું કરે છે?મારા કપડા બેગમાંથી પાછા કેમ કાઢે છે?

નહીં..બા,તમારે કયાંય જવાનું નથી….’ ’

અરે પણ…….’ ’પણ ને બણ…….સો વાતની એક વાત!! તમારે અહીંથી કયારેય કયાંય જવાનું નથી…બરાબરને ચિંતન?’

હા,બા, હું તમને કયાંય નહીં જવા દઉં…કયારેય નહીં…..’

ખુશખુશાલ ચિંતન તો દાદીમા ને વળગી પડયો.

આશાબહેન ને કંઇ સમજાયું નહીંપણ…માનસીની આંખમાં…અવાજમાં…તેમણે એક નવીજ ચમક જોઇ…અનુભવી.જોકે સમજી તો પૂરુ ન શકયા..પણ…જે અનુભવી શકયા તે સારું જ લાગ્યું…તેથી વધારે દલીલ ન કરી.
આમેય એક ના એક દીકરા કે નાનકડા પૌત્રથી દૂર જવાનું મન તો અંદરથી પોતાને યે કયાં હતું? આ તો રોજ ના કંકાસથી કંટાળી..દીકરો વહુ શાંતિથી…ખુશીથી..રહી શકે તે માટે પોતે સામેથી વતનમાં…પોતાના ઘરમાં જવાની …કાયમ રહેવાની વાત કરી હતી..જે વહુએ ખુશીથી અને દીકરાએ લાચારીથી સ્વીકારી હતી.બાકી કૃષ્ન કનૈયા જેવા નાનકડા…વહાલસોયા ચિંતન ને છોડી ને જતા પોતાનો જીવ કેટલો કચવાતો હતો ..તે તો પોતે જ જાણતા હતા.

પણ અચાનક માનસી ને આ થયું શું?તે વિચારી રહ્યા. પણ હજુ આગળ વિચારે તે પહેલાં જ ચિંતન દોડતો આવ્યો.તેના હાથની ડીશમાં ગોળ પાપડી અને સેવ હતા…,

’બા,ચાલો…મોઢું ખોલો તો…’

અરે પણ….’

બા,મોઢું ખોલો…..મમ્મીએ કહ્યું છે કે તું ને બા સાથે જ ખાજો…તમે નેહીં ખાવ તો હું યે નહીં ખાઉં….મમ્મીએ જ તો કહ્યું છે,…’ચિંતને જાણે અજાણે રીપીટ કર્યું.

આશાબહેન ને માન્યામાં ન આવ્યું…કયાંથી આવે?ચિંતન તેની સામે બેસીને ખાય તો પણ માનસી ધમકાવીને તેને ત્યાંથી દૂર લઇ જતી.તેને બદલે…..

ત્યાં માનસી જ આવી ગઇ.,

’અરે,તમે બને એ હજુ ખાધું નથી?ચાલો,બા,તમે નહીં ખાવ તો આ તમારો લાડલો યે નહીં ખાય…કેમ બેટા?”

;હા,દાદી,ચાલો જોઉં…..’અને વહાલસોયા પૌત્રને હાથે મોઢામાં મૂકાયેલ એ ગોળપાપડી આશાબેન માટે અમૃતથી કમ નહોતી.અલબત્ત આનું રહસ્ય તે સમજી ન શકયા.
અને….દાદી પૌત્રના હસવાનો ખિલખિલાટ અવાજ માનસીને રસોડા સુધી સંભળાતો રહ્યો.આ આનંદથી પોતે આટલા સમય સુધી અપરિચિત કેમ રહી?માનસી મનોમન વિચારી રહી.?

અને સાંજે મંથન આવ્યો તો તેને તો જાણે વીજળીનો આંચકો જ લાગ્યો…ચિંતન..માનસી ને આશાબેન ત્રણે સાથે નાસ્તો કરતા કરતા ખડખડાટ હસતા હતાં.!!!!

તે કંઇ પૂછે તે પહેલાં જ ખુશીથી છલકાતા ચિંતને પપ્પાને વળગી ને સમાચાર આપી દીધા:

’પપ્પા,હવે બા કયાંય નથી જવાના હોં!!કયારેય નહીં જાય..પપ્પા,આજે તો મેં ને બા એ કેવી મજા કરી…..તમને ખબર છે?…..’ અને ચિંતન તો ન જાણે શું નું શું બોલતો રહ્યો…..

મંથન માનસી ની સામે જોઇ રહ્યો.એ કઇ બોલ્યા સિવાય હસી રહી.એ હાસ્યમાં મંથન ને આજે એક નવી જ મધુરતા લાગી. તેને હદ તો ત્યારે લાગી….

જયારે જમી ને રોજના રિવાજ કે આદત પ્રમાણે બા તેના રૂમ માં જતા હતા ત્યાં માનસીએ કહ્યું,

’બા,ટી,વી.માં આસ્થા ચેનલ પર તમને ગમે તેવું સરસ આવે છે…બેસો ને…

‘ના,ના,તમે તમારી સિરિયલ જે જોતા હો તે નિરાંતે જુઓ…’

ના,બા, થોડી વાર તો અહી અમારી સાથે બેસો…..’

અને ચિંતને તો બા નો હાથ પકડી પોતાની પાસે સોફામાં જાણે ગોઠવી જ દીધા. અને રાત્રે માનસીએ ચિંતનને કહ્યું….,

’બેટા,તારે બા પાસે સૂવું હતું ને?તું આજથી બા સાથે સૂજે હોં.બા ને યે એકલું નહીં લાગે….’

સાચ્ચે જ?ચાલો,બા,તમારે મને ઘણી વાર્તા કરવી પડશે હો!!’
’હા,બેટા,..

આશાબેન ને તો જાણે સ્વર્ગ ઘરમાં આવી ગયું હોય તેવું લાગ્યું.જોકે સાથે સાથે મનમાં એક ફફડાટ પણ થયો…’શું હતું આ બધું?ને કાયમ આવું જ રહેશે?આ પરિવર્તન અચાનક ક્યાંથી?કેમ?પોતાની પાસે તો એવો કોઇ દલ્લો પણ નહોતો…કે ન’તી લોટરી લાગી…જેથી માનસી અચાનક આમ બદલાઇ જાય અને…..” ખેર!! કાલે જે થાય તે ખરું…

આશાબેન આગળ વિચારી ન શકયા.કારણ આજે તો તેનો લાલો તેની પાસે હતો.તે કયાં વિચારવા દે તેમ હતો?અને દાદી –દીકરો વાર્તામા મશગૂલ બની ગયા.
અને બાજુના રૂમમાં મંથન માનસી ને પૂછતો હતો,,કેમ બા નું જવાનું કેન્સલ કર્યું? શું થયું?
પણ જવાબ આપવાને બદલે માનસી પૂછી રહી,

’કેમ તમને ન ગમ્યું?’ ’

અરે,ખૂબ ગમ્યું પણ…સમજાયું નહીં..શું થયું કહે તો ખરી….’ થાય શું? કંઇ જ નહીં….આપણે બધા ખુશ છીએ એ પૂરતું નથી?

ચિંતનને પણ બા વિના ઘરમાં ગમત નહીં….’

પણ…..’ ’પણ…કંઇ નહીં…સવાલ –જવાબ નહીં…’

માનસી એ મંથનને પૂછતો અટકાવ્યો…

આમેય તે શું જવાબ આપે?શું કહે?

માનસીના મન:ચક્ષુ સમક્ષ પોતે સવારે અચાનક સાંભળેલીચિંતન અને બા ની વાત તરવરી રહી……

સવારે પોતે બહારથી આવી ત્યાં બા ના રૂમ માંથી તેણે બા નો ને ચિંતનનો અવાજ સાંભળ્યો…અને  તેમાં પોતાનો ઉલ્લેખ સાંભળી તે છાનીમાની સાંભળવા ઉભી રહી ગઇ.નક્કી બા ચિંતનને જતા જતા પોતાના વિરુધ્ધ ચડાવે છે!!!

આશાબેનને વળગીને સાત વરસનો ચિંતન રડ્તો હતો..હીબકા ભરતો હતો…,

’બા,મને તમારા વિના જરાયે નહીં ગમે..હું યે તમારી ભેગો આવીશ.હું કયારેય અહીં પાછો નહીં આવું.મને ખબર છે…મમ્મીને તમે નથી ગમતા…ને એટલે તમે જાવ છો….’

’ના,બેટા,એવું નથી..મમ્મી તો બહું સારી છે.પણ….’

રૂન્ધાયેલ અવાજે આશાબેન આગળ કદાચ કંઇ બોલી ન શકયા.

“ના,મમ્મી સારી નથી.તમારા પર ખીજાય છે.ને હું તમને મારા નાસ્તામાંથી ખવડાવવા આવું ને ત્યારે મને યે ખીજાય છે….’

ચિંતને અનુભવવાણી ઉચ્ચારી..

‘ના,બેટા,મમ્મી માટે એવું ન બોલાય..એ તો મારી તબિયત સારી નથી રહેતી ને…એટલે મમ્મી ના પાડે છે…..’

આશાબેન સમજાવતા રહ્યા.

’ના,મને બધી યે ખબર છે…હું માંદો હતો…તો મમ્મી મારું કેટલું ધ્યાન રાખતી હતી!!હું તો જોજો ને કોઇને ખબર પણ ન પડે એમ છાનોમાનો ગાડીમાં બેસીને તમારી પાસે આવતો રહેવાનો…..ને રોજ નવી વાર્તા સાંભળવાનો…..’ ’

બેટા,તારા વિના તારી મમ્મી ને ન ગમે..એવું ન કરાય.મમ્મી રડે એવું કરીએ તો પાપ લાગે….’ ’

તો મમ્મીને પાપ નથી લાગતું?તમે યે રડો તો છો જ!!તમેયે મારા પપ્પાની મમ્મી જ છો ને?તમે નહોતા કહેતા કે તારા પપ્પા મારો દીકરો છે!!!તમને યે તમારા દીકરા વિના ન ગમે ને? ’

ચિંતને તર્કયુકત દલીલ કરી..ને ચિંતન તો આગળ કેટલું યે બોલતો રહ્યો…..

માનસી આગળ સાંભળી ન શકી તેની આંખમાં પાણી આવી ગયા…પોતાના વહાલસોયા નાનકડા દીકરાના મન ઉપર પોતાની આવી છાપ હતી!!!

પોતે આટલી ખરાબ છે!!!તે રડતા રડતા વિચારી રહી…. મૂળથી તો પોતે કયાં ખરાબ હતી?લગ્ન થવાના હતા ત્યારે મમ્મીએ અને ઘણાં બધાએ તેને શિખામણ(???)આપી હતી..કે,’જો પહેલેથી જ ધ્યાન રાખજે.સાસુને માથે ચડવા ન દેતી..નહીંતર તારા સાસુ તો છે જબરા….દબાઇ ન જતી……….’

અને મનમાં રોપાયેલ એ ગ્રંથિ ક્યારે મજબૂત બનતી ગઇ…અને એ પૂર્વગ્રહના પડઘા…તેના વર્તનમાં….તેની વાણીમાં પડતા ગયા તેની તેને યે ખબર ન રહી…તે તો ખુશ હતી..કે હવે ઘરમાં પોતાનું રાજ ચાલે છે..સાસુ તો કયાંય ફેંકાઇ ગયા હતા…..બિચારા……!!!!

પણ….પણ…આજે નાનકડા દીકરાના શબ્દો તેના મનમાં સોંસરવા ઉતરી ગયા….

સાસુ નહોતા ફેંકાઇ ગયા…ફેંકાઇ તો પોતે ગઇ હતી!!!

બિચારી તો પોતે બની ગઇ હતી!!!

નાના છોકારાની નજરમાંથી સુધ્ધાં ઉતરી ગઇ હતી!!!

શું જવાબ આપે તે મંથન ને?…ચિંતનને?સાસુની આંખના પ્રશ્ન ને?

જવાબ તો તેણે પોતાની જાતને આપવાનો હતો…

અને હવે તે સાચો જ જવાબ આપશે…. અને સંતોષનું સ્મિત તેના મુખને વધું સુંદર બનાવી રહ્યું……

                                               નીલમ દોશી.

(અખંડ આનંદ 2006 સપ્ટે.ના અંકમાં છપાયેલ મારી વાર્તા)

આજની ખાટી મીઠી.. October 28, 2006

શરીરના રોગો વિષે વાંચીએ ત્યારે એ બધા લક્ષણો આપણને લાગુ પડતા હોય..તેમ લાગે.અને જયારે મનના રોગ વિષે વાંચીએ ત્યારે એ બધા લક્ષણો બીજાને લાગુ પડતા લાગે.

દેશ કે પરદેશ? October 27, 2006

ગોડી પૂછે,”ગોડિયા,કોણ ભલેરો દેશ?”
સંપત હોય તો ઘર ભલું,નકર ભલો પરદેશ,”

એક પ્રશ્ન… October 27, 2006

ઇંગ્લેડના રાજા ચાલ્સ બીજાને વિજ્ઞાન માં ઘણો રસ હતો.એના રાજમહેલમાં પોતાની પ્રયોગશાળા હતી.ત્યાં તેની સાથે બીજા ઘણાં વૈજ્ઞાનિકો પણ કામ કરતા. એક દિવસ રાજા એ કહ્યું..,”મારી પાસે એક સવાલ આવ્યો છે..જે હું ઉકેલી શકયો નથી.તમે એ ઉકેલીને મને કહેશો?”

તેમણે કહ્યું કે હું એક વાસણમાં પાણી ભરી,તેમાં જીવતી માછલી નાખું છું તો થોડુ પાણી બહાર આવે છે પણ મરેલી માછલી નાખું છું તો પાણી કેમ બહાર નીકળતું નથી?

બધા વિચાર કરવા લાગ્યા…રાજાએ કહ્યું કે તમને વિચાર કરવા માટે અઠવાડિયાની મુદત આપુ છું.વિચાર કરી ને મને જવાબ કહેશો.” દોસ્તો,આપને વિચાર કરવા માટે કેટલા સમયની જરૂર છે?જવાબની રાહ સાથે….

                              નીલમ દોશી.

માણવું ગમશે? October 27, 2006

1) એક રાજા કેદીઓથી ભરેલું જહાજ જોવા ગયા.તેણે દરેક કેદીને પૂછ્યું,”તને આ સજા કેમ મળી?” દરેક કેદી એ કહ્યું કે પોતાને ખોટી સજા કરવામાં આવી છે. પરંતુ એક કેદીએ કહ્યું કે,”મને પૈસાની ખૂબ જરૂર હતી..તેથી લાચારીથી મેં ચોરી કરી હતી.તેથી મને સજા મળે તે સ્વાભાવિક છે.” રાજા ચૂપચાપ થોડી વાર તેની સામે જોઇ રહ્યાઅને પછી કહ્યું,”તું એવો ચોર છે…જેને માટે આ બધા નિર્દોષ માણસો વચ્ચે રહેવું યોગ્ય નથી.” કહી તેમણે તેને મુકત કર્યો!!!!!!! સાર કંઇ કહેવા જેવો છે ખરો?

2) એક ધનિક વૃધ્ધાએ સાંભળવાનું યંત્ર લીધું.તે એટલું નાનું હતું કે કોઇની નજરે ન પડે.થોડા દિવસો પછી તે સ્ત્રી દુકાનદાર ને ધન્યવાદ આપવા ગઇ.દુકાનદારે પૂછ્યું,”તમારા ઘરનાને પણ તે પસંદ પડયું ને?” જવાબ મળ્યો,”અરે,એ લોકો ને તો ખબર પણ નથી કે હવે હું સાંભળી શકું છું.તેથી મારી હાજરીમાં પણ એ લોકોની અંગત વાતો ચાલુ હોય છે.જે સાંભળીને આ એક અઠવાડિયામાં મેં ત્રણ વાર મારું વસિયતનામું બદલી નાખ્યું છે.”. !!!